Осельтамивир фосфаты белсенді метаболиттіне (осельтамивир карбоксилатына) ізашар дәрі болып табылады. Белсенді метаболиті вирус нейраминидазасы ферменттерінің, вирион беткейіндегі гликопротеиндік ферменттердің селективті тежегіші болып табылады. Нейраминидаза вирустық ферментінің белсенділігі инфекция жұқтырған жасушалардан түзілген вирустық бөлшектерді босатып шығару және вирустың организмге одан әрі таралуы үшін маңызды.
Осельтамивир карбоксилаты in vitro А және В тұмауы вирустарының нейраминидазаларын тежейді. Осельтамивир фосфаты тұмау вирусының көбеюін тежейді және оның репликациясын in vitro бәсеңдетеді. Осельтамивирді пероральді қабылдау жануарлардағы тұмау модельдеріне жүргізілген сынақтарда, адамда күніне екі рет 75 мг қабылданатынға ұқсас дозаларда А және В тұмауы вирустарының репликациясы мен патогенділігін in vivo тежейді.
Оселтамивирдің А және В тұмауына қатысты вирусқа қарсы белсенділігі дені сау еріктілерде өршіту сынамаларын жүргізумен эксперименттік зерттеулермен расталды.
Клиникалық оқшауланған А тұмауы үшін нейраминидаза ферментіне қатысты осельтамивирдің тежегіштік концентрациясы (IC50) медианасының мәні 0.1 нМ-ден 1.3 нМ-ге дейін, В тұмауы үшін 2.6 нМ болды. Зерттеулердің жарияланған нәтижелерінде В тұмауы үшін IC50 мәндерінің жоғарырақ – 8.5 нМ дейін болғаны хабарланды.
Клиникалық зерттеулер
Тұмау вирусынан туындаған инфекцияны емдеу
Бұл көрсетілімде Асифлу препаратын қолдану А типті тұмау вирусының басым болуымен тұмаудың табиғи жағдайларын клиникалық зерттеулерде зерттелді.
Оселтамивир тұмау вирусынан туындаған аурулар кезінде ғана тиімді. Сондықтан статистикалық талдау деректері тек тұмау вирусын жұқтырған пациенттер үшін ұсынылады. Тұмау вирусының (ITT) РНҚ-ға кері транскриптазалық полимеразды тізбекті реакциясының оң және теріс нәтижелерімен пациенттерді қамтитын, зерттеудегі популяцияда бастапқы тиімділігі тұмау вирусын анықтаудың нәтижесі теріс болған пациенттер санына пропорционалды түрде төмендеді. Ем қабылдап жүрген бүкіл қауымда тұмау вирусының жұқтырылғаны жұмысқа қабылданған пациенттердің 67% -ында (46%-дан 74%-ға дейін) расталды. Егде жастағы пациенттердің ішінен, тұмау вирусының бар екендігі 64%-ында зертханалық тұрғыдан расталды, жүректің созылмалы жеткіліксіздігі және/немесе респираторлық аурулары бар барлық пациенттердің ішінен, тұмау вирусының бар екендігі 62%-ында зертханалық тұрғыдан расталды. III фазадағы клиникалық зерттеулердің барлығына пациенттер тек осы аймақтағы тұмау вирусының айналымы кезеңінде енгізілді.
Ересектер мен 13 жастан асқан жасөспірімдер: зерттеулерге соңғы 36 сағат ішінде аурудың симптомдары туралы хабарлаған, кемінде бір респираторлық симптоммен (жөтел, мұрындағы симптомдары, тамақ ауыруы) және кемінде бір жүйелі симптоммен (бұлшықет ауруы, қалтырау/тершеңдік, дімкәстану, әлсіздік немесе бас ауыруы) қатар жүретін ≥37.8оС қызба болған пациенттер кірістірілді. Тұмау вирусын анықтаудың нәтижесі оң болған, осельтамивирді 5 күн бойы күніне екі рет 75 мг дозада қабылдаған барлық ересектер мен жасөспірімдердің (N=2413) біріккен талдауында плацебо тобымен салыстырғанда, аурудың орташа ұзақтығының бір күнге, 5.2 күннен (95% СА 4.9-5.5 күн) 4.2 күнге дейін (95% СА 4.0-4.4 күн; p≤0.0001) қысқарғаны байқалды.
Бактерияға қарсы препараттармен емдеуді қажет ететін, төменгі тыныс жолдарының асқынулары (негізінен бронхит) бар пациенттердің үлесі осельтамивирмен (p=0.0012) емделген пациенттерде плацебо тобындағы 12.7%-дан (135/1063) 8.6%-ға (116/1350) дейін төмендеді.
Қауіп жоғары популяцияларда тұмауды емдеу: егде жастағы адамдарда (≥65 жас) және 5 күн бойы күніне екі рет 75 мг осельтамивирді қабылдаған, жүректің және/немесе тыныс жолдарының созылмалы аурулары бар пациенттерде тұмаудың орташа ұзақтығы айтарлықтай азайған жоқ. Осельтамивирмен емдеу тобында қызбаның ұзақтығы бір күнге азайды. Егде жастағы, тұмау вирусын анықтаудың нәтижесі оң пациенттерде төменгі тыныс жолдары тарапынан антибиотиктермен емдеуді қажет ететін асқынулардың (негізінен бронхит) жиілігі осельтамивирдің әсерінен, плацебо тобындағы 19%-дан (52/268) осельтамивирмен ем қабылдаған пациенттерде 12%-ға дейін (29/250) айтарлықтай азайды (p=0.0156).
Жүректің және/немесе тыныс жолдарының созылмалы ауруларынан зардап шегіп жүрген пациенттерде төменгі тыныс жолдарының антибиотиктермен емдеуді қажет ететін инфекцияларының (негізінен бронхит) туындауының біріккен жиілігі плацебо тобында 17% (22/133) және оселтамивирді қабылдаған топта – 14% (16/118) құрады (p=0.5976).
Жүктілік кезінде тұмауды емдеу: жүктілік кезінде осельтамивирді қолданудың бақыланатын клиникалық зерттеулері жүргізілмеді, алайда пациенттердің осы популяциясында тіркеуден кейінгі тәжірибе мен ретроспективті бақылау зерттеулерінің деректеріне негізделген, ауруға шалдығу/өлім көрсеткіштерінің төменірек екендігін көрсететін осы дозалау режимінің артықшылықтарына дәлел бар. Фармакокинетикалық талдаудың нәтижелері белсенді метаболиттің экспозициясы төмен екендігін көрсетеді, алайда жүктілік кезінде тұмауды емдеу немесе профилактикасы кезінде препараттың дозасын түзету ұсынылмайды.
Балаларда тұмауды емдеу: 1-12 жас аралығындағы (орташа жасы 5.3 жас), қызба (≥37.8 °C), жөтел бар немесе тұмауратқан, дені сау (тұмау инфекциясына қатысты 65% оң) балалар қатысқан зерттеуде инфекция жұқтырған пациенттердің 67%-ы А типті тұмау вирусын, 33%-ы – В типті тұмау вирусын жұқтырған. Осельтамивирмен ауру симптомдары туындағаннан кейін 48 сағат ішінде басталған ем ауруды емдеуге қажетті уақытты плацебомен салыстырғанда едәуір (бұл қалыпты денсаулық жағдайының, белсенділіктің бір мезгілде қалпына келуі, дене температурасын төмендеуі, жөтел мен тұмауратудың басылуы ретінде анықталды), 1.5 күнге (95% СА 0.6-2.2 күн; p<0.0001) қысқартты. Осельтамивирді қабылдау жедел отиттің даму жиілігін плацебо тобындағы 26.5%-дан (53/200) осельтамивир тобындағы 16%-ға (29/183) дейін азайтты (p=0.013).
Басқа бір зерттеуге 6-12 жас аралығындағы, демікпесі бар 334 бала қатысты, олардың 53.6%-ында тұмау вирусына қатысты оң нәтиже болды. Осельтамивирді қабылдаған топта аурудың орташа ұзақтығы сенімді түрде азаймады. Осы популяцияда 6-шы күні (емдеудің соңғы күні) 1 секундта қарқынды дем шығару көлемі плацебо тобындағы 4.7%-бен салыстырғанда, осельтамивирді қабылдаған топта 10.8%-ға артты (p=0.0148).
1 жасқа дейінгі балаларда қолданылу көрсетілімі препараттың үлкендеу балалардағы тиімділігі туралы деректерді экстраполяциялауға негізделген; ұсынылған дозалау режимі фармакокинетикалық модельдеу деректеріне негізделген (5.2 тармағын қараңыз).
В тұмауы инфекциясын емдеу: жалпы алғанда, тұмау вирусына қатысты оң нәтижелі популяцияның 15%-ы В тұмауы вирусын жұқтырған; түрлі зерттеулердің деректері бойынша - 1-ден 33%-ға дейін. В тұмауына шалдыққан пациенттерде аурудың орташа ұзақтығы әртүрлі зерттеулердегі емдеу топтары арасында айтарлықтай ерекшеленбеді. Талдау жүргізу үшін зерттеуге енгізілген, В тұмауы вирусын жұқтырған барлық 504 пациенттің деректері біріктірілді. Осельтамивирді қабылдау плацебомен салыстырғанда, барлық симптомдарды тоқтату үшін қажетті уақыттың 0.7 күнге (95% СА 0.1-1.6 күн; p=0.022) және қызба (≥37.8 °C), жөтел және тұмаурату ұзақтығының бір күнге (95% СА 0.4-1.7 күн; p<0.001) қысқаруына алып келді.
Иммунитеті әлсіз ересек пациеттерде тұмауды емдеу:
тұмау вирусын жұқтырған, иммунитеті әлсіз ересек пациенттерде осельтамивирдің қауіпсіздігін және тұмаудың резистентті вирусының дамуына әсерін бағалау мақсатындағы рандомизацияланған салыстырмалы жасырын зерттеуге (бастапқы талдау) осельтамивирдің тиімділігін (қайталама талдау, күшейтілмеген) бағалауға жарамды пациенттер (151) қатысты. Зерттеуге қатты ағзалардың трансплантаттары бар пациенттер [SOT], гемопоэздік дің жасушалары ауыстырып салынған пациенттер [HSCT], CD4+ жасушалар саны <500 жасуша/мм3 АИТВ-оң пациенттер, жүйелі иммуносупрессивті терапиян қаблдап жүрген пациенттер, сондай-ақ, гемобластоздары бар пациенттер қатыстырылды. Пациенттер симптомдар пайда болғаннан кейінгі 96 сағат ішінде осельтамивирдің стандартты дозасын (73 пациент) немесе қосарлы дозасын (78 пациент) пайдаланып 10 күн бойы емделу үшін рандомизацияланды.
Симптомдар басылғанға дейінгі уақыт медианасы (TTRS) стандартты дозаны қабылдау тобы (103 сағат [90% СА 75.4-110.0]) мен қосарлы дозаны қабылдау тобында ұқсас (104 сағат [90% СА 65.8-131.0]) болды. Стандартты дозаны және қосарлы дозаны қабылдау топтарындағы салдарлы инфекциялары бар пациенттердің саны салыстырымды болды (5.1%-ға қарсы 8.2%).
Тұмаудың профилактикасы
Оселтамивирдің табиғи тұмау ауруларының профилактикасындағы тиімділігі үй жағдайларындағы, қарым-қатынастан кейінгі профилактикасын зерттеуде және маусымдық профилактика бойынша екі зерттеуде көрсетілді. Осы зерттеулердің барлығында тиімділігінің негізгі параметрі зертханалық тұрғыдан расталған тұмаудың жиілігі болды. Тұмау эпидемиясының вируленттілігін болжау мүмкін емес және аймақ пен маусымға тәуелді. Сондықтан тұмаудың бір жағдайының профилактикасы үшін қажет адамдардың саны да ауытқып тұрады.
Тұмаудың қарым-қатынастан кейінгі профилактикасы:
бір зерттеуде тұмауға шалдыққан науқастармен байланыста болған адамдарда (12.6%-ы тұмауға қарсы вакцинацияланған) осельтамивир науқаста симптомдар дамығаннан кейінгі екі күн ішінде күніне бір рет 75 мг қолданыла бастады және емдеу 7 күнге созылды. Тұмау диагнозы 377 жағдайдың 163-інде расталды. Осельтамивир тұмау инфекциясы расталған науқастармен байланыста болған адамдарда клиникалық тұрғыдан айқын тұмаудың жиілігін айтарлықтай, плацебо тобындағы 24/200-тен (12%) осельтамивир тобындағы 2/205-ге (1%) дейін (92% төмендеу [95% СА 6-16, p≤0.0001]) азайтты. Тұмау инфекциясы расталған науқастармен байланыста болған адамдарда емдеуді қажет ететін жағдайлардың саны (NNT – number needed to treat) 10 (95% СА 9-12); зерттеуге қатысушылардың барлығында (ITT) инфекция көзінің инфекциялық мәртебесіне қарамастан, 16 (95% СА 15-19) болды.
Табиғи жағдайларда тұмаудың алдын алудағы осельтамивирдің тиімділігі отбасыларда жұқтыру көзі ретінде де, сондай-ақ байланыста болған адамдар ретінде де ересектердің, жасөспірімдердің және 1 жастан 12 жасқа дейінгі балалардың қатысуымен профилактикасын зерттеуде көрсетілді. Бұл зерттеуде тиімділігінің басапқы көрсеткіші диагнозы зертханалық және клиникалық тұрғыдан анықталған тұмаудың жиілігі болды. Осельтамивирмен жүргізілген профилактика 10 күнге созылды. Бүкіл популяцияда отбасыларда диагнозы зертханалық және клиникалық тұрғыдан анықталған тұмаудың жиілігі профилактикалық ем қабылдамаған топтағы 20%-дан (27/136) профилактика алған топтағы 7%-ға (10/135) дейін азайды (азаюы 62.7% [95% СА 26.0-81.2; p=0.0042]). Тұмауды жұқтыру көздері бар отбасыларда тұмаудың туындау жиілігі профилактикалық ем қабылдамаған топтағы 26%-дан (23/89) профилактика алған топтағы 11%-ға (9/84) дейін азайды (азаюы 58.5% [95% СА 15.6-79.6; p=0.0114]).
1-12 жас аралығындағы балалардың қосалқы тобында диагнозы зертханалық және клиникалық тұрғыдан анықталған тұмау жағдайлары профилактикалық ем қабылдамаған топтағы 19%-дан (21/111) профилактика алған топта 7%-ға (7/104) дейін (64.4% төмендеу [95% СА 15.8-85.0; p=0.0188]) едәуір азайды. Зерттеудің басында әлі жұқтырмаған балалар арасында диагнозы зертханалық және клиникалық тұрғыдан анықталған тұмау жағдайлары профилактика алмаған топтағы 21%-дан (15/70) профилактика алған топтағы 4%-ға (2/47) дейін азайды (азаюы 80.1% [95% СА 22.0-94.9; p=0.0206]). Балалардың популяциясында NNT зерттеудың бүкіл популяциясы (ITT) үшін жалпы алғанда 9 (95% СА 7-24) және бүкіл популяцияда (ITT) және инфекция жұқтырған индекстелген науқастармен (ITTII) байланыста болған педиатрларда 8 (95% СА 6, жоғарғы шегі анықталмайды) құрады.
Пандемия кезінде 1 жасқа дейінгі нәрестелерде тұмаудың қарым-қатынастан кейінгі профилактикасы:
Пандемия кезінде 0-ден 12 айға дейінгі балалардың қатысуымен препараттың тұмау профилактикасы үшін қолданылуы бақыланатын клиникалық зерттеулер жүргізілген жоқ. Препаратты қолдануды модельдеу туралы ақпаратты 5.2 тармағынан қараңыз.
Тұмау эпидемиясы кезіндегі профилактика: вакцинацияланбаған және қатарлас аурулары жоқ ересектер қатысқан екі зерттеудің біріктірілген талдауында тұмаудың өршуі кезінде алты апта бойы күніне бір рет 75 мг осельтамивирді қабылдау клиникалық тұрғыдан айқын тұмаудың даму жиілігін плацебо тобындағы 25/519-тен (4.8%) осельтамивир тобындағы 6/520-ға (1.2%) дейін айтарлықтай азайтқаны көрсетілген (азаюы 76% (95% СА 1.6-5.7); p=0.0006). Бұл зерттеуде NNT 28 құрады (95% СА 24-50).
Зерттеу жүргізу кезеңінде қатысушылардың 80%-ы вакцинация алған, қарттар үйлерінде тұратын егде жастағы адамдар арасында жүргізілген зерттеуде алты апта бойы күніне бір рет 75 мг осельтамивирді қабылдау клиникалық тұрғыдан айқын тұмаудың жиілігін плацебо тобындағы 12/272-ден (4.4%) осельтамивир тобындағы 1/276-ге (0.4%) дейін айтарлықтай азайтты (азаюы 92% [95% СА 1.5-6.6; p=0.0015]). Бұл зерттеуде NNT 25 құрады (95% СА 23-62).
Иммун тапшылығы бар пациенттердегі тұмаудың профилактикасы: тұмаудың маусымдық профилактикасының салыстырмалы жасырын, плацебо бақыланатын, рандомизацияланған зерттеуі иммун тапшылығы бар 475 пациентте (паренхималық ағзалары трансплантацияланған 388 пациент [195 – плацебо, 193 – осельтамивир], дің жасушалары трансплантацияланған 87 пациент [43 – плацебо, 44 – осельтамивир], басқа иммун тапшылығы бар пациенттер қатыстырылмады), оның ішінде 1-12 жас аралығындағы 18 балада жүргізілді. Бұл зерттеуде бағалаудың негізгі критерийі өсіріндіде расталған, диагнозы зертханалық және клиникалық және/немесе серологиялық тұрғыдан анықталған тұмаудың жилігі (антиденелер титрінің 4 есе артуы) болды.
Диагнозы зертханалық және клиникалық тұрғыдан анықтаған тұмаудың жиілгі плацебо тобында 2.9% (7/238) және осельтамивир тобында 2.1% (5/237) құрады (95% СА 2.3% -4.1%; р=0.772).
Ықтимал асқынулар қаупінің төмендеуін бағалауға бағытталған арнайы зерттеулер жүргізілген жоқ.
Осельтамивирге резистенттілік
Клиникалық зерттеулер: клиникалық зерттеулер барысында оселтамивирге сезімталдығы төмендеген немесе айқын төзімділігі бар тұмау вирустарының пайда болу қаупі зерттелді. Емдеу барысында осельтамивирге резистенттіліктің дамуы ересектердегіге қарағанда балаларда жиі байқалды, бұл ретте резистенттіліктің туындау жиілігі ересектердегі <1%-дан және 1 жасқа дейінгі нәрестелердегі 18%-ға дейін өзгеріп отырды. Осельтамивирге төзімді вирусты тасымалдаушы-балалар, жалпы алғанда, вирусты осы препаратқа сезімтал вирусты тасымалдаушыларға қарағанда ұзағырақ бөлген. Алайда, емдеу барысында дамыған, оселтамивирге төзімділік емдеудің тиімділігіне әсер етпеді және тұмау симптомдарының ұзақ сақталуын тудырмады.
Жалпы алғанда, осельтамивирге резистенттіліктің дамуы оселтамивирді қабылдаған, қатарлас аурулары жоқ ересек пациенттер қатысқан зерттеулердің деректерімен салыстырғанда, иммунитеті әлсіз, осельтамивирдің стандартты дозасын немесе қосарлы дозасын 10 күн бойы қабылдаған ересек пациенттерде [стандартты дозаны қабылдау тобында 14.9 % (10/67) және қосарлы дозаны қабылдау тобында 2.8% (2/71)] жиі байқалды. Резистенттілік дамыған пациенттердің көпшілігі транспланттардың реципиенттері болды (стандартты дозаны қабылдау тобында 8/10 пациент және қосарлы дозаны қабылдау тобында 2/2 пациент). Оселтамивирге резистентті вирусы бар пациенттердің көпшілігі А типті тұмау вирусын жұқтырған және ұзақ уақыт бойы вирус бөлген.
Клиникалық зерттеулерде осельтамивирге резистенттіліктің даму жиілігі
Пациенттердің популяциясы — Резистенттілікке алып келетін мутациялары бар пациенттер (%)
Фенотиптеу* — Гендік- және фенотиптеу*
Балалар мен жасөспірімдер — 0.88% (21/2377) — 0.88% (21/2377)
Балалар (1-12 жас) — 3.89% (66/1698) — 3.89% (66/1698)
Сәбилер (<1 жас) — 18.31% (13/71) — 18.31% (13/71)
* Зерттеулердің бірде-біреуінде толық генотипеу жүргізілмеді.
Тұмаудың профилактикасы
Қазіргі сәтте иммунитеті қалыпты пациенттерде тұмаудың қарым-қатынастан кейінгі (7 күн), үйдегі адамдармен қарым-қатынастан кейінгі (10 күн) және маусымдық (42 күн) профилактикасын клиникалық зерттеулерде Асифлу препаратын қолданумен байланысты дәріге төзімділіктің дамуына дәлелдер жоқ. Иммун тапшылығы бар пациенттерде препаратты 12 апталық профилактикалық қолдану кезеңінде резистенттілік байқалмады.
Клиникалық деректер және қадағалаулардың деректері: осельтамивирге сезімталдықтың төмендеуімен астасқан табиғи мутациялар in vitro осельтамивирді қабылдамаған науқастардан бөліп алынған А және В тұмауы вирустарында анықталды. Осельтамивирмен емдеу кезінде алынған резистентті штаммдар иммунитеті қалыпты пациенттерде де, иммун тапшылығы бар пациенттерде де бөлінген. Иммун тапшылығы бар пациенттер мен жас балаларда емдеу кезінде осельтамивирге төзімді вирустардың даму қаупі жоғары.
Осельтамивирді қабылдаған пациенттерден бөлінген, осельтамивирге төзімді вирустарда, және тұмау вирустарының осельтамивирге төзімді зертханалық штамдарында нейраминидазаның N1 және N2 мутациялары болды. Төзімділік мутациялары вирустың қосалқы типтеріне тән болды. 2007 жылдан бастап табиғатта кездесетін, H1N1 маусымдық штаммдарының H275Y мутациясымен байланысты төзімділік анда-санда анықтала бастады. Осельтамивирге сезімталдық және мұндай вирустардың таралуы жыл мезгілі мен аймаққа байланысты өзгеріп отырады. 2008 жылы Еуропада айналымдағы H1N1 тұмауы штамдарының >99%-ында анықталды. 2009 жылы H1N1 тұмауының («шошқа тұмауы») осельтамивирге сезімталдығы біркелкі дерлік болды, емдеу және профилактикалық режимде төзімділіктің тек сирек жағдайлары байқалды.