Әсер ету механизмі
Вортиоксетиннің әсер ету механизмі, сірә, оның тікелей модуляциялайтын серотонинергиялық белсенділігімен және серотонинді (5-HT) тасымалдаушының тежелуімен байланысты. Клиникаға дейінгі зерттеулер вортиоксетин 5-HT3, 5-HT7 және 5-HT1D рецепторларының антагонисі, 5-HT1B рецепторларының ішінара агонисі, 5-HT1A рецепторларының агонисі және 5-HT тасымалдаушысының тежегіші рөлінде әрекет етіп, сонысымен бірнеше жүйелерде, ең алдымен, серотонинергиялық нейтротрансмиссияны, бірақ, бәлкім, сондай-ақ норадреналин, дофамин, гистамин, ацетилхолин, ГАМК және глутамат арқылы нейтротрансмиссияны модульдейтіндігін көрсетті. Мұндай мультимодальді белсенділік, сірә, вортиоксетиннің антидепрессантты және анксиолитик тәріздес қасиеттерінің негізінде жатыр және жануарларға жүргізілген зерттеулерде когнитивтік функциялардың, үйренудің және жадының жақсаруын анықтайды. Алайда, бақыланатын фармакодинамикалық бейіндегі әрбір фармакологиялық нысанның жекелей рөлі түсініксіз күйінде қалатын болғандықтан, хайуандардан алынған деректерді адамға сақтықпен эксполяциялау керек.
Дозалардың әртүрлі деңгейлерінде миындағы 5-HT тасымалдаушылардың бос болмау деңгейлерін сандық анықтау үшін 5-HT тасымалдаушыларының лигандтарын (11C-MADAM немесе 11C-DASB) пайдаланып, позитронды-эмиссиялық томография әдісімен екі зерттеу жүргізілді. Тіккен жердің ядроларында 5-HT тасымалдаушыларының орташа бос еместігі тәулігіне 5 мг доза үшін шамамен 50%-ды, тәулігіне 10 мг доза үшін 65%-ды құрады және тәулігіне 20 мг доза үшін 80%-дан көбірекке дейін артты.
Клиникалық тиімділігі және қауіпсіздігі
Вортиоксетиннің тиімділігі және қауіпсіздігі 6700 пациент қамтылған клиникалық бағдарлама аясында зерттелді, осылардың 3700 пациенттен көбісі қысқа мерзімдік (≤12 апта) зерттеулерде ауқымды депрессиялық бұзылыстарды (АДБ) емдеу үшін вортиоксетинді қабылдады. Екі рет жасырын, плацебо-бақыланатын, препаратты белгіленген дозаларда 6/8 апталық 12 зерттеу ересек пациенттерде (егде жастағы пациенттерді қоса) АДБ-де вортиоксетиннің қысқа мерзімдік тиімділігін зерттеу мақсатында жүргізілді. Вортиоксетиннің тиімділігі, кем дегенде, 12 зерттеудің 9-да бір доза қолданылатын топта көрсетілді, онда депрессияға баға берудің Монтгомери-Асберг (MADRS) депрессиясына баға беру шкаласы немесе Гамильтонның 24-тармақтық (HAM-D24) жалпы индексі бойынша, плацебомен салыстырғанда, ең кемінде, 2 баллға өзгергені көрсетілді. Бұл емге жауап берген және ремиссияға қол жеткізген, сондай-ақ жалпы клиникалық баға беру шкаласы бойынша (CGI-I) жақсарған баллмен пациенттердің үлесімен клиникалық тұрғыдан айғақталды. Вортиоксетиннің тиімділігі дозаны арттырған кезде өсті.
Жекелеген зертеулерде вортиоксетин тиімділігі, ересектерде қысқа мерзімдік, плацебо-бақыланатын зерттеулерде 6/8 аптада MADRS шкаласы бойынша бастапқымен салыстырғанда, жалпы баллдың орташа өзгерулері мета-талдаумен (MMRM) айғақталды. Осы зерттеулерді мета-талдау нәтижелері бойынша, барлық зерттеулерде плацебодан жалпы орташа айырмашылығы статистикалық тұрғыдан елеулі болды: тәулігіне 5, 10 және 20 мг дозалар үшін, сәйкесенше, -2.3 балл (p = 0.007), -3.6 балл (p < 0.001) және -4.6 балл (p < 0.001) болды. Мета-талдау деректері бойынша, тәулігіне 15 мг дозаның плацебодан айырмашылығы болған жоқ, алайда плацебодан орташа айырмашылығы -2.6 балл болды. Вортиоксетиннің тиімділігі пациентті емдеуге жауап беретін біріккен талдау нәтижелерімен айғақталады, онда олардың үлесі, плацебоны қолданған кездегі 34%-бен салыстырғанда, вортиоксетинді қолданған кезде 46%-дан 49%-ға дейінді құрады (p < 0.01; NRI талдау).
Бұдан басқа, вортиоксетин тәулігіне 5-20 мг дозалар ауқымында депрессия симптомдарының кең өрісіне қатысты тиімділігін көрсетті (барлық жекелеген MADRS көрсеткіштері бойынша жақсару ретінде баға берілді).
АДБ бар пациенттерде тәулігіне 25 немесе 50 мг дозалардағы агомелатинмен салыстырғанда, тәулігіне 10 немесе 20 мг дозалардағы вортиоксетиннің тиімділігі 12 апталық, екі рет жасырын салыстырмалы зерттеуде әрі қарай дозаларының түзетілуімен айғақталды. Вортиоксетин агомелатиннен статистикалық тұрғыдан елеулі басым болды, ол MADRS шкаласы бойынша жалпы баллдың жақсаруымен білінді, және емдеуге жауап берген пациенттер, және ремияссиясы бар, сондай-ақ CGI-I шкаласы бойынша жақсарған пациенттер үлесі ретінде өзінің клиникалық маңызын айғақтады.
Демеуші ем
Аурудың қайталануының профилактикасына жүргізілген зерттеулерде антидепрессанттармен демеуші емнің тиімділігі көрсетілді. Вортиоксетинмен емдеудің 12 апталық ашық кезеңінен кейін ремиссия жағдайындағы пациенттер тәулігіне 5 немесе 10 мг вортиоксетинді немесе плацебо қабылдау үшін рандомизацияланды және ұзақтығы кем дегенде 24 апта (24-64 апта) екі рет жасырын кезең ішінде аурудың қайталануы тұрғысында бақылауда болды. Вортиоксетин алғашқы соңғы нүктеге, АДБ қайталанғанға дейінгі уақытқа қатысты, 2.0 қауіпке қатысты плацебодан басым болды (p=0.004); яғни аурудың қайталану қаупі плацебо тобында, вортиоксетин тобына қарағанда екі есе жоғары болды.
Егде жастағы пациенттер
Депрессиясы бар егде жастағы (≥65 жас, n=452, олардың 156-сы вортиоксетин қабылдаған) пациенттердің қатысуымен, бекітілген дозаларға жүргізілген 8 апталық екі рет жасырын, плацебо бақыланатын зерттеулерде тәулігіне 5 мг доза вортиоксетин плацебодан басым болды, ол MADRS және HAM-D24 жалпы индексінің жақсаруымен айқындалды. Вортиоксетин мен плацебо арасындағы айырмашылық 8 аптада MADRS жалпы индексі үшін 4.7 балл құрады (MMRM талдауы).
Ауыр депрессиясы немесе депрессиясы бар және үрейлену деңгейі жоғары пациенттер
Ауыр депрессиясы бар (MADRS бастапқы жалпы индексі ≥30) пациенттерде және депрессиясы бар және үрейлену симптомдарының деңгейі жоғары (HAM-A бастапқы жалпы индексі ≥20) пациенттерде вортиоксетин сондай-ақ қысқа мерзімдік зерттеулерде тиімділігін көрсетті (6/8 аптада MADRS жалпы индексі бойынша плацебомен салыстырғанда жалпы орташа айырмашылығы 2.8-ден 7.3 баллға дейін және 3.6-дан 7.3 баллға дейін ауытқыды (MMRM талдауы)). Егде жастағы пациенттерге жүргізілген арнайы зерттеулерде вортиоксетин сондай-ақ пациенттердің осы тобында да өзінің тиімділігін көрсетті.
Пациенттердің осы санатында антидепрессанттармен демеуші емнің тиімділігі сондай-ақ аурудың қайталануының профилактикасына жүргізілген ұзақ мерзімдік зерттеулерде де көрсетілді.
Цифрлық символдарды алмастыру тестісінің (DSST) нәтижелеріне вортиоксетиннің ықпалы, Калифорниялық Сан-Диего университетінің (UPSA) шкаласы бойынша негізгі өмірлік дағдылардың сапасына баға беру (объективті критерийлер), тапшылықты түйсінуі бойынша (PDQ) жауап алу және CPFQ когнитивтік және физикалық функциясы бойынша жауап алу (субъективті критерийлер)
АДБ бар пациенттерде вортиоксетиннің (тәулігіне 5-20 мг) тиімділігі ересек пациенттерде қысқа мерзімдік 2 плацебо бақыланатын зерттеуде және егде жастағы пациенттерде бір плацебо бақыланатын зерттеуде зерттелді.
Вортиоксетин, плацебомен салыстырғанда, цифрлық символдарды алмастыру тестісінің (DSST) нәтижелеріне статистикалық тұрғыдан елеулі ықпалын тигізіп, ересектерге жүргізілген 2 зерттеуде Δ = 1.75-тен (p = 0.019) бастап 4.26-ға (p < 0.0001) дейін өзгерді және егде жастағы пациенттерде Δ = 2.79 (p = 0.023) кезінде өзгерді. Барлық 3 зерттеудегі бастапқы мәнімен салыстырғанда, DSST-те дұрыс символдар санының орташа өзгерулерінің мета-талдауларында (ANCOVA, LOCF) стандартталған әсерінің шамасы 0.35 болған кезде вортиоксетиннің плацебодан (p<0.05) айырмашылығы болды.
Өзгерісті түзеткен кезде MADRS жалпы индексі сол зерттеудің мета-талдауында вортиоксетиннің плацебодан (p < 0.05) стандартталған әсерінің шамасы 0.24 болған кездегі айырмашылығын көрсетті.
Бір зерттеуде ворсиоксетиннің функциональді қабілеттілікке ықпалына Калифорнияның Сан-Диего университетінің шкаласы (UPSA) бойынша негізгі өмірлік дағдылардың сапасына баға беру жәрдемімен бағаланды. Вортиоксетин статистистикалық тұрғыда плацебодан вортиоксетин үшін 8.0 балл және плацебо үшін 5.1 балл нәтижелерімен едәуір ерекшеленді (p = 0.0003).
Зерттеулердің біреуінде вортиоксетин плацебодан, тапшылықты түйсінуге жауап алуға сәйкес баға берудің субъективті критерийлері бойынша, вортиоксетин үшін -14.6 және плацебо үшін -10.5 нәтижелерімен басым түсті (p = 0.002). Вортиоксетин плацебодан, когнитивтік және физикалық функциясы бойынша жауап алуға сәйкес баға берудің субъективті критерийлері жөнінен вортиоксетин үшін -8.1 және плацебо үшін -6.9 нәтижелерімен ерекшеленген жоқ (p = 0.086).
Жағымдылығы және қауіпсіздігі
Вортиоксетиннің қауіпсіздігі және жағымдылығы қысқа мерзімдік және ұзақ мерзімдік зерттеулерде тәулігіне 5-тен 20 мг-ге дейінгі дозалар ауқымында анықталды. Жағымсыз әсерлері туралы ақпарат 4.8 бөлімінде берілген.
Вортиоксетин, плацебомен салыстырғанда, ұйқысыздықтың және ұйқышылдықтың даму жиілігін арттырған жоқ.
Клиникалық қысқа мерзімдік және ұзақ мерзімдік плацебо бақыланатын зерттеулерде вортиоксетинмен емдеуді күрт тоқтатудан кейін потенциалды симптомдарға жүйелі түрде баға беру жүргізілді. Вортиоксетинмен қысқа мерзімдік (6-12 апта) және ұзақ мерзімдік (2464 апта) емдеуден кейін тоқтату симптомдарының жиілігі мен сипатына қатысты клиникалық тұрғыдан елеулі айырмашылығы болған жоқ.
Вортиоксетинге жүргізілген клиникалық қысқа мерзімдік және ұзақ мерзімдік зерттеулерде жыныс функциясы тарапынан пациенттер мәлімдеген жағымсыз реакциялардың жиілігі төмен және плацебода анықталған жиілікке ұқсас болды. Сексуальді тәжірибенің Аризондық шкаласын (ASEX) пайдаланып жүргізілген зерттеулерде жыныс функциясының (TESD) бұзылуларын емдеу кезінде туындаған жиілігі және ASEX жалпы индексі вортиоксетиннің тәулігіне 5-15 мг дозаларын қабылдаған кезде жыныс функциясының бұзылу симптомдары көзқарасы тұрғысында плацебодан клиникалық тұрғыдан елеулі айырмашылықты көрсеткен жоқ. Тәулігіне 20 мг дозаға қатысты айтар болса, плацебомен салыстырғанда TESD артқаны байқалды (жиілігіндегі айырмашылық 14.2%, 95% СА [1.4; 27.0]).
СКҚСТ-пен (циталопрам, пароксетин немесе сертралин) ең кемінде 6 апта бойы ем қабылдап жүрген және депрессиялық симптомдарының деңгейі төмен («жалпы клиникалық бағасы-аурудың ауырлығы» базалық көрсеткіші (CGI-S) ≤ 3) және бұдан бұрын СКҚСТ ем қабылдаудан туындаған TESD бар пациенттерде эсциталопраммен салыстырғанда, вортиоксетиннің жыныс функциясына ықпалына әрі қарай 8 апталық, екі рет жасырын салыстырмалы, дозасы түзетілген (n=424) зерттеуде баға берілді.
Вортиоксетинді тәулігіне 10-20 мг дозада қабылдағанда, эсциталопрамды тәулігіне 10-20 мг дозада қабылдағанға қарағанда, 8 аптада жыныс функциясының-14 (CSFQ-14) өзгеруіне жауап алудың өзгеруіне берілген бағаға (2.2 балл, р=0.013) сәйкес, статистикалық тұрғыдан елеулі аз TESD білінді. 8 аптада емдеуге жауап алынған пациенттердің үлесі анықталды, вортиоксетин тобында (162 (74.7%)), эсциталопрам тобымен салыстырғанда (137 (66.2%)) (ОШ 1.5, p=0.057) елеулі айырмашылық болған жоқ. Емдеудің екі тобында да депрессияға қарсы әсері сақталды.
Клиникалық қысқа- және ұзақ мерзімдік зерттеулерде вортиоксетин, плацебомен салыстырғанда, дене салмағына, жүректің жиырылу жиілігіне және артериялық қысымға ықпалын тигізген жоқ.
Клиникалық зерттеулерде бауыр және бүйрек функциялары көрсеткіштерінің клиникалық тұрғыдан елеулі өзгерулері байқалған жоқ.
Вортиоксетин АДБ бар пациенттерде ЭКГ көрсеткіштеріне, соның ішінде QT, QTc, PR және QRS аралықтарына клиникалық тұрғыдан елеулі ықпалын тигізген жоқ. Тәулігіне 40 мг-ге дейінгі дозаларды қабылдап жүрген дені сау еріктілердің қатысуымен QTc нақты зерттеулерінде QTc аралығының ұзаруы байқалған жоқ.
Педиатриялық топтағы пациенттер
Тиімділігі мен қауіпсіздігін зерттеу үшін салыстырылатын белсенді препаратымен (флуоксетин) препараттың тұрақты дозасын (тәулігіне 10 мг және тәулігіне 20 мг вортиоксетин) екі қысқа мерзімді рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын зерттеулер жүргізілді. Бір зерттеуге 7-11 жас аралығындағы АДБ бар балалар, ал екіншісіне 12-17 жас аралығындағы АДБ бар жасөспірімдер қатысты. Зерттеулерге стандартталған психоәлеуметтік араласуы бар (емделген пациенттер: балаларды зерттеуде N=677, жасөспірімдерді зерттеуде N=777), плацебо қабылдаудың 4 апталық қарапайым жасырын кіріспе кезеңі кірді, содан кейін кіріспе кезеңде жауап бермеген пациенттер ғана рандомизацияланды (балаларды зерттеуде N=540, жасөспірімдерді зерттеуде N = 616).
7 мен 11 жас аралығындағы балаларға жүргізілген зерттеуде вортиоксетиннің тәулігіне 10 мг және тәулігіне 20 мг екі дозасының 8-ші аптасындағы орташа әсері, балалардағы депрессияны бағалаудың Жаңартылған шкаласының (CDRS-R) жалпы баллына негізделген, плацебодан да, белсенді салысты салыстырылатын белсенді ру препаратынан да статистикалық тұрғыдан айтарлықтай ерекшеленбеді (флуоксетин тәулігіне 20 мг); сонымен қатар, вортиоксетиннің жеке дозалары (тәулігіне 10 және 20 мг) плацебодан номиналды маңызды айырмашылықты көрсеткен жоқ. Жалпы, балалардағы вортиоксетиннің жағымсыз құбылыстарының бейіні балалардағы іштің ауырсыну жағдайларының жоғары жиілігін қоспағанда, ересектердегі жағымсыз құбылыстардың бейініне ұқсас болды. Жағымсыз құбылыстарға байланысты дәрілік препаратты тоқтату жиілігі тәулігіне 20 мг дозада вортиоксетинмен емделген пациенттерде 2,0%, тәулігіне 10 мг дозада вортиоксетин қабылдаған пациенттерде 1,3%, плацебо қабылдаған пациенттерде 0,7%, ал флуоксетин қабылдаған пациенттер арасында препаратты тоқтату тіркелген жоқ. Вортиоксетинмен емдеу топтарында жиі кездесетін жүрек айнуы, бас ауыруы, құсу, бас айналу және іштің ауыруы жағымсыз құбылыстар болды. Вортиоксетин топтарында жүрек айну, құсу, бас айналуы және іштің ауыруы плацебо тобына қарағанда жоғары болды. Суицидтік ойлар мен мінез-құлық 4 апталық, қарапайым жасырын кіріспе кезеңінде (плацебо 2/677 [0,3%]) және 8 апталық емдеу кезеңінде (вортиоксетин 10 мг/тәулік 1/149 [0,7%], плацебо 1/153 [0,7%]) жағымсыз құбылыстар ретінде байқалды. Сонымен қатар, Колумбия университетінің суицидтік көріністердің ауырлығын (C-SSRS) бағалау шкаласы бойынша «спецификалық емес белсенді суицидтік ойлар» құбылысы 8 апталық емдеу кезеңінде 5 пациентте байқалды (вортиоксетин 20 мг/тәулік 1/153 [0,7%], плацебо 1/153 [0,7%] және флуоксетин 3/82 [3,7%]). C-SSRS шкаласы бойынша суицидтік ойлар мен мінез-құлық жағдайларының жиілігі барлық емдеу топтарында ұқсас болды.
Балаларда депрессияны бағалаудың жаңартылған шкаласының жалпы баллына сәйкес (CDRS-R) 12 жастан 17 жасқа дейінгі жасөспірімдер қатысқан зерттеуде тәулігіне 10 және 20 мг доза вортиоксетин плацебодан статистикалық тұрғыдан тиімдірек болған жоқ. Салыстырылатын белсенді препарат (флуоксетин, тәулігіне 20 мг) CDRS-R жалпы индексінің деректері бойынша плацебодан статистикалық тұрғыдан ерекшеленген жоқ. Жалпы, жасөспірімдерде вортиоксетинге жағымсыз реакцияларының бейіні, іштің ауыруымен және, ересектермен салыстырғанда, жасөспірімдерде байқалған суицидтік ойлармен байланысты құбылыстардың өте жоғары жиілігін қоспағанда, ересектерде байқалған бейінмен ұқсас болды. Вортиоксетинді тәулігіне 20 мг дозада (5.6%) қабылдаған пациенттерде, тәулігіне 10 мг доза вортиоксетинмен (2.7%), флуоксетинмен (3.3%) және плацебомен (1.3%) салыстырғанда, препаратты тоқтату жиілігі, жағымсыз құбылыстардан (негізінен, суицидтік ойларға байланысты) препаратты қабылдауды тоқтату жиілігі ең жоғары болды. Вортиоксетинмен емдеу тобында өте жиі жағымсыз құбылыстар жүрек айну, құсу және бас ауыру болды. Суицидтік ойлар және мінез-құлық 4 апталық, бір жақты салыстырмалы кезең барысында (плацебо 13/777 [1.7%]), сонымен қатар 8 апталық емдеу кезеңінде де (вортиоксетин тәулігіне 10 мг 2/147 [1.4%], вортиоксетин тәулігіне 20 мг 6/161 [3.7%], флуоксетин 6/153 [3.9%], плацебо 0/154 [0%]) жағымсыз құбылыстар ретінде білінді. C-SSRS шкаласы бойынша өлшенген суицидтік ойлар және мінез-құлық жағдайларының жиілігі емдеудің барлық топтарында ұқсас болды.
Бринтелликс препаратын ауқымды депрессиялық бұзылысынан зардап шегетін педиатриялық топтағы (18 жасқа дейінгі) пациенттерді емдеу үшін қолдануға болмайды (4.4 бөлімін қараңыз).