Бауыр ауруы
Пайда болатын жағдайлары
Сирек жағдайларда ауыр немесе кейде өлімге соқтыратын бауыр аурулары туралы. Жоғары қауіп тобын ауыр дәрежелі эпилепсиясы, әсіресе, мидың зақымдануымен, ақыл-ой дамуының тежелуімен және/немесе туа біткен метаболизмдік немесе дегенерациялық аурулармен байланысты эпилепсиясы бар сәбилер мен 3 жасқа дейінгі балалар құрайды. 3 жастан асқандарда ондай асқынулардың жиілігі едәуір азая түседі және жас ұлғая келе біртіндеп төмендей береді.
Көпшілік жағдайларда, бауыр функциясының бұзылуы емнің алғашқы 6 ай ішінде, әдетте, 2 және 12 апталар аралығында, және көбінесе, эпилепсияға қарсы біріктіріп емдеу кезінде байқалады.
Ескертпе белгілер
Ерте жүргізілетін диагностика көбінесе, клиникалық тексерудің нәтижелеріне негізделеді. Атап айтқанда, ауру манифестациясының екі, әсіресе, сарғаюға ізашар болуы мүмкін жоғары қауіп тобындағы пациенттерге қатысты типі ескерілуі тиіс:
• әдетте кенеттен көрініс беретін, астения, анорексия, қажу, ұйқышылдық сияқты, кейде қайталанатын құсумен және іш ауыруымен көрініс беретін спецификалық емес жүйелі белгілер.
• емінің сәйкестігіне қарамастан, эпилепсия ұстамаларының қайталануы.
Пациенттерге, егер олар балалар болса, олардың отбасыларына, ондай клиникалық симптомдар пайда болған жағдайда, дереу дәрігерге жүгіну керектігін айту ұсынылады. Клиникалық тексеруден өзге, бауырдың функционалдық сынамаларын да бірден жүргізіп отыру керек.
Анықтау
Емдеудің алғашқы 6 айы ішінде, әсіресе, қауіп тобындағы пациенттер үшін бауырдың функционалдық сынамаларын жүйелі түрде бақылап отыру қажет.
Классикалық тестілер арасында, бауырдың ақуызды синтездейтінін, және әсіресе, протромбин уақытын (ПУ) көрсететін тестілер анағұрлым орынды. Протромбин уақытының аномальді төмен деңгейі расталған жағдайда, әсіресе, егер зертханалық талдауларда басқа да аномальді ауытқулар (фибриноген және ұю факторлары деңгейінің едәуір төмендеуі, билирубин және бауыр трансаминазалары деңгейінің жоғарылауы) білінсе, Вальпрокс Хроно препаратымен емдеу тоқтатылуы тиіс (сақтық шарасы ретінде, біріктіріп тағайындалған кезде салицилат туындыларымен емдеуді де тоқтата тұрған дұрыс, өйткені олар метаболизмнің бірдей жолдарын пайдаланады).
Панкреатит
Сирек жағдайларда, кейде өлімге соқтыратын панкреатит байқалды. Ондай жағдайлар науқастың жас шамасы мен емдеу ұзақтығына байланыссыз байқалды, сонымен қатар, кішкентай балалар қауіп тобына жатқызылды. Нәтижесі жағымсыз панкреатит әдетте, кішкентай балаларда немесе ауыр эпилепсиясы, ми зақымдануы бар пациенттерде, немесе эпилепсияға қарсы бірнеше дәрімен емделіп жүрген пациенттерде байқалады.
Егер панкреатит бауыр жеткіліксіздігімен қатар пайда болса, нәтижесіндегі өлім қаупі жоғарылай түседі.
Іштің қатты ауыруы немесе асқазан-ішек жолы тарапынан жүрек айнуы, құсу және/немесе анорексия сияқты белгілер пайда болса, панкреатит диагнозын қарастыру керек және, ұйқы безі ферменттерінің деңгейі жоғары пациенттерде, емдеуді тоқтату және қажетті баламалы шараларды қолдану керек.
Жасөспірім қыздар, ұрпақ өрбітетін жастағы әйелдер және жүкті әйелдер үшін
Ескерту:
Жүктіліктің алдын алу бағдарламасы
Вальпроаттың тератогенділік ықтималдылығы жоғары, ал құрсақта жатқанда вальпроаттың әсеріне ұшыраған балаларда туа бітетін даму ақауларының және неврологиялық дамудың бұзылуларының қаупі жоғары болады.
Вальпрокс Хроно препаратын келесі жағдайларда қолдануға болмайды:
•жүктілік кезінде, қолайлы баламалы ем болмаған жағдайлардан басқасында
•ұрпақ өрбітетін жастағы әйелдерде, Жүктіліктің алдын алу бағдарламасының шарттары орындалған жағдайлардан басқасында
Жүктіліктің алдын алу бағдарламасының шарттары
Препаратты тағайындайтін дәрігер (емдеуші дәрігер), келесілерге көз жеткізуі тиіс:
•дербес жағдайлар әр жағдайда пациент әйелмен талқылау жолымен, оның қатысуына кепілдік бере отырып, емдеу нұсқаларын талқылауды және пациент әйелдің қауіптерді және қауіптерді азайту үшін қажетті шараларды түсінуін қамтамасыз етудің бағаланғандығына.
•жүктілік ықтималдылығы пациент әйелдердің барлығы үшін бағаланатынына.
•пациент әйелдің туа бітетін даму ақаулары қауіптерін және аталған қауіптердің құрсақта жатқанда вальпроаттың әсеріне ұшырайтын балалар үшін шамасын қоса, неврологиялық даму бұзылуларының қауіптерін түсінгендігіне және растайтындығына.
•пациент әйелдің емдеу басталғанға дейін және емдеу кезінде қажеттілігіне қарай, жүктілікті анықтауға арналған тестіден өтуі қажеттілігін түсінетіндігіне.
•пациент әйелге контрацепцияға қатысты кеңес берілгендігіне, және пациент әйелдің тиімді контрацепцияны (егжей-тегжейлі ақпарат алу үшін, жақтаудағы осы ескертудің «Контрацепция» қосалқы бөлімін қараңыз) вальпроатпен емдеудің барлық кезеңі бойын үзбей сақтауға қабілетті екендігіне.
•пациент әйел эпилепсияны емдеуді тәжіриесі бар маманның емді жүйелі түрде (кемінде жыл сайын) қайта қарау қажеттігін түсінетіндігіне.
•пациент әйелдің жүктілікті жоспарлаған бойда, дер кезінде талқылануын және бала көтергенге дейін және контрацепцияны пайдалануды тоқтатқанға дейін баламалы емдеу нұсқаларына көшуді қамтамасыз ету үшін, өзінің дәрігерімен кеңесуі қажеттігін түсінетіндігіне.
•пациент әйел бала көтерген жағдайда тез арада дәрігерге жүгіну қажеттігін түсінетіндігіне.
•пациент әйелге пациентке арналған нұсқаулық берілгеніне.
•пациент әйелдің, қауіптерді және вальпроатты пайдаланумен байланысты қажетті сақтық шараларын түсінгендігін (Жыл сайынғы қауіптермен танысу формасы) растайтындығына.
Бұл шарттар, ем тағайындап отырған адам жүктілік қаупінің жоқтығын растайтын айқын себептер бар деп есептеген жағдайлардан басқасында, қазіргі кезде жыныстық қарым-қатынаста болып жүрмеген әйелдерге де қатысты.
Қыз балалар
Препаратты тағайындайтін дәрігер (емдеуші дәрігер), келесілерге көз жеткізуі тиіс:
•қыз балалардың ата-аналары/қамқоршылары, вальпроатты қабылдап жүрген қыз балада алғашқы етеккірі басталғаннан кейін бірден маманға жүгіну қажеттілігін түсінетіндігіне.
•алғашқы етеккірі басталған қыз балалардың ата-аналары/қамқоршылары, туа бітетін даму ақаулары және аталған қауіптердің құрсақта жатқанда вальпроат әсеріне ұшыраған балалар үшін шамасын қоса, шамасын қоса неврологиялық даму бұзылуларының қауіптері туралы егжей-тегжейлі ақпарат алғандығына.
•алғашқы етеккірі басталған пациенттерде вальпроатпен емдеу қажеттілігі жыл сайын қайта бағаланады және баламалы емдеу нұсқалары қарастырылады. Егер вальпроат емнің бірден-бір қолайлы нұсқасы болса, тиімді контрацепцияны пайдалану қажеттілігін және Жүктіліктің алдын алу бағдарламасының барлық басқа шарттарын талқылау керек. Емдеуші дәрігер қыз балаларды жыныстық тұрғыдан жетілгенге немесе кәмелет жасына жеткенге дейін баламалы емге ауыстыруға бар күшін салуы тиіс.
Жүктілікті анықтауға арналған тест
Вальпроатпен емдеуді бастағанға дейін жүктіліктің бар-жоқтығын анықтау керек. Байқаусызда жүктілік кезінде пайдаланылуына жол бермеу үшін, бала туатын жастағы әйелдерде вальпроатпен емдеуді, сезімталдығының 25 мХБ/мл кем еместігі анықталған плазманы пайдаланып жүктілікті анықтауға арналған тестінің денсаулық сақтау қызметкері растаған теріс нәтижесінсіз бастамау керек. Жүктілікті анықтауға арналған бұл тестіні, емдеу кезінде жүйелі уақыт аралықтары сайын қайталап отыру керек.
Контрацепция
Бала туатын жастағы, вальпроат тағайындалған әйелдер вальпроатпен емдеудің барлық кезеңі бойына үздіксіз тиімді контрацепцияны пайдалануы тиіс. Ондай пациент әйелдерге жүктіліктің алдын алу жөнінде егжей-тегжейлі ақпарат берілуі тиіс, және егер олар тиімді контрацепцияны пайдаланып жүрмеген болса, оларды контрацепция мәселелері бойынша кеңес алуға жолдау керек. Контрацепцияның кемінде бір тиімді әдісін (дұрысы, жатырішілік спираль немесе имплантат сияқты автономдық түрін) немесе контрацепцияның бөгеттік әдісін қоса, екі қосымша түрін пайдалану керек. Дербес жағдайлар контрацепция әдісін таңдаудың әр жағдайда пациент әйелдің қатысуына және таңдалған шаралардың сақталатындығына кепілдік беру үшін, онымен талқылау жолымен бағалануы тиіс. Тіпті аменорея кезінде де, пациент әйел тиімді контрацепция жөніндегі барлық кеңестерді сақтауы тиіс.
Құрамында эстроген бар препараттар
Құрамында эстроген бар гормональді контрацептивтерді қоса, құрамында эстроген бар препараттармен бр мезгілде қабылдау, вальпроат тиімділігінің төмендеуіне алып келуі ықтимал. Құрамында эстроген бар препараттарды қабылдау басталған немесе тоқтатылған кезде, клиникалық жауапқа (ұстамалардың бақылануына) мониторинг жүргізу қажет.
Екінші жағынан, вальпроат гормональді контрацептивтердің тиімділігін төмендетпейді.
Дәрігердің емді жыл сайын қайта қарауы
Емдеуші дәрігер вальпроаттың пациент әйел үшін анағұрлым қолайлы ем болып табылатындығын-табылмайтындығын кемінде жылына бір рет қайта қарауы тиіс. Емдеуші дәрігер емдеуді бастағанда және әрбір жыл сайынғы қайта қарау барысында, жыл сайынғы қауіптермен танысу формасын талқылауы, және пациент әйел оның мазмұнын түсінгендігіне көз жеткізуі тиіс. Қауіптермен танысу формасын емдеуші дәрігер мен пациент әйел (немесе оның заңды өкілі) тиісінше толтыруы және қол қоюы тиіс.
Жүктілікті жоспарлау
Егер әйел жүктілікті жоспарлап жүрсе, эпилепсияны емдеуді тәжірибесі бар маман, вальпроатпен емді қайта бағалауы және емнің баламалы нұсқаларын қарастыруы тиіс. Бала көтергенге дейін және контрацепцияны пайдалану тоқтатылғанға дейін сәйкесінше баламалы емге ауыстыру үшін бар күшін салуы қажет. Егер ауыстыруға мүмкіндік болмаса, әйелдің отбасын жоспарлауға қатысты негізді түрде шешім қабылдауын қамтамасыз ету үшін, оған вальпроаттың болашақ бала үшін қауіптеріне қатысты қосымша кеңес берілуі тиіс.
Жүктілік жағдайында
Егер вальпроатты пайдаланып жүрген әйелде жүктілік басталса, вальпроатпен емді қайта бағалауы және баламалы нұсқаларын қарастыруы үшін оны дереу маманға жолдау керек. Вальпроатты пайдаланып жүріп бала көтерген пациенттер мен олардың серіктестерін, вальпроат әсеріне ұшыраған жүктілікке қатысты баға беруі және кеңес беруі үшін тератологияда тәжірибесі бар маманға жолдау керек.
Фармацевттер келесілерге көз жеткізуі тиіс:
• Пациенттің карточкасы Вальпрокс Хроно препаратын әр берген кезде қоса беріледі, және пациенттер оның мазмұнын түсінеді.
• Пациенттерге Вальпрокс Хроно препаратын қабылдауды тоқтатпау және жоспарлы немесе болжамды жүктілігі жағдайында дереу маманға жүгіну ұсынылады.
Оқытып-үйрету материалдары
Денсаулық сақтау мамандары мен пациент әйелдерге жүктілік кезінде вальпроаттың әсерінен сақтануға көмектесу үшін, Тіркеу куәлігінің ұстаушысы вальпроаттың тератогенділігі (туа біткен даму ақаулары) және фетоуыттылығына (неврологиялық дамудың бұзылуы) қатысты ескерту шараларын күшейту үшін оқытып-үйрету материалдарын ұсынады және ұрпақ өрбітетін жастағы әйелдерде вальпроаттың пайдаланылуына қатысты нұсқаулар мен Жүктіліктің алдын алу бағдарламасы туралы егжей-тегжейлі мәліметтерді береді. Пациентке арналған нұсқаулық пен пациенттің карточкасын бала туатын жастағы, вальпроатты пайдаланып жүрген әйелдердің барлығына беру керек. Вальпроатпен емдеу басталған кезде және емнің әрбір жыл сайынғы қайта қаралуы барысында маман мен пациент (немесе оның заңды өкілі) тиісінше толтыруы және қол қоюы тиіс Жыл сайынғы қауіптермен танысу формасын пайдалану керек.
Ұстамалардың қайта жаңғыруы
Эпилепсияға қарсы басқа препараттармен жағдайдағы сияқты, вальпроататы енгізу, жақсарудың орнына, ұстамалардың жиілігі мен ауырлығының (эпилепсия статусын қоса) қайтадан қайталануына немесе ұстамалардың жаңа типтерінің пайда болуына алып келуі мүмкін. Ұстамалар қайта жаңғырған жағдайда, пациенттер дереу емдеуші дәрігерімен кеңесуі керек.
Суицид қаупі
Суицидтік ойлар немесе мінез-құлық бірнеше көрсетілім бойынша эпилепсияға қарсы дәрілермен емделген пациенттер арасында байқалды. Пациенттер суицидтік ойлар мен мінез-құлық белгілерінің пайда болуына қатысты мұқият қадағалауда болуы тиіс, және сәйкесінше емі қарастырылуы тиіс. Пациенттер (немесе олардың қамқоршылары) өздерінің суицидтік ойлар немесе мінез-құлық пайда болған жағдайда дәрігерге жүгінуі тиіс екендігінен хабардар болуы тиіс.
Карбапенемдер
Вольпроат пен карбапенемдерді бір мезгілде қолдану ұсынылмайды.
Белгілі немесе болжамды митохондрий аурулары бар пациенттер.
Вальпроат митохондрий ДНҚ, сондай-ақ, митохондрий ферменті γ -полимеразаны кодтайтын ядролық ген (POLG) мутацияларынан туындайтын митохондрийдің негізгі ауруларының клиникалық белгілерін туғызуы немесе нашарлатуы мүмкін.
Атап айтқанда, бауырдың вальпроат-индукциялаған жедел жеткіліксіздігі мен өлім жағдайларының жиілеуі митохондрий ферменті полимераза үшін гендегі мутациялардан туындаған тұқым қуалайтын нейрометаболизмдік синдромдары, мысалы, Альперс-Гуттенлохер синдромы бар науқастарда тіркелді.
POLG-мен байланысты бұзылыстарды отбасылық анамнезінде POLG болған немесе POLG-мен байланысты симптомдық бұзылыстарға бейім, мысалы: түсініксіз энцефалопатиясы, рефрактерлік эпилепсиясы (фокустық, миоклонустық), бастапқы тексеру сәтінде эпилепсия статусы бар, дамуы тежелген, психомоторлық регрессиясы, сенсомоторлық нейропатиясы, миопатиясы, мишықтық атаксиясы, офтальмоплегиясы немесе эпилепсия ұстамасына алып келетін күрделі шүйделік бас сақинасы бар пациенттерде қарастыру керек.
POLG мутациялары диагнозын анықтау ондай бұзылуларды анықтауға арналған заманауи клиникалық тәжірибеге сәйкес жүргізілуі тиіс.
Когнитивтік немесе экстрапирамидалық бұзылыстар
Когнитивтік немесе экстрапирамидалық бұзылыстар мидың қайтымды атрофиясымен байланысты болуы тиіс. Ондай клиникалық көрініс деменция немесе Паркинсон ауруы сияқты патологиямен шатастырылуы мүмкін. Аталған бұзылулар препаратпен емдеуді тоқтатқан кезде қайтымды.
Препаратты қолданған кездегі сақтық шаралары
Қан талдауы
Емдеуді бастар, сондай-ақ, хирургиялық араласымның алдында және гематома немесе өздігінен қан кетулер дамыған жағдайда, қан талдауларын (тромбоциттер мөлшерін, қан ету уақыты мен ұю параметрлерін қоса, қанның толық талдауын) жүргізу ұсынылады.
Бүйрек жеткіліксіздігі
Бүйрек жеткіліксіздігі бар пациенттерге қатысты қандағы вальпрой қышқылының айналымдағы концентрациялары жоғарылайтынын ескеру керек, соған байланысты дозасын тиісінше төмендету керек.
Гипераммониемия
Бұл дәрілік препаратты мочевина түзілу циклында ферменттер тапшылығы бар пациенттерге тағайындау ұсынылмайды. Ондай пациенттер арасында мелшиюмен немесе кома жағдайымен жүретін гипераммониемия дамыған бірнеше жағдайлар болды.
Жүйелі қызыл жегі
Бұл дәрілік препараттың жекелеген жағдайларда тек иммунологиялық бұзылуларды туғызатындығы анықталғандығына қарамастан, жүйелі қызыл жегіден зардап шегіп жүрген пациенттерге қатысты «пайдасы-қаупі» арақатынасы салыстырылуы тиіс.
Дене салмағының жоғарылауы
Емдеуді бастар алдында пациентке салмақтың жоғарылауы қаупі және негізінен, ондай әсерін азайту үшін қолданылуы керек диета сипатындағы тиісінше шаралар туралы туралы айтылуы тиіс.
Қант диабеті
Вальпрой қышқылының ұйқы безіне жағымсыз әсер етуі мүмкіндігін ескере отырып, препаратты қант диабеті бар пациенттерде қолданғанда қандағы глюкоза концентрациясын мұқият мониторингілеу керек. Қант диабеті бар пациенттерде несепте кетондық денелердің бар-жоқтығын зерттеген кезде, жалған оң нәтижелер алынуы мүмкін, өйткені Вальпрой қышқылы бүйрек арқылы, ішінара кетондық денелер түрінде шығарылады.
II типті карнитин-пальмитоилтрансфераза (CPT) тапшылығы:
II типті карнитин-пальмитоилтрансфераза (КПТ) жеткіліксіздігі бар пациенттерге вальпрой қышқылын қабылдағанда рабдомиолиз дамуы қаупінің жоғарырақ болатындығы ескертілуі тиіс.
Терінің ауыр жағымсыз реакциялары және ангионевроздық ісіну
Вальпроатпен емге байланысты Стивенс-Джонсон синдромы (SJS), уытты эпидермалық некролиз (TEN) және эозинофилия мен жүйелік симптомдары бар дәрілік рекция (DRESS), көп түрлі эритема және ангионевроздық ісіну сияқты терінің ауыр жағымсыз реакциялары (тыртықтары) туралы хабарланды. Пациенттер терінің ауыр көріністерінің белгілері мен симптомдары туралы хабардар болуы тиіс және мұқият бақылауда болуы керек. Тыртық немесе ангионевроздық ісіну белгілері пайда болған жағдайда дереу тексеру жүргізіп, егер тыртық немесе ангионевроздық ісіну диагнозы расталса, емдеуді тоқтату керек.
Арнайы ескертулер
Балалар
Дене салмағы 20 кг асатын балалар: ұстамалары жойылған сәтке дейінгі арттыру аралығымен ұсынылатын бастапқы дозасы күніне 400 мг құрайды (дене салмағына байланыссыз). Әдетте, бұл үшін қажетті дозалау кг дене салмағына қарай күніне 20-30 мг шегінде болады. Егер мұндай ауқымда ұстамаларды талапқа сай бақылауға қол жетпесе, дозасын кг дене салмағына қарай күніне 35 мг дейін арттыруға болады. Күніне 40 мг/кг астам дозаны қажет ететін балаларда биохимиялық және гематологиялық көрсеткіштерді бақылау керек.
Дене салмағы 20 кг дейінгі балалар: таблетканың мөлшеріне және доза титрлеу қажеттігіне байланысты осы топтағы пациенттер үшін вальпроаттардың баламалы түрлерін қолдану керек. Осы топтағы пациенттер үшін ең қолайлысы вальпроаттардың сұйық түріне қолжетімді.
Егде жастағы пациенттер
Егде жастағыларда вальпроаттардың фармакокинетикасында өзіндік ерекшеліктері болатын болса да, мұның клиникалық маңызы шектеулі, және дозасын клиникалық әсеріне қарай анықтау керек. Сарысу альбуминімен байланысуының азаятындығы салдарынан, плазмадағы байланыспаған препараттың үлесі арта түседі. Бұл егде жастағы адамдарда препараттың азғантай дозаларын қолдану мүмкіндігімен, препараттың дозасын мұқиятырақ таңдау дұрыс болатындығын көрсетеді.
Бауыр жеткіліксіздігі бар пациенттер
Салицилаттарды Вальпрокс Хроно препаратымен бір мезгілде қолданбау керек, өйткені олар метаболизмнің бірдей жолын пайдаланады.
Өлімге соқтыратын бауыр жеткіліксіздігін қоса, бауыр дисфункциясы, емделуі вальпрой қышқылын қамтыған пациенттерде байқалды.
Салицилаттар 16 жасқа дейінгі балаларда пайдаланылмауы тиіс (Аспирин / салицилат препараты, Рейе синдромы туралы ақпаратты қараңыз). Бұдан өзге, 3 жасқа дейінгі балаларда Вальпрокс Хроно препаратымен біріктіріп, бір мезгілде қабылдау бауыр үшін уыттылығы қаупін арттыруы мүмкін.
Бүйрек жеткіліксіздігі бар пациенттер
Бүйрек жеткіліксіздігі бар пациенттерге дозасын азайту немесе гемодиализ жүргізілетін пациенттерге дозасын арттыру қажет болуы мүмкін. Вальпроат диализ арқылы шығарылады. Дозасын пациенттің клиникалық қадағалануына сәйкес түзету керек.
Жасөспірім қыздар, ұрпақ өрбітетін жастағы әйелдер және жүкті әйелдер
Вальпроатпен емдеуді эпилепсияны немесе биполярлық бұзылыстарды емдеуде тәжірибесі бар маманның қадағалауымен бастау керек. Емдеуді тек, егер емнің басқа түрлері тиімсіз немесе жақпайдын болса ғана бастау керек. Жүйелі тексеру жүргізе отырып, ары қарай емдеудің бір бөлігі ретінде, емнің пайдасы мен қаупінің арақатынасын қайтадан мұқият бағалау керек. Препараттың плазмадағы концентрациясы жоғары болмауы үшін, вальпроатпен емдеуді монотерапия түрінде және ең төмен тиімді дозасында, дұрысы, баяу босап шығатын дәрілік түрін тағайындаған жөн. Тәуліктік дозасын кемінде екі тең дозаға бөлу керек.
Препараттың көлік құралын немесе қауіптілігі зор мехнаизмдерді басқару қабілетіне әсер ету ерекшеліктері
Вальпрой қышқылын қабылдау аясында, пациенттерге, әсіресе, құрысуға қарсы біріктірілген немесе вальпрой қышқылын бензодиазепиндермен біріктіріп ем жүргізген жағдайда, ұйқышылдықтың дамуы ықтималдығы ескертілуі тиіс.