Әсер ету механизмі
ВИЛГЛАД-М препараты 2 типті қант диабеті бар пациенттерде қандағы глюкоза деңгейін бақылауды жақсартуға қолайлы әсер ету механизмдерімен екі гипогликемиялық затты біріктіреді: вилдаглиптин, ұйқы безінің аралшықты жасушаларымен инсулиннің синтезін стимуляциялайтын дәрілік заттарға жатады және метформин гидрохлориді бигуанидтер класына жатады.
Вилдаглиптин ұйқы безінің аралдық жасушаларымен инсулин синтезін стимуляциялайтын дәрілік заттар класына жатады, дипептидилпептидаза-4 (ДПП-4) күшті және селективті тежегіші болып табылады. Метформин бірінші кезекте бауырдағы глюкозаның эндогенді өнімінің төмендеуі есебінен әсер етеді.
Фармакодинамикалық әсерлері
Вилдаглиптин
Вилдаглиптин негізінен ДПП-4, ГТП-1 (глюкагон тәрізді пептид–1) және АТП (асқазандық-тежегіш пептид) инкретин гормондарының ыдырауына жауапты ферментті тежеу жолымен әсер етеді.
Вилдаглиптинді қолдану ДПП-4 белсенді заттарының тез және толық тежелуіне әкеледі, бұл ашқарынға және тамақтанғаннан кейін ГТП-1 және АТП инкретин гормондарының эндогенді деңгейлерінің артуына әкеледі.
Бұл инкретин гормондарының эндогендік деңгейін арттыра отырып, вилдаглиптин бета-жасушалардың глюкозаға сезімталдығын арттырады, бұл инсулиннің глюкозаға тәуелді секрециясының артуына әкеледі. Тәуліктік дозасы 50-100 мг вилдаглиптинмен емдеу HOMA- (гомеостатикалық бағалау моделі) қоса, проинсулиннің инсулинге арақатынасы мен жиі іріктелген төзімділік тестінен алынған бета-жасушалардың тағамға сезімталдық көрсеткіштерін қоса, 2-типті қант диабеті бар пациенттерде бета-жасушалардың функциясының маркерлерін айтарлықтай жақсартты. Қант диабетінен (қалыпты гликемиялық деңгеймен) зардап шекпейтін адамдарда вилдаглиптин инсулиннің секрециясын немесе глюкоза деңгейінің төмендеуін стимуляцияламайды.
Эндогенді ГТП-1 деңгейінің артуы есебінен вилдаглиптин альфа-жасушалардың глюкозаға сезімталдығын күшейтеді, бұл глюкоза үшін қажетті глюкагон секрециясының артуына әкеледі.
Инкретинді гормондар деңгейінің артуы есебінен гипергликемия кезінде инсулин/глюкагон арақатынасының жақсарған ұлғаюы бауырда ашқарынға және тамақтанудан кейін глюкоза өндірілуінің төмендеуіне әкеледі, бұл гликемияның төмендеуіне әкеледі. Асқазанның босауын кідіртетін ГТП-1 деңгейі жоғарылауының белгілі әсері вилдаглиптинмен емдегенде байқалмайды.
Метформин
Метформин плазманың базальді және постпрандиальді глюкозасын төмендететін гипогликемиялық әсері бар бигуанид болып табылады. Ол инсулиннің секрециясын стимуляцияламайды, демек гипогликемияға немесе салмақтың артуына әкелмейді.
Метформин үш механизмнің көмегімен глюкозаны төмендететін әсер етуі мүмкін.
- Глюконеогенезді және гликогенолизді тежеу арқылы бауырда глюкоза өндіруді қысқарту.
- Бұлшықеттерде, инсулинге сезімталдықты орташа арттыру арқылы, шеткері тіндермен глюкозаның сіңуін және утилизациясын жақсарта отырып.
- Ішекте глюкозаның сіңуін кідірте отырып.
Метформин гликогеннің жасушаішілік синтезін гликоген-синтазаға әсер ету жолымен стимуляциялайды және глюкоза жарғақшалық тасымалдаушылары (GLUT-1 және GLUT-4) спецификалық түрлерінің тасымалдау қабілетін арттырады.
Адам организмінде, оның гликемияға реакциясына қарамастан, метформин липидтік алмасуға жағымды әсер етеді. Бақыланатын, орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді клиникалық зерттеулерде емдік дозалар кезінде: метформин қан сарысуындағы жалпы холестериннің, ТТЛП холестерині мен триглицеридтер деңгейін төмендетеді.
UKPDS проспективті рандомизацияланған зерттеуі (Қант диабетін британдық проспективті зерттеу) 2-ші типті қант диабеті кезінде қандағы глюкозаны қарқынды бақылаудың ұзақ мерзімді пайдасын анықтады. Диетадан бас тартқаннан кейін метформинді қабылдаған артық салмағы бар пациенттер үшін нәтижелерді талдау:
-бір ғана диетаны ұстанатын пациенттер тобымен (43,3 жағдай/1000 пациент-жас) (р=0,0023) салыстырғанда және монотерапия топтарымен және сульфонилмочевина мен инсулинді (40,1 жағдай/1000 пациент-жас) біріктірумен (р=0,0034) салыстырғанда (р = 0,0034 пациент-жас) метформин тобында диабетпен байланысты кез келген асқынудың абсолюттік қаупінің едәуір төмендеуі (29,8 жағдай/1000 пациент-жас);
-диабетпен байланысты өлімнің абсолютті қаупінің едәуір төмендеуі: метформин-7,5 жағдай/1000 пациент-жас, тек бір диета 12,7 жағдай/1000 пациент-жас (р=0,017);
- жалпы өлімнің абсолюттік қаупінің едәуір төмендеуі: метформин-13,5 жағдай/1000 пациент-жас 20,6 жағдай/1000 пациент-жас (р=0,011) бір диетамен салыстырғанда және 18,9 жағдай/1000 пациент-жыл (р=0,021) монотерапия топтарымен және сульфонилмочевина мен инсулин бірігуімен салыстарғанда;
– миокард инфарктінің абсолютті даму қаупінің едәуір төмендеуі: метформин-11 жағдай/1000 пациент-жыл, бір диета 18 жағдай/1000 пациент-жыл (р=0,01).
Клиникалық тиімділігі мен қауіпсіздігі
Вилдаглиптин 6 айлық емдеу аяқталғаннан кейін плацебомен (вилдаглиптин үшін тиісінше 50 және 100 мг топтық айырмашылықтар кезінде-0,7-ден -1,1%- ға дейін) салыстырғанда гликирленген гемоглобин деңгейінің қосымша статистикалық маңызды орташа төмендеуін қамтамасыз ететін метформин монотерапиясына қарамастан қандағы глюкозаны бақылау қанағаттанарлық емес пациенттерге қосымша тағайындалады. Гликирленген гемоглобин деңгейінің бастапқы деңгейден ≥0,7% -ға төмендеуіне жеткен пациенттердің арақатынасы метформин мен плацебо қолданған топтармен (20%) салыстырғанда вилдаглиптин мен метформинді қолданған екі топта (тиісінше 46 және 60%) статистикалық жағынан едәуір жоғары болды.
24 апталық зерттеу барысында вилдаглиптинді (күніне екі рет 50 мг) метформинді қолдану кезіндегі бақылау қанағаттанарлық емес (орташа тәуліктік доза: 2020 мг) пациенттерде пиоглитазонмен (күніне бір рет 30 мг) салыстырды. Гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейінен орташа төмендеу метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптинді қолданғанда -0,9% және метформинге қосымша тағайындалған пиоглитазонды қолданғанда -1,0% құрады. Метформинге қосымша тағайындалған пиоглитазон қабылдаған пациенттерде, метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптин алған пациенттерде дене салмағының +0,3 кг ұлғаюымен салыстырғанда +1,9 кг орташа ұлғаюы байқалды.
2 жыл бойы созылған клиникалық сынақта вилдаглиптин (тәулігіне екі рет 50 мг) метформинмен пациенттерді емдеген кезде (орташа тәуліктік доза: 1894 мг) глимепиридпен (тәулігіне 6 мг дейін — 2 жыл бойы орташа доза: 4,6 мг) салыстырды. 1 жылдан кейін гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейінен орташа төмендеу метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптинді қолданғанда -0,4% және метформинге қосымша тағайындалған глимепиридті қолданғанда -0,5% құрады. Вилдаглиптинді қолданғанда дене салмағының өзгеруі глимепирид қолданғанда глимепирид қабылдаған кездегі +1,6 кг салыстырғанда -0,2 кг құрады. Гипогликемияның жаңа жағдайларының саны глимепирид қабылдаған пациенттер тобына (16,2%) қарағанда вилдаглиптин (1,7%) қабылдаған пациенттер тобында айтарлықтай төмен болды.
Зерттеудің соңғы нүктесінде (2 жыл) гликирленген гемоглобиннің мәні екі эксперименттік топта да бастапқы мәндерге ұқсас болды, бұл ретте дене салмағының өзгеруі мен гипогликемиядағы айырмашылықтар сақталған.
52 апталық зерттеу барысында жай-күйді метформин көмегімен бақылау қанағаттанарлық болмаған (метформиннің бастапқы дозасы тәулігіне 1928 мг құрады) пациенттердің мысалында вилдаглиптинді (тәулігіне екі рет 50 мг) гликлазидпен (орташа тәуліктік доза: 229,5 мг) салыстыру жүзеге асырылды. 1 жылдан кейін гликирленген гемоглобин деңгейінің орташа төмендеуі метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптинді қолданғанда -0,81% (гликирленген гемоглобин 8,4% орташа бастапқы деңгейінде) және метформинге қосымша тағайындалған гликлазидті қолданғанда -0,85% (гликирленген гемоглобин 8,5% орташа бастапқы деңгейінде) құрады; бұл ретте статистикалық тұрғыда нәтижесі аз болмады (95% СА –0,11-0,20).
Вилдаглиптинді қолданған кезде дене салмағының өзгеруі гликлазид қолданған кезде дене салмағының + 1,4 кг ұлғаюымен салыстырғанда +0,1 кг құрады.
24 апталық зерттеу кезінде вилдаглиптин мен метформин дозалары (біртіндеп тәулігіне екі рет 50/500 мг немесе тәулігіне екі рет 50/1000 мг дозаға дейін титрленген) бекітілген біріктірілімінің тиімділігі бұрын осы дәрілік затты қабылдамаған пациенттерді бастапқы емдеу ретінде бағаланды. 50/1000 мг вилдаглиптин/метформин біріктірілімін тәулігіне екі рет қолданғанда гликирленген гемоглобин деңгейі -1,82%, 50/500 мг вилдаглиптин/метформин біріктірілімін тәулігіне екі рет қолданғанда - 1,61%, 1000 мг метформинді тәулігіне екі рет – 1,36% және 50 мг вилдаглиптинді тәулігіне екі рет қолданғанда – гликирленген гемоглобиннің 8,6% бастапқы деңгейінен 1,09% төмендеді. Көбірек төмендеуі гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейі ≥10,0% пациенттерді емдеген кезде байқалған.
24 апталық рандомизацияланған салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын зерттеу метформинмен (тәулігіне≥1500 мг) және глимепиридпен (тәулігіне≥4 мг) біріктіріп вилдаглиптиннің (тәулігіне екі рет 50 мг) тиімділігі мен қауіпсіздігін бағалау мақсатында 318 пациенттен тұратын топта жүргізілді. Вилдаглиптин метформинмен және глимепиридпен біріктірімде гликирленген гемоглобин деңгейін плацебомен салыстырғанда айтарлықтай төмендетті. Гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейінің плацебо-түзетілген орташа төмендеуі 8,8% -0,76% құрады.
24 апталық рандомизацияланған салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын зерттеу метформинді (N=276) біріктіріп қолдану кезінде немесе метформинді (N=173) біріктірусіз қолдану кезінде базальді немесе біріктірілген инсулиннің (орташа тәуліктік доза – 41 бірлік) тұрақты дозасымен біріктіріп, вилдаглиптиннің (тәулігіне екі рет 50 мг) тиімділігі мен қауіпсіздігін бағалау мақсатында 449 пациенттен тұратын топта жүргізілді. Вилдаглиптин инсулинмен біріктірілімде плацебомен салыстырғанда гликирленген гемоглобин деңгейін едәуір төмендетті. Барлық пациенттер үшін жалпы плацебо-гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейінің түзетілген орташа төмендеуі 8,8% -0,72% құрады. Метформинді бір мезгілде қолданғанда немесе бір мезгілде қолданбай инсулин алған кіші топтарда плацебо-гликирленген гемоглобин деңгейінің түзетілген орташа төмендеуі тиісінше -0,63% және -0,84% құрады. Барлық пациенттер үшін гипогликемияның жаңа жағдайларының саны вилдаглиптин және плацебо қолданылған топтарда жалпы 8,4 және 7,2% құрады. Вилдаглиптин алған пациенттерде дене салмағының ұлғаюы (+0,2 кг) байқалған жоқ, ал плацебо алған пациенттерде дене салмағының төмендеуі (-0,7 кг) байқалды.
Инсулиннің көмегімен бақылау (қысқа және одан да ұзақ әсер ететін, инсулиннің орташа дозасы – 80 хБ/тәу) қанағаттанарлық болмаған үдемелі сатыдағы 2-типті қант диабеті бар пациенттер тобында басқа 24-апталық зерттеуде қанағаттанарлық болмаған, вилдаглиптинді (тәулігіне екі рет 50 мг) тағайындаған кезде гликирленген гемоглобин деңгейінің орташа төмендеуі плацебо мен инсулинді (0,2%-бен салыстырғанда 0,5%) қолданғанға қарағанда статистикалық жағынан едәуір көп болды. Гипогликемияның жаңа жағдайларының саны плацебо қабылдаған пациенттер тобына қарағанда вилдаглиптин қабылдаған пациенттер тобында төмен болды (29,6%-бен салыстырғанда 22,9%).
Жүрек-қантамыр ауруларының қаупі
Монотерапия мен біріктірілген емді (орташа экспозиция вилдаглиптин үшін 50 апта және салыстыру препараттары үшін 49 апта болған) қолдана отырып, ұзақтығы 2 жылдан астам III және IV фазаның 37 клиникалық зерттеулері негізінде бір-біріне тәуелсіз және анықталған жүрек-қан тамырлары ауруларының пайда болу жағдайларын ескере отырып, мета-талдау жасалды, ол вилдаглиптинмен емдеу салыстырмалы дәрілік заттармен емдеуге қарағанда жүрек-қан тамырлары аурулары қаупінің ұлғаюына байланысты болмағанын көрсетті. Ми қан айналымының өтпелі бұзылуы (инфаркт белгілерін көзбен шолу арқылы), инсульт немесе жүрек-қан тамырлары патологиясы себебінен болған өлім біріктірілген белсенді салыстырмалы және плацебо дәрілік заттарына қарағанда вилдаглиптин үшін ұқсас болды [Манмель-Хенцель қауіп коэффициенті-0,82 (сенімді аралық 95% – 0,61 - 0,61-0,62). (1,11)]. MACE дамуы вилдаглиптин алған пациенттерде 9 599 (0,86%) ішінен 83 жағдайда және салыстыру препараттарын алған пациентде 7 102 (1,20%) ішінен 85 жағдайда байқалды. Әрбір жеке MACE компонентін бағалау барысында жоғары қауіп анықталған жоқ (бұл Мантель-Хенцель қауіп коэффициентіне сәйкес келеді). СН ретінде сипатталған және емдеуге жатқызуды талап ететін жүрек жеткіліксіздігінің (СН) расталған жағдайы туралы немесе вилдаглиптин алған пациентте 41 (0,43%) және салыстыру препараттарын алған 32 (0,45%) пациентте СН жаңа эпизоды туралы хабарланған, бұл ретте Мантель-Хенцель қаупінің коэффициенті 1,08 (сенімді аралық 95% - 0,68-1,70) құрады.