Әсер ету механизмі
Гальвусмет препараты 2-типті қант диабеті бар пациенттерде қандағы глюкоза деңгейін бақылауды жақсарту үшін қолайлы әсер ету механизмдері бар екі гипогликемиялық заттарды біріктіреді: вилдаглиптин ұйқы безінің аралық жасушалары арқылы инсулин синтезін стимуляциялайтын дәрілерге жатады және метформин гидрохлориді, бигуанидтер класына жатады.
Вилдаглиптин, ұйқы безінің аралық жасушалары арқылы инсулин синтезі стимуляторларының классының препараты, дипептидилпептидаза-4 (ДПП-4) күшті және селективті тежегіші болып табылады. Метформин ең алдымен бауырдағы глюкозаның эндогендік өндірілуінің төмендеуі есебінен әсер етеді.
Фармакодинамикалық әсерлері
Вилдаглиптин
Вилдаглиптин негізінен DPP-4, ГПП-1 инкретин гормондарының (глюкагон тәрізді пептид–1) және АТП (асқазан-тежеуші пептид) ыдырауына жауапты ферментті тежеу арқылы әрекет етеді.
Вилдаглиптинді қолдану ДПП-4 белсенді заттарының тез және толық тежелуіне әкеледі, бұл ГПП-1 инкретин гормондарының және АТП эндогендік деңгейлерінің ашқарынға және тамақтан кейін жоғарылауына әкеледі.
Осы инкретин гормондарының эндогендік деңгейін жоғарылату арқылы вилдаглиптин бета жасушаларының глюкозаға сезімталдығын арттырады, бұл инсулиннің глюкозаға тәуелді секрециясының жоғарылауына әкеледі. 50-100 мг тәуліктік дозалы вилдаглиптинмен емдеу HOMA-(бағалаудың гомеостатикалық моделін), проинсулиннің инсулинге қатынасын және тағамға төзімділіктің жиі жүргізілген тестінен бета-жасушалардың сезімталдық көрсеткіштерін қоса алғанда, 2 - типті қант диабеті бар пациенттерде бета-жасушалар функциясының маркерлерін едәуір жақсартты. Қант диабетінен (гликемиялық деңгейі қалыпты) зардап шекпейтін адамдарда вилдаглиптин инсулин секрециясын немесе глюкоза деңгейінің төмендеуін стимуляцияламайды.
Эндогенді ГПП-1 деңгейінің артуы есебінен вилдаглиптин альфа-жасушалардың глюкозаға сезімталдығын күшейтеді, бұл глюкозаның неғұрлым адекватты болуына глюкагон секрециясына әкеледі.
Гипергликемия кезінде инсулин/глюкагон арақатынасының жоғарылауы инкретин гормондарының деңгейінің жоғарылауына байланысты ашқарынға және тамақтанғаннан кейін бауырда глюкоза өндірілуінің төмендеуіне әкеледі, бұл гликемияның төмендеуіне әкеледі.
Асқазанның босатылуын кешіктіретін ГПП-1 деңгейін жоғарылатудың белгілі әсері вилдаглиптинмен емдеуде байқалмайды.
Метформин
Метформин гипогликемиялық әсері бар бигуанид болып табылады, ол плазманың базальды және постпрандиальды глюкозасын төмендетеді. Ол инсулин секрециясын стимуляцияламайды, сондықтан гипогликемияға немесе салмақтың артуына әкелмейді.
Метформин үш механизмнің көмегімен глюкозаны төмендететін әсерге ие болуы мүмкін.
• Глюконеогенезді және гликогенолизді тежеу арқылы бауырдағы глюкоза өндірілуін қысқарту.
• Бұлшықеттерде инсулинге сезімталдықты қалыпты жоғарылату арқылы шеткергі тіндермен глюкозаның сіңуін және жойылуын жақсартады.
• Ішекте глюкозаның сіңуін кешіктіріп.
• Метформин гликоген-синтазаға әсер ету арқылы гликогеннің жасушаішілік синтезін стимуляциялайды және глюкозаның жарғақшалық тасымалдаушыларының спецификалы типтерінің (GLUT-1 және GLUT-4) тасымалдау қабілетін арттырады.
• Адам организмінде оның гликемияға реакциясына қарамастан, метформин липидтер алмасуына қолайлы әсер етеді. Бақыланатын, орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді клиникалық зерттеулерде емдік дозаларда: метформин қан сарысуындағы жалпы холестерин, ТТЛП холестерині мен триглицеридтердің деңгейін төмендетеді.
• UKPDS (Британдық қант диабетін проспективті зерттеу) проспективті рандомизацияланған зерттеуі 2-типті қант диабеті кезінде қандағы глюкозаны қарқынды бақылаудың ұзақ мерзімді пайдасын анықтады. Диетадан бас тартқаннан кейін метформин алған салмағы артық пациенттер үшін нәтижелерді талдау:
• бір ғана диетаны ұстанатын пациенттер тобымен салыстырғанда (43,3 жағдай/1000 пациент-жас) (р=0,0023) және монотерапия топтарымен және сульфонилмочевина мен инсулиннің үйлесімі бар (40,1 жағдай/1000 пациент-жас) (р=0,0034) топтармен салыстырғанда метформин тобындағы (29,8 жағдай/1000 пациент-жас) диабетпен байланысты кез келген асқынудың абсолюттік қаупінің едәуір төмендеуі;
• қант диабетімен байланысты өлімнің абсолютті қаупінің едәуір төмендеуі: метформин – 7,5 жағдай/1000 пациент-жас, тек бір диета 12,7 жағдай / 1000 пациент-жас (р=0,017);
• жалпы өлімнің абсолюттік қаупінің едәуір төмендеуі: метформин-13,5 жағдай/1000 пациент-жас бір диетамен салыстырғанда 20,6 жағдай/1000 пациент-жас (р=0,011) және монотерапия топтарымен және сульфонилмочевина мен инсулин үйлесімімен салыстырғанда 18,9 жағдай/1000 пациент-жас (р=0,021);
• миокард инфарктісі дамуының абсолюттік қаупінің едәуір төмендеуі: метформин-11 жағдай/1000 пациент-жас, бір диета 18 жағдай / 1000 пациент-жас (р=0,01).
Клиникалық тиімділігі және қауіпсіздігі
Вилдаглиптин 6 айлық емнен кейін плацебомен салыстырғанда гликирленген гемоглобин деңгейінің қосымша статистикалық маңызды орташа төмендеуін қамтамасыз ететін метформинмен монотерапияға қарамастан қандағы глюкоза деңгейін бақылау қанағаттанарлық болып табылмайтын пациенттерге қосымша тағайындалады ( 50 және 100 мг вилдаглиптин үшін тиісінше -0,7-ден -1,1% - ға дейінгі топтық айырмашылықтар кезінде). Гликирленген гемоглобин деңгейінің бастапқы деңгейден ≥0,7% - ға төмендеуіне қол жеткізген пациенттердің арақатынасы метформин мен плацебо (20%) қолданған топпен салыстырғанда вилдаглиптин мен метформинді (тиісінше 46 және 60%) қолданған екі топта да статистикалық тұрғыдан едәуір жоғары болды.
24 апталық зерттеу барысында вилдаглиптинді (күніне екі рет 50 мг) метформинді қолдану кезінде бақылау қанағаттанарлық болып табылмайтын пациенттерде пиоглитазонмен (күніне бір рет 30 мг) салыстырды (орташа тәуліктік доза: 2020 мг). Метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптинді қолдану кезінде гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейінен 8,4% орташа төмендеуі -0,9% және метформинге қосымша тағайындалған пиоглитазонды қолдану кезінде -1,0% құрады. Метформинге қосымша тағайындалған пиоглитазон қабылдаған пациенттерде метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптин қабылдаған пациенттерде салмақтың +0,3 кг артуымен салыстырғанда дене салмағының +1,9 кг-ға орташа ұлғаюы байқалды.
2 жылға созылған клиникалық сынақта вилдаглиптинді (тәулігіне екі рет 50 мг) глимепиридпен (тәулігіне 6 мг дейін — 2 жыл бойы орташа доза: 4,6 мг) метформинмен пациенттерді емдеу кезінде салыстырды (орташа тәуліктік доза: 1894 мг). 1 жылдан кейін метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптинді қолдану кезінде гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейінен 7,3% орташа төмендеу -0,4% және метформинге қосымша тағайындалған глимепиридті қолдану кезінде -0,5% құрады. Вилдаглиптинді қолдану кезінде дене салмағының өзгеруі глимепиридті қолдану кезінде +1,6 кг-мен салыстырғанда -0,2 кг құрады. Гипогликемияның жаңа жағдайларының саны вилдаглиптин қабылдаған пациенттер тобында (1,7%) глимепирид қабылдаған пациенттер тобына қарағанда (16,2%) айтарлықтай төмен болды.
Зерттеудің соңғы нүктесінде (2 жыл) гликирленген гемоглобин (HbА1) емнің екі тобындағы бастапқы мәндерге жақын болды және дене салмағының өзгеруі мен гипогликемиялық айырмашылықтар сақталды. 52 апталық зерттеу барысында вилдаглиптинді (тәулігіне екі рет 50 мг) гликлазидпен (орташа тәуліктік доза: 229,5 мг) метформиннің көмегімен жағдайын бақылау қанағаттанарлық болмаған (метформиннің бастапқы дозасы тәулігіне 1928 мг құрады) пациенттерді мысалға ала отырып салыстыру жүзеге асырылды. 1 жылдан кейін метформинге қосымша тағайындалған вилдаглиптинді қолданғанда гликирленген гемоглобин деңгейінің орташа төмендеуі -0,81% –ды (гликирленген гемоглобиннің орташа бастапқы деңгейінде 8,4%) және метформинге қосымша тағайындалған гликлазидті қолданғанда -0,85% - ды (гликирленген гемоглобиннің орташа бастапқы деңгейі 8,5%) құрады; бұл ретте статистикалық тұрғыдан нәтижеліліктен кем емес нәтижеге қол жеткізілді (95% СА –0,11-0,20%).
Вилдаглиптинді қолдану кезінде дене салмағының өзгеруі гликлазидті қолдану кезінде дене салмағының +1,4 кг артуымен салыстырғанда +0,1 кг құрады.
24 апталық зерттеу кезінде вилдаглиптин мен метформин дозаларының (тәулігіне екі рет 50/500 мг дозаға дейін біртіндеп титрленген немесе тәулігіне екі рет 50/1000 мг дозаға дейін) белгіленген біріктірілімінің тиімділігі бұрын осы дәрілік затты қабылдамаған пациенттерді бастапқы емдеу ретінде бағаланды. 50/1000 мг вилдаглиптин/метформин біріктірілімін тәулігіне екі рет қолданғанда гликирленген гемоглобин деңгейі -1,82%-ға, 50/500 мг вилдаглиптин/метформин біріктірілімін тәулігіне екі рет қолданғанда -1,61%-ға, 1000 мг метформинді тәулігіне екі рет қолданғанда – 1,36% - ға және 50 мг вилдаглиптинді тәулігіне екі рет қолданғанда – гликирленген гемоглобиннің 8,6% бастапқы деңгейінен -1,09%-ға төмендеді. Гликирленген гемоглобиннің бастапқы деңгейі ≥10,0% пациенттерді емдеу кезінде көлемді төмендеу байқалды.
Метформинмен (тәулігіне≥1500 мг) және глимепиридпен (тәулігіне ≥4 мг) біріктірілімдегі вилдаглиптиннің (тәулігіне екі рет 50 мг) тиімділігі мен қауіпсіздігін бағалау мақсатында 318 пациенттен тұратын топта 24 апталық рандомизацияланған салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын зерттеу жүргізілді. Метформинмен және глимепиридпен біріктірілген вилдаглиптин плацебоға қарағанда гликирленген гемоглобин деңгейін едәуір төмендетті. Гликирленген гемоглобиннің 8,8% бастапқы деңгейінің плацебо-түзетілген орташа төмендеуі -0,76% құрады.
Алғаш рет 2-типті қант диабеті диагнозы қойылған пациенттердің қатысуымен жүргізілген 5 жылдық көп орталықты рандомизацияланған салыстырмалы жасырын зерттеу (VERIFY) барысында вилдаглиптинмен және метформинмен (N = 998) ерте біріктірілген емнің әсерін кейіннен вилдаглиптинмен біріктірілген метформинмен стандартты бастапқы монотерапиямен (жүйелі терапия тобы) (N = 1003) салыстырғанда бағалады. Бұрын ем жүргізілмеген 2-типті қант диабеті бар пациенттерде метформинмен монотерапиямен салыстырғанда тәулігіне екі рет 50 мг дозада вилдаглиптинмен біріктірілген ем 5 жылдық зерттеуде «бастапқы емнің тиімсіздігінің дамуына дейінгі уақыт» (HbA1c ≥ 7% деңгейі) (ТҚ [95% СА]: 0,51 [0,45; 0,58]; p < 0,001) қаупінің статистикалық және клиникалық мәнді салыстырмалы төмендеуіне әкелді. Бастапқы емнің тиімсіздігінің жиілігі (HbA1c ≥ 7% мәні) біріктірілген ем тобында 429 (43,6 %) және жүйелі ем тобында 614 (62,1%) пациентті құрады.24 апталық рандомизацияланған салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын зерттеу вилдаглиптиннің (тәулігіне екі рет 50 мг) тиімділігі мен қауіпсіздігін базальды немесе біріктірілген инсулиннің тұрақты дозасымен (орташа тәуліктік доза) біріктіріп бағалау мақсатында 449 пациенттен тұратын топта жүргізілді (тәуліктік орташа доза – 41 бірлік), метформинді (N=276) үйлесімді қолданғанда немесе метформинді үйлесімді қолданбай (N=173). Вилдаглиптин инсулинмен бірге плацебоға қарағанда гликирленген гемоглобин деңгейін едәуір төмендетті. Барлық пациенттер үшін гликирленген гемоглобиннің 8,8% бастапқы деңгейінің жалпы плацебо-түзетілген орташа төмендеуі -0,72% - ды құрады. Метформинді бір мезгілде қолданғанда немесе бір мезгілде қолданбай инсулин алған қосалқы топтарда гликирленген гемоглобин деңгейінің плацебо-түзетілген орташа төмендеуі тиісінше -0,63% және -0,84% - ды құрады. Барлық пациенттер үшін жаңа гипогликемия жағдайларының саны сәйкесінше вилдаглиптин мен плацебо қолданылған топтарда 8,4 және 7,2%-ды құрады. Вилдаглиптин қабылдаған пациенттерде дене салмағының жоғарылауы (+0,2 кг) байқалмады, ал плацебо қабылдаған пациенттерде дене салмағының төмендеуі (-0,7 кг) байқалды.
Басқа 24 апталық зерттеуде үдемелі сатыдағы 2-типті қант диабетімен ауыратын инсулиннің көмегімен бақылау (қысқа және ұзақ әсер ететін, инсулиннің орташа дозасы – тәулігіне 80 мБірл) қанағаттанарлық болмаған пациенттер тобындағы вилдаглиптинді (тәулігіне екі рет 50 мг) инсулинге қосымша тағайындау кезінде гликирленген гемоглобин деңгейінің орташа төмендеуі плацебо мен инсулинді қолданғанға қарағанда статистикалық тұрғыдан едәуір көп болды (0,2% - бен салыстырғанда 0,5%). Гипогликемияның жаңа жағдайларының саны плацебо қабылдаған пациенттер тобына қарағанда вилдаглиптин қабылдаған пациенттер тобында төмен болды (29,6%-бен салыстырғанда 22,9%).
Жүрек-қантамыр ауруларының қаупі
Ұзақтығы 2 жылдан асатын монотерапия мен аралас терапияның 37 клиникалық зерттеуінен тәуелсіз және проспективті бағаланған жүрек-қантамыр оқиғаларын мета-талдау (әсер етудің орташа ұзақтығы вилдаглиптин үшін 50 апта және салыстыру препараттары үшін 49 апта) вилдаглиптинмен емдеу салыстыру препараттарымен салыстырғанда жүрек-қантамыр аурулары қаупінің артуымен байланысты емес екенін көрсетті. Жедел миокард инфарктісін, инсультті немесе жедел коронарлық синдромды (ЖКС), ми қанайналымының өткінші бұзылуын (инфаркт белгілерін визуализациялаумен), жүрек–қантамыр патологиясы себебінен болған инсультті немесе өлімді қоса алғанда, белгіленген жүрек-қантамырдың ауыр асқынуларының (ЖҚАА) біріктірілген соңғы нүктесі вилдаглиптин үшін біріктірілген белсенді салыстыру препараттарымен және плацебомен салыстырғанда ұқсас болды [Mantel–Haenszel (M-H RR) бойынша қауіп қатынасы 0,82 (95% СА 0,61–1,11)]. ЖҚАА вилдаглиптин алған 9599 пациенттің 83-інде (0,86 %) және салыстыру препараттарын алған 7102 пациенттің 85-інде (1,20 %) байқалды. ОНС әрбір жеке компонентін бағалау жоғары тәуекелді көрсеткен жоқ (М-Н RR ұқсас). Емдеуге жатқызуды талап ететін ЖЖ ретінде айқындалған жүрек жеткіліксіздігінің (ЖЖ) расталған жағдайлары немесе ЖЖ жаңа эпизодтары вилдаглиптин қабылдаған 41 (0,43 %) пациентте және М-Н RR 1,08 (95% СА 0,68-1,70) салыстыру препараттарымен ем қабылдаған 32 (0,45%) пациентте тіркелген.