Дексмедетомидин фармакологиялық қасиеттерінің ауқымы кең альфа2рецепторлардың жоғары селективті агонисі. Симпатикалық жүйкелердің ұштарынан норадреналиннің босап шығуының төмендеуіне байланысты симпатолитикалық әсерге ие. Седативті әсер ми бағанының көк дағында қозудың төмендеуіне байланысты (норадренергиялық нейрондар басым ядро). Дексмедетомидиннің ауырсыну және анестетик/орташа ауырсыну әсері бар. Жүрек-қантамыр әсерлері дозаға тәуелді сипатқа ие; инфузия жылдамдығы төмен болғанда орталық әсер басым болады, бұл жүректің жиырылу жиілігінің және артериялық қысымның төмендеуіне әкеледі. Жоғары дозаларды пайдаланған кезде жалпы қантамырлық қарсыласудың, артериялық қысымның жоғарылауына және брадикардияның одан әрі күшеюіне әкелетін шеткергі вазоконстрикция басым болады. Дексмедетомидиннің дені сау пациенттер монотерапия ретінде қолданған кезде тыныс алуды бәсеңдету қабілеті жоқ.
Қарқынды ем, анестезиология және реанимация бөлімшесіндегі ересек пациенттерде седация кезінде
Операциядан кейінгі қарқынды ем бөлімшесінде болған, бұрын интубацияланған және мидазолам немесе пропофол көмегімен седацияланған пациенттерде плацебо бақыланатын зерттеулерде дексмедетомидин 24 сағат ішінде қосымша седацияға (мидазолам немесе пропофол) және опиоидтарға қажеттілікті едәуір азайтты. Дексмедетомидин қабылдаған пациенттердің көпшілігі қосымша седацияны қажет етпеді. Пациенттер дексмедетомидин инфузиясын тоқтатпай, сәтті экстубациялануы мүмкін. Қарқынды ем бөлімшесінде тыс жүргізілген зерттеулер дексмедетомидинді пациенттерге трахея интубациясынсыз, тиісті бақылау үшін жағдайлар болған кезде қауіпсіз енгізуге болатындығын растады.
Дексмедетомидин мидазоламмен (тәуекелдер қатынасы 1,07; 95% СА 0,971, 1,176) және пропофолмен (тәуекелдер қатынасы 1,00; 95% СА 0,922, 1,075) 14 күн ішінде ұзақ жеңілден орташа седацияға (RASS 0-ден -3-ке дейін) мұқтаж, басым түрде қарқынды ем, бөлімшесінде пациенттерде седацияның нысаналы диапазонында болу уақыты бойынша ұқсас болды; мидазоламмен салыстырғанда өкпені жасанды желдету ұзақтығын және пропофол мен мидазоламен салыстырғанда трахеяның экстубациясына дейінгі уақытты қысқартты. Дексмедетомидин қабылдаған пациенттер мидазолам немесе пропофол қабылдаған пациенттермен салыстырғанда оңай оянды, қызметкерлермен жақсы жұмыс істеді және ауырсыну қарқындылығы туралы жақсырақ хабарлады.
Дексмедетомидин қабылдаған пациенттерде гипотензия мен брадикардия жиі дамыған, бірақ мидазолам қабылдаған пациенттермен салыстырғанда тахикардия сирек кездеседі және тахикардия жиі дамыған, бірақ пропофол қабылдаған пациенттермен салыстырғанда гипотензияның даму жиілігі ұқсас болды. Зерттеуде CAM-ICU шкаласы бойынша бағаланған делирийдің даму жиілігі мидазоламмен салыстырғанда төмен болды, ал делириймен байланысты қолайсыз құбылыстар пропофолмен салыстырғанда дексмедетомидин тобында аз дамыды. Седацияның жеткіліксіз деңгейіне байланысты седацияны тоқтатқан пациенттер пропофолға немесе мидазоламға ауыстырылды. Седацияның жеткіліксіз деңгейінің қаупі басқа седативті әдіске ауыспас бұрын стандартты әдістермен седациялау қиын болған пациенттерде жоғары болды.
Балалардағы тиімділіктің дәлелі 1 айдан ≤ 17 жасқа дейінгі операциядан кейінгі үлкен популяцияда қарқынды ем бөлімшесінде доза бақыланатын зерттеуде анықталды. Дексмедетомидин алған пациенттердің шамамен 50% - ы 20,3 сағат ішінде, бірақ 24 сағаттан аспайтын емдеу кезеңі ішінде мидазоламның көмегімен қосымша седацияны талап етпеді. Препаратты 24 сағаттан артық қолдану бойынша деректер жоқ. Препаратты жаңа туған нәрестелерге қолдану туралы ақпарат (жүктіліктің 2844 аптасы) өте шектеулі және тек төмен дозаларды (≤0,2 мкг/кг/сағ) қолдануды сипаттайды (5.2 және 4.4-бөлімдерді қараңыз). Жаңа туылған нәрестелер гипотермия болған кезде және жүрек шығарымы жүректің жиырылу жиілігімен анықталатын жағдайларда дексмедетомидиннің брадикардиялық әсеріне ерекше сезімтал болуы мүмкін.
Қарқынды ем бөлімшесінде салыстыру препаратын салыстырмалы жасырын бақыланатын зерттеулерде дексмедетомидин (n=778) алатын пациенттерде бүйрек үсті безі қыртысы функциясының бәсеңдеуінің туындау жиілігі мидазолам (n=338) немесе пропофол (n=275) алатын пациенттерде 0%-бен салыстырғанда 0,5%-ды құрады. Бұл қолайсыз құбылыс 1 жағдайда жеңіл және 3 жағдайда орташа ауырлықтағы ретінде байқалды.
Интубацияланбаған ересек пациенттерде диагностикалық немесе хирургиялық емшаралар басталғанға дейін және/немесе седацияі, яғни емшаралар жүргізу кезіндегі седация/ есін жоғалтпаған кездегі седация
Хирургиялық және диагностикалық араласуларға дейін және/немесе кезінде интубацияланбаған пациенттерді седациялау үшін дексмедетомидиннің қауіпсіздігі мен тиімділігі екі рандомизацияланған салыстырмалы жасырын плацебо-бақыланатын көп орталықты зерттеулер шеңберінде бағаланды.
1-зерттеу. 1-зерттеуде бақыланатын анестезиямен және жергілікті/аймақтық анестезиямен белгілі бар операциялар/емшаралар орындалған, 10 минуттан көп уақыт ішінде дексмедетомидиннің 1 мкг/кг (n=129) немесе 0,5 мкг/кг (n=134) жүктеме дозасын немесе плацебо (физиологиялық ерітінді) (n=63) қабылдаған, ал артынан жылдамдығы 0,6 мкг/кг/сағ демеуші инфузия жасалған пациенттер рандомизацияланды. Зерттелетін препаратпен жасалатын демеуші инфузия жылдамдығы 0,2 мкг/кг/сағаттан 1 мкг/кг/сағатқа дейін титрленді. Нысаналы тыныштандыру деңгейіне жеткен пациенттер саны (ояу және тыныштану күйін бағалау шкаласы, Observer’s Assessment of Alertness/Sedation Scale – ОАА/S ≤ 4), мидазолам резервтік тыныштандыру препаратын енгізу қажеттілігінсіз, плацебо тобындағы пациенттердің 3 %-мен салыстырғанда, 1 мкг/кг дексмедетомидин қабылдаған топта пациенттердің 54 %-ын және 0,5 мкг/кг дексмедетомидин қабылдаған топта пациенттердің 40 %-ын құрады. 1 мкг/кг дексмедетомидин тобына және 0,5 мкг/кг дексмедетомидин тобына рандомизацияланған және мидазолам резервтік тыныштандыру препаратын енгізу қажет болмайтын пациенттер санындағы қауіптер айырмашылығы тиісінше, плацебомен салыстырғанда, 48 % (95 % СА: 3757 %) және 40 % (95 % СА: 2848 %) құрады. Мидазолам резервтік тыныштандыру препаратының орташа дозасы (диапазон) 1,0 мкг/кг дексмедетомидин тобында 1,5 (0,57,0) мг, 0,5 мкг/кг дексмедетомидин тобында 2 (0,58,0) мг және плацебо тобында 4,0 (0,514,0) мг құрады. Мидазолам резервтік дозасының орташа мәндер айырмасы 1 мкг/кг дексмедетомидин тобында және 0,5 мкг/кг дексмедетомидин тобында, плацебомен салыстырғанда, дексмедетомидиннің пайдасына, тиісінше, -3,1 мг (95 % СА: -3,82,5) және -2,7 мг (95 % СА: -3,3 2,1) құрады. Резервтік мидазоламның бірінші дозасын енгізуге дейінгі орташа уақыт 1,0 мкг/кг дексмедетомидин тобында 114 минутты, 0,5 мкг/кг дексмедетомидин тобында 40 минутты және плацебо тобында 20 минутты құрады.
2-зерттеу. 2-зерттеуде кейін жылдамдығы 0,7 мкг/кг/сағат тұрақты демеуші инфузияға ұласатын 10 минуттан артық уақыт бойы 1 мкг/кг дозада дексмедетомидиннің жүктеме инфузиясын (n=55) немесе плацебо (физиологиялық ерітінді) (n=50) қабылдау үшін жергілікті анестезиямен трахеяның фиброоптикалық интубациясы сананың сақталуымен жасалған пациенттер рандомизацияланды. Пациенттерге, қажет болса, Рамсей тыныштандыру шкаласы бойынша (Ramsay Sedation Scale – RSS) ≥ 2 тыныштану деңгейіне жету және/немесе демеу үшін мидазоламмен резервтік ем қолдануға рұқсат етілді. Тиімділік нәтижелері дексмедетомидиннің интубация жасалмаған пациенттерді тыныштандыру кезінде плацебомен салыстырғанда өте тиімді екенін көрсетті. Мидазоламмен резервтік ем қажет болмаған, дексмедетомидин қабылдаған пациенттер саны, плацебо тобындағы 14 %-бен салыстырғанда, 53%-ды құрады.
Дексмедетомидин алған және мидазоламның резервтік дозасын қажет етпейтін пациенттер арасындағы қауіптің айырмашылығы плацебомен салыстырғанда 43%-ды (95% CА: 23-57%) құрады.
Мидазоламның орташа резервтік дозасы дексмедетомидин тобында 1,1 мг және плацебо тобында 2,8 мг құрады. Мидазоламның резервтік дозасының орташа мәндерінің айырмашылығы сәйкесінше дексмедетомидиннің пайдасына 1,8 мг құрайды (95% CА: -2,70,86).