ГОЕ тек өмір сапасына теріс әсер ететін менопаузадан кейінгі симптомдарды емдеу үшін ғана пайдалану керек. Емнің қауіп пен пайда арақатынасын мұқият үлгіде (кем дегенде, жыл сайын) бағалау керек. ГОЕ пайдасы қауіптерінен асып түсетін сәтке дейін жалғастырылу керек.
Мерзімінен бұрын басталған менопаузаның гормонмен орын басу еміне байланысты жағымсыз әсерлер жөнінде ақпарат шектеулі. Жас әйелдердегі жағымсыз реакциялардың абсолютті қаупінің төмендігі салдарынан осы әйелдер үшін қауіп пен пайда арақатынасы, егде жастағыларға қарағанда, өте қолайлы болуы мүмкін.
Тексеру.
Гормонмен орын басу емін (ГОЕ) бастау немесе қайта тағайындау алдында дәрігер пациент әйелдің толық жеке және отбасылық анамнезін жинақтау қажет, препаратты тағайындау кезінде болуы мүмкін қарсы көрсетілімдерін анықтау және қажетті сақтану шараcын қадағалау мақсатында медициналық тексеру (кіші жамбас ағзаларын және сүт бездерін қоса) өткізу керек.
Емдеу үдерісінде мезгіл-мезгіл тексеру өткізуге кеңес беріледі. Оған жататын әдістердің жиілігі мен түрі әр пациент әйел үшін жеке белгіленеді. Пациент әйелді сүт бездеріндегі қандай өзгерістер туралы дәрігерге мәлімдеу керектігінен хабарландыру керек. Зерттеулер, маммографияны қоса, қабылданған нормаларға сәйкес жүргізілуі және әр пациент әйелдің жеке клиникалық қажеттіліктеріне икемделуі тиіс.
Бақылау қажет болатын жағдайлар.
Егер төменде атап көрсетілген жай-күйлердің кез келгені бар болса, бұрын кездессе және/немесе жүктілік әлде алдыңғы гормонмен ем кезеңінде өршіп кетсе, пациент әйел дәрігердің тұрақты қадағалауында болуы тиіс. Осы жай-күйлер, атап айтқанда, жатыр лейомиомасы (фибромиома) немесе эндометриоз, тромбоэмболиялық аурулар, егер олар немесе олардың қатері анамнезде болса, эстрогенге тәуелді ісіктердің қауіп факторлары (мысалы, сүт безі обырының I тұқым қуалаушылық дәрежесі), артериялық гипертензия, бауыр ауруы (мысалы, бауыр аденомасы), тамырлардың зақымдануымен немесе зақымдануынсыз қант диабеті, холелитиаз, бас сақинасы немесе қатты бас ауыру, жүйелі қызыл жегі, анамнездегі эндометрий гиперплазиясы, эпилепсия, демікпе, отосклероз, тұқым қуалайтын Квинке ісінуі кейбір жағдайларда Дивигельмен емдеу кезінде қайталануы немесе өршіп кетуі мүмкін.
Емдеуді дереу тоқтату себептері.
Егер қарсы көрсетілімдері анықталған жағдайда және мына жағдайлар: сарғаю немесе бауыр функциясының нашарлауы, артериялық қысымның айқын көтерілуі, бас сақинасы тәрізді бас ауыруының жаңа ұстамалары, жүктілік туындағанда емдеуді тоқтату керек.
Эндометрий гиперплазиясы және карцинома.
Егер жатыры интактілі пациент әйелдер ұзақ уақыт бойы тек эстрогендермен емделсе, эндометрий гиперплазиясы мен обыр қаупі артады. Эстрогендерді қолданып жүрген пациенттерде, қолданбайтындармен салыстырғанда, емдеу ұзақтығына және эстрогендер дозасына сәйкес эндометрий обыры қаупінің 2-12 есе артуы мәлімделді. Емдеуді тоқтатудан кейін қауіп, кем дегенде, 10 жыл бойы жоғары күйде қалуы мүмкін.
Жатыры интактілі әйелдерде эстроген мен гестагеннің үздіксіз біріктірілген емі немесе прогестагеннің бір ай немесе 28 күн ішінде кемінде 12 күндік циклмен қосылуы эстроген артуымен байланысты қауіптің алдын алады.
Емдеудің алғашқы айы ішінде құйылған қан кетулер мен қан аралас бөліністер туындауы мүмкін. Егер қан кету немесе қан аралас бөліністер емдеудің басталуынан кейін біраз уақыттан соң пайда болса немесе егер бұл емдеуді тоқтатудан кейін де жалғаса берсе, қан кету себептері зерттелуі тиіс. Қажет болса, жасушалардың қатерлі трансформациялануын жоққа шығару үшін эндометрий биопсиясын жасау керек.
Эстрогендермен прогестагенді қоспай емдеу эндометриоз ошағында обыр алдында болатын немесе қатерлі өзгерістерге әкелуі мүмкін. Осылайша, эндометриозға орай гистеректомия жасалған пациент әйелдерге, әсіресе, эндометриоз ошақтары анықталған пациент әйелдерде эстрогендермен ем кезінде прогестаген қосуды қарастыру керек.
Сүт бездерінің обыры.
Сүт безі обырының даму қаупі эстроген мен гестаген біріктірілімін қолданып жүрген пациентерде де, тек эстрогенді қолданып жүргендерде де артады.
Эстроген-прогестаген біріктірілген емі.
Рандомизацияланған, плацебо-бақыланатын және эпидемиологиялық зерттеулер гормонмен орын басу емінде эстроген мен прогестаген біріктірілімін қолдану сүт бездері обырының даму қаупін арттыруын көрсетті. Әсері шамамен 3 (1-4) жылдан соң көрініс береді.
Эстрогендермен монотерапия.
Гистеректомия жасалған әйелдерде гормонмен орын басу емінде эстрогендер қолдану сүт бездері обырының туындау қаупінің артуына алып келмейді.
Басқа бақылаулар сүт безі обырының даму қаупінің болымсыз артуын көрсетеді, алайда, бұл жоғарылау эстроген-прогестаген біріктірілімін қолдану кезіндегісінен айтарлықтай аз.
Эстрогендермен көп жыл емделген жағдайда обыр аурулары қаупінің артатыны анық. Қауіптің бастапқы деңгейіне оралу уақыты гормонмен орын басу емінің ұзақтығына байланысты. Гормонмен орын басу емін бес жылдан көп пайдаланғанда қауіп 10 жыл бойы және одан ұзақ сақталуы мүмкін.
ГОЕ, әсіресе, эстроген-прогестаген біріктірілімдері сүт безі тіндерінің тығыздығын арттырады, ол сүт безі обырының радиологиялық диагностикасының нашарлауына алып келуі мүмкін.
Аналық бездер обыры.
Аналық бездер обыры, сүт безі обырына қарағанда, айтарлықтай сирек кездеседі. Эстрогендік ГОЕ ұзақ уақыт (кем дегенде, 5 жыл) қолдану емді тоқтатудан кейін біртіндеп төмендейтін аналық бездер обырының даму қаупінің аздап артуымен байланысты болды. Кейбір зерттеулер деректері бойынша, ұзақ уақыт біріктірілген ГОЕ қолдану ұқсас немесе тіпті аздаған қауіппен байланысты болуы мүмкін.
Вена тромбоэмболиясы.
ГОЕ вена тромбоэмболиясының, мысалы, терең веналар тромбозының немесе өкпе эмболиясының 1,3-3 есе даму қаупімен байланысты. Аурудың дамуы гормонмен орын басу емінің алғашқы жылында бәрінен ықтималды.
Тромбоздарға бейімділігі бар пациент әйелдерде вена тромбоэмболиясының даму қаупі зор. ГОЕ оны арттыруы мүмкін екендіктен, ол осындай пациент әйелдерге қарсы көрсетілімді.
Вена тромбоэмболиясын дамытатын жалпы қауіп факторларына эстрогендерді қабылдау, жас ұлғаюы, ауқымды операциялық араласулар, ұзақ уақыт иммобилизациялау, семіздік (ДСИ > 30 кг/м2), жүктілік/босанудан кейінгі кезең, жүйелі қызыл жегі және обыр жатады. Вена тромбоэмболиясының дамуында веналар варикозының рөлі болуы мүмкін мәселеде консенсусқа қол жеткізілмеді.
Барлық хирургиялық науқастар үшін операциядан кейінгі тромбоэмболиямен күресудің арнайы профилактикалық іс-шаралар қажеттілігі қарастырылуы тиіс. Егер пациент әйелді жоспарлы операциядан кейін ұзақ уақыт бойы иммобилизациялау қажет болса, гормонмен орын басу емін операциялық араласуға дейін 4-6 апта бұрын тоқтату ұсынылады. Емдеуді тиісті қозғалыс белсенділігін жаңғыртуға дейін жалғастыруға болмайды.
Егер пациент әйел анамнезінде вена тромбоэмболиясы болмаса, бірақ оның жас кезінде тромбоэмболияны өткерген жақын туыстары бар болса, шектеулер аса мұқият қайта қарастырылғанда скрининг ұсынуға болады. Егер жоғарыда аталған қауіптен бөлек тромбоэмболия қаупі анықталса немесе қауіп «елеулі» болса (мысалы, антитромбин тапшылығы, S немесе С протеиндерінің тапшылығы немесе көптеген қауіптер), ГОЕ қарсы көрсетілімді.
Ұзақ уақыт бойы антикоагулянттар қабылдап жүрген пациенттерге гормонмен орын басу емінің артықшылықтары мен қауіптерін жақсылап саралау керек.
Егер вена тромбоэмболиясы емнің басында дамыса, емдеуді тоқтату керек. Пациент әйел, тромбоэмболияның қандай симптомдары (мысалы, ауырсынулы аяқ ісінуі, кенеттен кеуденің ауыруы, тыныс тарылуы) туындағанда дереу дәрігерге қаралу керектігін білуі тиіс.
Жүректің ишемиялық ауруы.
Рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер барысында жүректің ишемиялық ауруы бар пациент әйелдерде немесе басқа әйелдерде эстроген-прогестаген біріктірілімімен немесе эстрогендер монотерапиясымен орын басатын гормонмен емнің қорғағыш әсері анықталмады.
Эстроген-прогестаген біріктірілген емі
Жүректің ишемиялық ауруының салыстырмалы даму қаупі эстроген-прогестаген біріктірілген емін пайдаланғанда сәл артады. Жүректің ишемиялық ауруының абсолютті даму қаупі жас шамасына байланысты. Эстроген-прогестаген біріктірілген емінің нәтижесіндегі жүректің ишемиялық ауруы жағдайларының саны менопаузаға жақындаған дені сау әйелдерде өте аз, бірақ жас ұлғая келе артады.
Эстрогендермен монотерапия
Рандомизацияланған бақыланатын сынақтардан тек эстроген қолданылған гистеректомиядан кейінгі әйелдерде жүректің ишемиялық ауруының жоғары даму қаупі анықталмады.
Ишемиялық инсульт
Эстроген-прогестерон біріктірілген емі мен эстрогендермен монотерапия ишемиялық инсульттің 1,5 есе арту қаупімен байланысты. Салыстырмалы қауіп жас ұлғаюымен немесе менопаузадан кейін өзгермейді. ГОЕ қолданып жүрген әйелдерде инсульт қаупі едәуір дәрежеде жас шамасына тәуелді екендіктен, жалпы инсульт қаупі жас ұлғаюымен артады.
Басқа ерекшеліктер.
Эстрогендер организмде сұйықтық іркілуін тудыруы мүмкін, сондықтан жүрек және бүйрек функциясының бұзылуы бар пациент әйелдер айрықша бақылауда болуы тиіс.
ГОЕ қолданып жүрген гипертриглицеридемия бар пациент әйелдерді аса мұқият қадағалау керек. Осындай пациент әйелдерге эстрогендерді қолданғанда қан плазмасындағы триглицерид деңгейі күрт жоғарылаған бірнеше жағдай белгілі, бұл панкреатит дамуына алып келуі мүмкін.
Эстрогендер ақуызбен байланысқан йод, Т4 концентрациясы (зерттеудің бағаналық немесе радиоиммундық әдісі) немесе Т3 концентрациясы (зерттеудің радиоиммундық әдісі) көмегімен өлшенген қалқанша без гормондарының айналымдағы мөлшер деңгейінің артуына алып келетін тиреоидпен байланысқан глобулин (ТБГ) деңгейін арттырады. Т3 жоғары деңгейі төмендейді, бұл ТТГ жоғарылауын көрсетеді, бос Т4 және Т3 концентрациялары өзгереді.
Қан сарысуындағы басқа байланыстыратын протеиндердің, мысалы, кортикоид байланыстырушы глобулин (КБГ), жыныс гормондарын байланыстыратын глобулин (ЖГБГ) концентрациялары жоғарылауы мүмкін, тиісінше, бұл айналымдағы кортикостероидтар мен жыныстық стероид гормондары концентрациясының жоғарылауына алып келеді. Бос немесе биологиялық белсенді гормон концентрациялары өзгеріссіз күйі қалады. Басқа плазма протеиндерінің (ангиотензин/ренин субстрат, альфа-1-трипсин, церулоплазмин) концентрациясы жоғарылауы мүмкін.
Ара-тұра, әсіресе, анамнезінде жүктілік кезіндегі хлоазмасы бар әйелдерде хлоазма туындауы мүмкін. Хлоазмаға бейімділігі бар әйелдерге ГОЕ кезінде күн сәулесінің немесе ультракүлгінді сәулелеу әсерін барынша азайту керек.
ГОЕ когнитивті функцияларды жақсартпайды. Эстрогендермен емдеудің басында және ем кезеңі бойына 65 жастан асқан әйелдерде деменцияның даму қаупі арта түсетініне бірқатар дәлелдер бар.
Дивигель контрацептив емес, сондықтан талапқа сай контрацепция құралдарын қолдану қажет.
АЛТ
Клиникалық зерттеулерде С гепатиті вирусын емдеу үшін құрамында дасабувирмен немесе онсыз құрамында омбитасвир/паритапревир/ритонавир бар дәрілік препараттармен бірге қолдану құрамында этинилэстрадиол бар дәрілік препараттар (мысалы, гормоналды контрацептивтер) қабылдаған әйелдерде АЛТ белсенділігінің жоғарылау қаупін арттырады. Глекапревир және пибрентасвир біріктірілімін қабылдаған құрамында этинилэстрадиол бар препараттарды қолданған әйелдер арасында АЛТ деңгейінің жоғарылауы да байқалды.
Құрамында этинилэстрадиолдан өзгеше эстроген бар дәрілік препараттар, мысалы, эстрадиол қабылдаған әйелдерде эстроген алмаған әйелдердегі сияқты АЛТ мәнінің артуы да байқалды. Алайда, осы өзгеше эстроген бар дәрілік препараттарды қабылдайтын зерттелген әйелдер санының аздығына байланысты, құрамында дасабувирмен немесе онсыз құрамында омбитасвир/паритапревир/ритонавир бар дәрілік препараттар немесе глекапревир және пибрентасвир біріктірілімін бірге қолданғанда сақ болу керек.
Арнайы сақтандырулар
Балалар
Эстрадиол ол жағылған терінің бөлігінен көздеусіз ауыстыру нәтижесінде балаларға әсер етуі мүмкін. Тіркеуден кейінгі кезеңде препубертатты жастағы балаларға құрамында этинилэстрадиол бар дәрілік препараттардың салдарлы әсер етуі нәтижесінде қыз балаларда сүт бездерінің өсуі және оларда көлемді түзілімдер түзілуі, сондай-ақ ұлдарда мерзімінен бұрын жыныстық жетілу, гинекомастия және кеуде бездерінде көлемді түзілімдер пайда болуы басталған жағдайлар жөнінде хабарламалар алынды. Көптеген жағдайларда құбылыстар эстрадиол әсерін тоқтатудан кейін басылды.
Пациенттерді препарат жағылған, ал қажет болса, препаратты жаққан жер киіммен жабылған тері бөліктеріне басқа тұлғалардың, әсіресе, балалардың жанасып кетуіне болмайтынынан хабардар ету керек. Препарат сәби терісіне түсіп кеткен жағдайда осы бөлікті мүмкіндігінше тезірек сабынды сумен жуып тастау керек. Жанасу салдарынан эстрадиол препаратының әсеріне көздеусіз ұшырауы мүмкін сәбиде белгілері мен симптомдары (сүт бездерінің өзгеруі және жыныстық дамудың басқа бұзылулары) пайда болған жағдайда дәрігермен кеңесу керек.
Қосымша заттар
Дивигель құрамында пропиленгликоль бар, ол терінің тітіркенуін туғызуы мүмкін.