Ренин-ангиотензин-альдостерон жүйесінің (РААЖ) белсенді гормоны ангиотензин-өзгертуші ферменттің (АӨФ) қатысуымен ангиотензин I-ден түзілетін ангиотензин II болып табылады. Ангиотензин II әртүрлі тіндердегі жасуша жарғақшаларында орналасқан нақты рецепторлармен байланысады. Онда бірінші кезекте алдымен қан қысымын реттеуге тікелей және жанама қатысатын физиологиялық әсерлердің кең спектрі болады. Күшті вазоконстриктор бола отырып, ангиотензин II тікелей қысым әсеріне ие. Сонымен қатар, ол альдостерон секрециясын көтермелейді және натрийдің сақталуына ықпал етеді.
Валсартан-ангиотензин II (АТ II) рецепторларының белсенді және ерекше антагонисті. Ангиотензин II белгілі әсеріне жауап беретін АТ1 кіші түрінің рецепторларына таңдамалы әсер етеді. AT1-рецепторларының блокадасы салдарынан плазмадағы ангиотензин II деңгейінің жоғарылауы валсартан бос АТ2- рецепторларын көтермелеуі мүмкін, бұл AT1 рецепторының әсерін теңестіретін тәрізді. Валсартан AT1 кіші түрінің рецепторларына қатысты қандай да бір ішінара агонистік белсенділікті байқамайды және AT1 кіші түрінің рецепторларымен АТ2 кіші түрінің рецепторларымен салыстырғанда (шамамен 20 000 есе) ұқсас болады.
Валсартан ангиотензин I-ді ангиотензин II-ге айналдыратын және брадикининді бұзатын, кининаза II деп те аталатын, ангиотензин-өзгертетін ферментті (АӨФ) тежемейді. АӨФ-ке әсер етудің және брадикинин немесе P затының үдеуі болмауына байланысты ангиотензин II антагонистерінің жөтелмен байланысы ықтималдығы аз. Валсартанды АӨФ тежегішімен салыстырған клиникалық зерттеулерде құрғақ жөтелдің даму жиілігі АӨФ тежегішін қабылдаған пациенттерге қарағанда (тиісінше 7,9%-бен салыстырғанда 2,6%) валсартан алған пациенттерде айтарлықтай аз болды (р<0,05). АӨФ тежегішімен емдеу аясында құрғақ жөтел дамыған пациенттерде валсартанмен емдеу кезінде бұл асқыну 19,5% жағдайда, ал тиазидті диуретикпен емдеу кезінде – 19% жағдайда байқалды, ал АӨФ тежегішімен ем қабылдаған пациенттер тобында 68,5% жағдайда жөтел байқалды (р<0,05). Валсартан басқа гормондардың рецепторларына немесе жүрек-тамыр жүйесінің функцияларын реттеу үшін маңызды иондық өзекшелерге әсер етпейді.
Клиникалық тиімділігі
Артериялық гипертензия
Артериялық гипертензиясы бар пациенттерге Диован препаратын тағайындау тамыр соғу жиілігіне әсер етпей артериялық қысымның төмендеуіне әкеледі.
Препараттың бір реттік дозасын ішке қабылдағаннан кейін пациенттердің көпшілігінде гипертензияға қарсы әсерінің басталуы 2 сағат ішінде байқалады, ал АҚ барынша төмендеуіне 4-6 сағаттан кейін қол жеткізіледі. Гипертензияға қарсы әсер бір реттік дозаны қабылдағаннан кейін 24 сағаттан артық сақталады. Гипертензияға қарсы әсерге 2 апта ішінде, ал ең жоғары әсерге 4 апта ішінде қол жеткізіледі және ол ұзақ мерзімді ем кезінде сақталады. Гидрохлоротиазидпен бірге қан қысымының айтарлықтай қосымша төмендеуіне қол жеткізіледі.
Диованның кенеттен тоқтатылуы артериялық гипертензияның қалпына келуіне немесе басқа жағымсыз клиникалық құбылыстарға әкелмейді. Валсартан гипертензиясы бар пациенттерде жалпы холестерин, триглицеридтер, қан сарысуындағы глюкоза немесе ашқарынға несеп қышқылы деңгейлерін өзгертпейді.
Миокард инфарктісін бастан өткерген пациенттер
Жедел миокард инфарктісінде валсартанды қабылдау (VALsartan In Аcute myocardial iNfarcTion (VALIANT)) жедел миокард инфарктісі және сол жақ қарыншалық жеткіліксіздігінің симптоматикалық немесе рентгенологиялық белгілері және/немесе сол жақ қарынша систолалық дисфункциясының белгілері бар (радионуклидті вентрикулографияда ≤40% лықсыту фракциясы немесе эхокардиографияда немесе вентрикулярлы контрасты ангиографияда ≤35% лықсыту фракциясы ретінде көрінеді) 14 703 пациенттің қатысуымен рандомизацияланған бақыланатын көпұлтты, салыстармалы жасырын зерттеу болды. Пациенттерді емдеудің үш тобының бірінде миокард инфарктісі симптомдары пайда болғаннан кейін 12 сағаттан 10 тәулікке дейінгі кезеңде рандомизациялады: валсартан (тәулігіне екі рет 20 мг бастапқы дозасы ең жоғары жағымды дозаға дейін тәулігіне екі рет 160 мг ең жоғары дозаға дейін біртіндеп титрлей отырып), АӨФ каптоприл тежегіші (тәулігіне үш рет 6,25 мг бастапқы дозасы ең жоғары жағымды дозаға дейін тәулігіне үш рет 50 мг ең жоғары дозаға дейін біртіндеп титрлей отырып) немесе валсартан қосу каптоприл біріктірілімі. Біріктірілген ем қабылдау тобында валсартанның бастапқы дозасы тәулігіне екі рет 20 мг құрады, және ол ең жоғары жағымды дозаға дейін — тәулігіне екі рет максимум 80 мг дейін ұлғайтылды; каптоприлдің дозасы монотерапия кезіндегідей болды. Емдеудің орташа ұзақтығы екі жылды құрады. Монотерапия тобындағы Диован препаратының орташа тәуліктік дозасы 217 мг құрады. Бастапқы емге ацетилсалицил қышқылы (91 %), бета-блокаторлар (70 %), АӨФ тежегіштері (40 %), тромболитиктер (35 %) және статиндер (34 %) кірді. Зерттелген популяцияға ерлердің 69% және еуропалық нәсілдің 94% кірді; пациенттің 53%-ы 65 жаста және одан үлкен болған. Бастапқы соңғы нүкте кез келген себептерден қайтыс болғанға дейінгі уақыт болды.
Валсартан каптоприл сияқты миокард инфарктісінен кейінгі жалпы өлімді төмендетуде тиімді болды. Кез келген себептерден болатын өлім-жітім валсартан (19,9%), каптоприл (19,5%) және валсартан+каптоприл (19,3%) топтарында ұқсас болды. Валсартанның каптоприлмен үйлесуі монотерапия түріндегі каптоприлмен салыстырғанда қосымша артықшылықтар бермеді. Валсартан мен каптоприл арасында жасына, жынысына, нәсіліне, бастапқы еміне немесе негізгі ауруына байланысты жалпы өлім-жітімде ешқандай айырмашылық болған жоқ. Валсартан сонымен қатар жүрек-қантамырлар ауруларынан қайтыс болғанға дейін уақытты көбейтуге және жүрек жеткіліксіздігіне, миокард инфарктісіне, реанимациялық жүрек ұстамасына және өлімге әкелмейтін инсультқа (екінші реттік біріктірілген соңғы нүкте) байланысты ауруханаға жатқызу санын азайтуға тиімді болды.
Кез-келген себептерден, өлім-жітімнен немесе жүрек-қантамырлар ауруларынан болатын өлім-жітімде ешқандай айырмашылық болған жоқ, онда бета-блокаторлар валсартан + каптоприл біріктірілімімен бірге, тек валсартанмен немесе тек каптоприлмен қолданылған. Зерттелетін препаратқа қарамастан, бета-блокаторды алмаған пациенттер тобында өлім-жітім жоғары болды, бұл популяцияда бета-блокатордың белгілі артықшылығы осы зерттеуде сақталды деп болжайды. Сонымен қатар, бета-адреноблокаторлар қабылдаған пациенттерде валсартан, каптоприл немесе валсартан мен каптоприл біріктірілімі емінің артықшылықтары сақталды.
Жүрек жеткіліксіздігі бар пациенттер
Гемодинамика және нейрогормондар
Гемодинамикалық зерттеуге 116 пациент (олардың 36,3% — ында NYHA бойынша II класс, 46% -ында NYHA бойынша III класс және 17,7% — NYHA бойынша IV класс ауруы болған) зерттеуге қосылғанға дейін кемінде алты ай ішінде АӨФ тежегіштерін алмаған пациенттер ғана кірді. Бұл зерттеуде валсартан өкпе капиллярларының қарысу қысымын (ӨКҚҚ), жүйелік тамырлы қарсылықты (ЖТҚ) және систолалық артериялық қысымды (САҚ) едәуір төмендетіп, 28 күндік емдеуден кейін жүрек лықсытуын (ЖЛ) арттырды. Val-HeFT ұзақ мерзімді зерттеуінде плазмадағы норепинефрин мен мидың натрийуретикалық пептиді (MNP) деңгейі плацебоға қарағанда валсартан тобындағы бастапқы деңгеймен салыстырғанда едәуір төмендеді.
Клиникалық зерттеу
Val-HeFT зерттеуі NYHA бойынша сол жақ қарыншаның лықсыту фракциясы (FVLH) <40% II дәрежелі (62%) - IV (2%) жүрек жеткіліксіздігі бар 5010 пациенттің қатысуымен көп ұлтты салыстармалы жасырын клиникалық зерттеу болды. Негізгі емді емдеуші дәрігер таңдады және пациенттер плацебо немесе валсартан алу үшін рандомизацияланды, оның дозасы тәулігіне екі рет 40 мг-ден ең жоғары жағымды дозаға дейін немесе тәулігіне екі рет 160 мг дейін титрленді. Плацебо қабылдаған 181 пациент және валсартан қабылдаған 185 пациент АӨФ тежегіштерімен қатар ем қабылдаған жоқ. Бақылаудың орташа ұзақтығы шамамен екі жыл болды. Зерттеудің екі бастапқы нүктесі болды: кез келген себептерден болатын өлім-жітім (өлімге дейінгі уақыт) және аралас өлім-жітім және жүрек жеткіліксіздігі салдарынан болатын ауру (алғашқы патологиялық оқиғаға дейінгі уақыт), өлім, реанимациямен кенеттен қайтыс болу, жүрек жеткіліксіздігіне байланысты ауруханаға жатқызу немесе ауруханаға жатпастан төрт сағат немесе одан да көп вена ішіне инотропты немесе вазодилататорды енгізу ретінде анықталған.
Валсартанды қабылдау АӨФ тежегішін алмаған пациенттердің 7%-ы кіші топта жүрек жеткіліксіздігімен байланысты ауруды төмендетті, бірақ АӨФ тежегішімен қатар ем алған топта емес. Келесі деректер АӨФ тежегішін қабылдамаған кіші топқа жатады.
Плацебо (N = 181) — Валсартан(N = 185) — Салыстырмалы қауіп (95% СА)
Жүрек жеткіліксіздігімен байланысты ауру (%) — 77 (42,5 %) — 46 (24,9 %) — 0,51 (0,35–0,73)
Жүрек жеткіліксіздігімен байланысты ауру жағдайларының пайызы
Жалпы өлім — 49 (27,1 %) — 32 (17,3 %) — 0,59 (0,37–0,91)
Реанимация кезінде кенеттен қайтыс болу — 2 (1,1 %) — 1 (0,5 %) — 0,47 (0,04–5,20)
Айқын жүрек жеткіліксіздігін емдеу — 1 (0,6 %) — 0 (0,0 %) — —
Жүрек жеткіліксіздігіне байланысты ауруханаға жатқызу — 48 (26,5 %) — 24 (13,0 %) — 0,43 (0,27–0,71)
Жүрек-қантамырлар ауруларынан болатын өлім — 40 (22,1 %) — 29 (15,7 %) — 0,65 (0,40–1,05)
Өлім-жітімсіз ауру — 49 (27,1 %) — 24 (13,0 %) — 0,42 (0,26–0,69)
Валсартан қабылдаған пациенттерде плацебо қабылдаған пациенттермен салыстырғанда лықсыту фракциясының ұлғаюы және сол жақ қарыншаның ішкі диастолалық диаметрінің (LVIDD) азаюы байқалды.
Балалар мен жасөспірімдер
Артериялық гипертензия
Валсартанның гипертензияға қарсы әсері 6 жастан <18 жасқа дейінгі 561 пациент және 1 жастан 6 жасқа дейінгі 165 бала пациент қатысқан төрт рандомизацияланған салыстырмалы жасырын клиникалық зерттеуде бағаланды. Бүйрек және несеп шығару жолдарының бұзылуы, сондай-ақ семіздік осы зерттеулерге енгізілген балаларда гипертензияға ықпал ететін ең көп таралған ауру болды.
6 және одан жоғары жастағы балаларда клиникалық қолдану тәжірибесі
6 жастан 16 жасқа дейінгі гипертониялық ауруы бар 261 балалар пациенттің қатысуымен клиникалық зерттеуде дене салмағы <35 кг пациенттер тәулігіне 10 мг, 40 мг немесе 80 мг валсартан таблетка түрінде (төмен, орташа және жоғары дозалар) алды, ал дене салмағы ≥35 кг пациенттер күн сайын 20 мг, 80 мг және 160 мг таблетка түрінде (төмен, орташа және жоғары дозалар) валсартан қабылдады. 2 аптадан кейін валсартан систолалық және диастолалық қан қысымын дозаға тәуелді түрде төмендетті. Жалпы алғанда, валсартан дозасының үш деңгейі (төмен, орташа және жоғары) тиісінше бастапқы деңгейден систолалық қан қысымын 8, 10, 12 мм сын.бағ. айтарлықтай төмендетті. Пациенттер валсартанның сол дозасын қабылдауды жалғастыру үшін қайта рандомизацияланды немесе плацебоға ауыстырылды. Валсартанның орташа және жоғары дозаларын алуды жалғастырған пациенттерде препараттың ең төменгі концентрациясы кезінде систолалық артериялық қысым 4 және 7 мм сын.бағ., плацебо ем қабылдаған пациенттерге қарағанда төмен болды. Валсартанның төмен дозаларын алуды жалғастырған пациенттерде препараттың ең аз концентрациясы кезінде систолалық артериялық қысым плацебо емін қабылдаған пациенттерде осыған ұқсас болды. Жалпы, валсартанның дозаға тәуелді гипертензияға қарсы әсері барлық демографиялық кіші топтарда тұрақты болды.
Зерттеуге қосуға жарамды 6 жастан <18 жасқа дейінгі гипертониялық ауруы бар 300 бала пациент қатысатын екінші клиникалық зерттеуде пациенттер 12 апта бойы валсартан немесе эналаприл таблеткаларын қабылдау үшін рандомизацияланды. Дене салмағы ≥18-ден <35 кг дейінгі балалар валсартан 80 мг немесе эналаприл 10 мг қабылдады; дене салмағы ≥35-тен <80 кг дейінгі балалар валсартан 160 мг немесе эналаприл 20 мг алды; дене салмағы ≥80 кг балалар валсартан 320 мг немесе эналаприл 40 мг қабылдады. Систолалық қан қысымының төмендеуі валсартан (15 мм сын.бағ.) және эналаприл (14 мм сын.бағ. (p мәні <0,0001 кем емес тиімділік үшін) қабылдаған пациенттерде салыстырмалы болды. Валсартан мен эналаприлді тиісінше қолданған кезде тұрақты нәтижелер 9,1 және 8,5 мм сын.бағ. төмендеген диастолалық қан қысымы үшін байқалды.
6 жасқа дейінгі балаларда клиникалық қолдану тәжірибесі
Бір жастан алты жасқа дейінгі пациенттерде 90 және 75 пациенттің қатысуымен екі клиникалық зерттеу жүргізілді. Бұл зерттеулерге 1 жасқа дейінгі балалар кірмеді.
Бірінші зерттеуде валсартанның тиімділігі плацебоға қарағанда расталды, бірақ «доза — жауап» тәуелділігін көрсету мүмкін болмады. Екінші зерттеуде валсартанның жоғары дозалары қан қысымының төмендеуімен байланысты болды, бірақ «доза — жауап» тәуелділігі статистикалық мәнге жете алмады және плацебоға қарағанда емдеудің айырмашылығы айтарлықтай болмады. Осы сәйкессіздіктерге байланысты осы жас тобында валсартан қолдану ұсынылмайды (4.8 бөлімін қараңыз).