Егер төменде көрсетілген қандай да бір жай-күйлер / қауіп факторлары қазіргі уақытта болса, әйелдің Жанин® қолдануының дұрыстығын талқылап алу қажет.
Осы жай-күйлердің немесе қауіп факторларының кез келгені күшейген немесе алғаш көрініс берген жағдайда әйел өзінің дәрігерімен кеңесуі қажет, ол Жанин® препаратын қабылдауды тоқтату туралы шешім қабылдай алады.
Вена тромбоэмболиясына (ВТЭ) немесе артерия тромбоэмболиясына (АТЭ) күдік туындағанда немесе расталғанда біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдауды тоқтату керек. Егер әйелге антикоагулянттық ем тағайындалса, антикоагулянттық емнің тератогенді әсерін (кумариндермен) ескере отырып, баламалы әдіспен талапқа сай контрацепцияны қамтамасыз ету керек.
• Айналымдағы бұзылулар
Вена тромбоэмболиясы қаупі
Кез келген біріктірілген гормональді контрацептивтерді пайдалану оларды пайдаланбайтын әйелдермен салыстырғанда пациент әйелдерде ВТЭ даму қаупін арттырады.
Құрамында левоноргестрел, норгестимат және норэтистерон бар препараттарда ВТЭ даму қаупі төмен. Жанин® сияқты басқа препараттар ВТЭ қаупінің жоғарылауымен (1,6 есеге дейін) байланысты болуы мүмкін. ВТЭ төмен қаупі бар басқа препараттарға қарағанда осындай препараттарды пайдалану туралы шешім әйелмен бірге талқылағаннан кейін қабылдануы тиіс, бұл әйелдің Жанин® препараты аясында ВТЭ даму қаупі туралы және ондағы қауіп факторлары көрсетілген қауіпке қалай әсер ететінін, сондай-ақ ВТЭ қаупі қолданудың бірінші жылы ең жоғары екенін білетінін қамтамасыз ету үшін қажет.
Бұдан бөлек, 4 апта немесе одан көп қабылдағаннан кейін үзілістен соң біріктірілген пероральді контрацептивтерді қабылдауды жаңғыртқанда қауіптің жоғарылағаны байқалғанына кейбір дәлелдер бар.
Біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдамайтын әйелдерде және жүктілік болмағанда ВТЭ 1 жыл бойы 10 000 жағдайға шамамен 2 жиілікпен дамиды. Алайда, бұл қауіп әр әйелдің жекелеген қауіп факторларына байланысты елеулі артып отырады.
Төмен дозалы біріктірілген гормональді контрацептивтерді (<0,05 мг этинилэстрадиол) пайдаланатын әйелдер арасында ВТЭ бір жыл бойы 10000 әйелдің 6–12 жағдайда туындайтынын көрсетті.
Құрамында левоноргестрел бар төмен дозалы біріктірілген гормональді контрацептивтер қабылдайтын 10 000 әйелді бағалау бойынша шамамен 6 жағдайында 1 жыл ішінде ВТЭ дамуы мүмкін деген болжам бар.
Есептерге сәйкес, құрамында диеногест және этинилэстрадиол бар біріктірілген гормональді контрацептивтер қабылдайтын 10 000 әйелдің 8-11-інде 1 жыл ішінде ВТЭ дамитыны болжанған.
Бір жыл бойы көрсетілген ВТЭ даму жағдайларының жиілігі жүктілік пен босанғаннан кейінгі кезеңде күтілетіннен төмен.
Вена тромбоэмболиясы 1-2% жағдайда өлімге әкелуі мүмкін.
Біріктірілген гормональді контрацептивтер қабылдайтын әйелдерде басқа қантамырлардың, мысалы, бауыр, мезентериальді, бүйрек, церебральді артериялар мен веналардың, сондай-ақ торқабық тамырларының тромбозы даму жағдайлары туралы сирек хабарланған.
Вена тромбоэмболиясы дамуының қауіп факторлары
Егер әйелде, әсіресе көптеген қауіп факторы болғанда қосымша қауіп факторлары болса, біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдау аясында вена тромбоэмболиясы асқынуларының даму қаупі айтарлықтай жоғарылауы мүмкін (кестені қараңыз).
Егер әйелде вена тромбозының даму қаупі жоғары болуына байланысты көптеген қауіп факторы болса, Жанин® препаратын тағайындауға болмайды.
Егер әйелде бірнеше ВТЭ қауіп факторы бар болса, жеке факторларды біріктірген кезіндегі қауіпіне қарағанда қауіп артуы жоғары болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда оның ВТЭ жиынтық қаупін ескеру қажет. Біріктірілген гормональді контрацептивтерді қауіп/пайда арақатынасына теріс баға берілген жағдайда тағайындауға болмайды.
Кесте. ВТЭ қауіп факторлары
Қауіп факторы — Түсініктемелер
Семіздік (дене салмағының индексі 30 кг/м2 астам) — Дене салмағының индексі (ДСИ) жоғарылаған кезде қауіп жоғарылайды. Әсіресе басқа да қауіп факторларының болуын ескеру маңызды.
Ұзақ уақыт иммобилизациялау, күрделі хирургиялық араласу, аяқ немесе жамбас аймағында жасалған кез келген операция, нейрохирургиялық операция немесе ауқымды жарақат. Ескерту: 4 сағаттан астам ұшақта ұшуды қоса, уақытша иммобилизация, атап айтқанда басқа қауіп факторлары бар әйелдерде ВТЭ даму қаупін арттыруы мүмкін — Мұндай жағдайларда біріктірілген пероральді контрацептивтерді қабылдауды тоқтатқан дұрыс (операция жоспарланған жағдайда, кем дегенде, оған дейін төрт апта бұрын) және иммобилизация аяқталғаннан кейін екі апта бойы препаратты қабылдауды жаңғыртпаған жөн. Жоспарланбаған жүктілікті болдырмау үшін басқа контрацепция әдісін пайдалану қажет Егер Жанин® препаратын қабылдауды тоқтату алдын ала жүргізілмесе, тромбозға қарсы ем тағайындау қажеттілігін қарастыру керек.
Отбасылық анамнезі (яғни бір кездері туған бауырлары немесе әпке-сіңлілері немесе ата-аналарында, әсіресе 50 жасқа дейін салыстырмалы жас кезде ВТЭ болғанда). — Егер тұқым қуалаған бейімділігі белгілі болса немесе жорамалданса, әйел біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдау мүмкіндігі жөніндегі мәселені шешу үшін дәрігерден кеңес алуы қажет.
ВТЭ-мен байланысты басқа жағдайлар — Қатерлі ісіктер, жүйелі қызыл жегі, гемолиздік уремиялық синдром, ішектің созылмалы қабыну аурулары (Крон ауруы немесе спецификалық емес ойық жаралы колит) және орақ жасушалы анемия
Жасы — Әсіресе 35 жастан асқандар
Варикозды веналар мен беткейлік тромбофлебиттің ВТЭ-нің басталуы немесе өршуіндегі ықтимал рөлі туралы бірауыздан жасалған пікірі жоқ.
Жүктілік кезінде, әсіресе босанғаннан кейінгі 6 аптада тромбоэмболияның жоғары қаупін ескеру керек.
Вена тромбоэмболиясының (аяқтағы терең веналар тромбозы және өкпе артериясы тромбоэмболиясы) симптомдары
Төменде атап көрсетілген симптомдар пайда болған жағдайда әйел бұған дереу назар аударуы және біріктірілген гормональді контрацептивтер қабылдап жүргенін дәрігерге хабарлауы тиіс.
Аяқтағы терең веналар тромбозының симптомдары мыналарды қамтиды:
Біржақты аяқтың ісінуі немесе аяғындағы вена бойымен ісінуі, тік тұрған қалыпта немесе жүрген кезде аяқтың ауыруы немесе жайсыздануы, зақымдалған аяқта температураның оқшауланған жоғарылауы, аяқтағы тері жабындарының қызаруы немесе түсінің өзгеруі.
Өкпе артериясы тромбоэмболиясының симптомдары мыналарды қамтуы мүмкін: түсініксіз ентігудің немесе тыныс жиілеуінің кенеттен басталуы, қан түкірумен қатар жүруі мүмкін күрт жөтел шабуылы, кеуде қуысының терең тыныс алғанда күшеюі мүмкін жедел ауыруы, үрейлену сезімі, бастың қатты айналуы; жүректің жиілеген немесе жүйесіз соғуы.
Осы симптомдардың кейбіреулері (мысалы, «ентігу» және «жөтел») спецификалық емес, әрі осы орайда өте жиі және шамалы ауыр бұзылулардың (мысалы, тыныс алу жолдарының инфекциясы) белгілері ретінде қате талдануы мүмкін.
Тамыр окклюзияларының басқа да белгілері мыналарды қамтуы мүмкін:
- кенеттен болатын ауыру, ісіну және аяқ-қолдың көгеруі.
Көз тамырларының окклюзиясында бұлыңғырланып көріну байқалуы мүмкін, ол көрмей қалуға дейін үдеуі мүмкін. Кейбір жағдайларда кенеттен дерлік көрмей қалу орын алуы мүмкін.
Артерия тромбоэмболиясының (АТЭ) қаупі
Біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдау АТЭ (миокард инфарктісі) немесе цереброваскулярлық бұзылулардың (мысалы, транзиторлық ишемиялық шабуылдар, инсульт) даму қаупінің жоғарылауымен байланысты.
Артериялық тромбоэмболиялық үдерістер өлімге әкеп соқтыруы мүмкін.
АТЭ даму қаупінің факторлары
Біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдау аясында артериялық тромбоэмболиялық асқынулардың немесе цереброваскулярлық бұзылулардың даму қаупі әйелде қауіп факторы болғанда артады (кестені қараңыз).
Егер әйелде артериялық тромбоз даму қаупінің жоғарылауына байланысты бір маңызды қауіп факторы немесе көптеген қауіп факторлары болса, Жанин® препаратын тағайындауға болмайды.
Егер әйелде бірнеше АТЭ қауіп факторы бар болса, жеке факторларды біріктірген кезіндегі қауіпіне қарағанда қауіп артуы жоғары болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда оның АТЭ жиынтық қаупін ескеру қажет. Біріктірілген пероральді контрацептивтерді қауіп/пайда қатынасының теріс бағалануы кезінде тағайындауға болмайды.
Кесте. АТЭ қауіп факторлары
Қауіп факторы — Түсініктемелер
Жасы — Әсіресе 35 жастан асқандар
Шылым шегу — 35 жастан асқан әйелдер БОК қабылдауды жоспарласа, темекі шегуден бас тарту туралы кеңес беру керек. Шылым шегуді тоқтатпаған 35 жастан асқан әйелдерге контрацепцияның басқа әдістерін қатаң түрде ұсыну керек
Артериялық гипертензия
Семіздік (дене салмағының индексі 30 кг/м2 астам) — Дене салмағының индексі (ДСИ) жоғарылаған кезде қауіп жоғарылайды. Әсіресе басқа да қауіп факторларының болуын ескеру маңызды.
Отбасылық анамнезі (яғни бір кездері туған бауырлары немесе әпке-сіңлілері немесе ата-аналарында, әсіресе 50 жасқа дейін салыстырмалы жас кезде АТЭ болғанда) — Егер тұқым қуалаған бейімділігі белгілі болса немесе жорамалданса, әйел біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдау мүмкіндігі жөніндегі мәселені шешу үшін дәрігерден кеңес алуы қажет.
Бас сақинасы — БОК қолданған кезде бас сақинасы ұстамасы жиілігінің және ауырлығының артуы (бұл цереброваскулярлы бұзылулардың алды болуы мүмкін) осыларды дереу тоқтатуға негіз бола алады.
АТЭ-мен байланысты басқа жағдайлар — Қант диабеті, гипергомоцистеинемия, -жүрек клапандарының ауруы мен жүрекшелер фибрилляциясы, дислипопротеинемия және жүйелі қызыл жегі.
Артерия тромбоэмболиясы симптомдары
Төменде атап көрсетілген симптомдар пайда болған жағдайда әйел бұған дереу назар аударуы тиіс және біріктірілген гормональді контрацептивтер қабылдап жүргенін дәрігерге хабарлауы қажет.
Цереброваскулярлық бұзылулар симптомдары мыналар болуы мүмкін:
әсіресе дененің бір жағынан беттің, қолдың немесе аяқтың күрт әлсізденуі немесе ұйып қалуы; жүрістің күрт бұзылуы, бас айналу, тепе-теңдікті немесе қимыл үйлесімділігін жоғалту; сананың күрт шатасуы, сөйлеудің бұзылуы немесе қабылдау қиындығы; бір немесе екі көздің көруінің күрт нашарлауы, ешқандай айқын себепсіз кенеттен ауыр немесе ұзаққа созылған бас ауыруы; ұстамамен немесе онсыз сананы жоғалту немесе естен тану.
Уақытша белгілер өтпелі ишемиялық шабуылды (ӨИШ) көрсетеді.
Миокард инфарктісі симптомдары мыналарды қамтиды:
кеуденің, қолдың немесе төс артының ауыруы, жайсыздығы, қысуы, ауырлығы, қысу немесе кернеу сезімі, арқаға, жаққа, мойынға, қолға, асқазанға берілетін жайсыздық сезімі, асқазанның толып тұруы немесе кернеу сезімі, тұншығу сезімі, суық тер, жүрек айнуы, құсу немесе бас айналуы, қатты шаршау, үрейлену сезімі, ентігу, жүректің жиі немесе жүйесіз соғуы.
Ісіктер
Біріктірілген гормоналды контрацептивтерді ұзақ уақыт қолданғанда жатыр мойны обырының даму қаупінің жоғарылауы туралы хабарланды.
Сандық анықтау қиын болып табылатын жыныстық мінез-құлық әсерінің (контрацепцияның тосқауылдық әдістерін сирек қолдану) және адам папиллома вирусын (АПВ) жұқтыру сияқты басқа факторлардың рөлі жөніндегі деректер қарама-қайшы күйде қалады
Қазіргі уақытта біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдап жүрген әйелдерде диагностикаланған сүт безі обырының сәл жоғары салыстырмалы даму қаупі (RR=1.24) бар болуы туралы хабарланған. Осы препараттарды қабылдауды тоқтатқаннан кейін 10 жыл ішінде жоғары қауіп біртіндеп жоғалады. Сүт безі обырының 40 жастан аспаған әйелдерде сирек байқалуымен байланысты, қазіргі уақытта біріктірілген контрацептивтерді ішу арқылы қабылдап жүрген немесе таяуда қабылдаған әйелдерде сүт безі обырының жаңа жағдайлары санының артуы осы аурудың жалпы даму қаупіне қатысты мардымсыз саналады.
Сирек жағдайларда біріктірілген контрацептивтерді ішу арқылы қолдану аясында бауырдың қатерсіз ісіктерінің дамуы, ал одан да сирек жағдайларда бауырдың қатерлі ісіктерінің дамуы байқалды. Жекелеген жағдайларда бауыр ісіктері өмірге қауіп төндіретін интраабдоминальді қан кетулерге әкелуі мүмкін. Біріктірілген контрацептивтерді ішу арқылы қабылдайтын пациенттерде іштің жоғарғы аймағындағы қатты ауырулар, бауырдың үлкеюі немесе интраабдоминальді қан кету белгілері пайда болған жағдайда дифференциациялық диагноз жүргізген кезде бауыр ісігінің болуы мүмкін екенін ескерген жөн.
Қатерлі ісіктер өмірге қатер төндіруі немесе өліммен аяқталуға әкелуі мүмкін.
Басқа жай-күйлер
Гипертриглицеридемиясы бар әйелдерде (немесе осы ахуал отбасылық анамнезде бар болса) Жанин® қабылдау кезінде панкреатиттің даму қаупі жоғары болуы мүмкін.
Біріктірілген контрацептивтерді ішу арқылы қабылдайтын көп әйелдерде артериялық кысымның аздап көтерілуі сипатталса да, клиникалық маңызды жоғарылау сирек байқалды. Дегенмен де, егер Жанин® қабылдау кезінде артериялық қысымның тұрақты артуы дамыса, бұл препаратты тоқтатып, артериялық гипертензияны емдей бастаған жөн. Егер антигипертензиялық ем аясында артериялық қысым қалыпты мәндерге жетсе, Жанин® қабылдауды жалғастыруға болады.
Алайда, егер бұрыннан бар артериялық гипертензия болған кезде антигипертензивті терапия аясында БОК қолдану кезінде тұрақты артериялық гипертензия немесе артериялық қысымның айтарлықтай жоғарылауы сақталса, БОК қолдануды тоқтату керек.
Жүктілік кезінде байқалған келесі жай-күйлер біріктірілген контрацептивтерді ішу арқылы қабылдағанда да пайда болуы немесе нашарлауы мүмкін: холестазбен байланысты сарғаю және/немесе қышыну, өт тас ауруы, порфирия, жүйелі қызыл жегі, гемолиздік уремиялық синдром, Сиденгам хореясы, жүктілер пемфигоиді, отосклерозға байланысты естімей қалу. Алайда аталған ахуалдардың дамуы мен біріктірілген пероральді контрацептивтерді қабылдау арасындағы өзара байланыс дәлелденген жоқ.
Препараттың құрамындағы экзогенді эстрогендер тұқым қуалаған немесе жүре пайда болған ангионевроздық ісіну симптомдарын тудыруы немесе күшейтуі мүмкін.
Бауыр функциясының жедел немесе созылмалы бұзылулары бар болса, бауыр функциясының көрсеткіштері қалпына келетін кезге дейін біріктірілген пероральді контрацептивтерді пайдалануды тоқтату мәселесін шешу қажет. Алдыңғы жүктілік кезінде немесе осының алдында жыныс гормондарын қабылдау кездерінде алғаш рет байқалған холестаздық сарғаюдың және/немесе холестаздық қышынудың қайталануында біріктірілген пероральді контрацептивтерді қабылдауды тоқтату керек.
Біріктірілген пероральді контрацептивтер инсулинге төзімділікке және глюкозаны көтере алмаушылығына ықпалын тигізгенімен, төмен дозалы біріктірілген пероральді контрацептивтерді (<0,05 мг этинилэстрадиол) қолданатын қант диабеті бар әйел пациенттерде ем тәртібін өзгертудің қажеті жоқ. Сонда да, қант диабетіне шалдыққан әйелдер біріктірілген гормональді контрацептивтерді қабылдаған кезде мұқият қадағалануы тиіс.
Біріктірілген пероральді контрацептивтерді қолдану аясында эндогендік депрессия, эпилепсия, Крон ауруы және ойық жаралы колит ағымының нашарлауы байқалды.
Психикалық бұзылыстар
Басыңқы көңіл-күй мен депрессия гормональді контрацептивтерді қолданған кезде пайда болатын белгілі жағымсыз әсерлер болып табылады.
Депрессия, суицидальді мінез-құлық пен суицидтің белгілі қауіп факторы болғандықтан, күрделі болуы мүмкін.
Әйелдерге, сонымен қатар емді бастағаннан кейін көп ұзамай-ақ, көңіл-күй өзгерген жағдайда және депрессия симптомдары пайда болғанда дәрігерге жолығуға кеңес беру керек.
Кейде әсіресе анамнезінде жүктілер хлоазмасы бар әйелдерде хлоазма байқалуы ықтимал. Хлоазмаға бейім әйелдер біріктірілген пероральді контрацептивтерді қабылдаған кезде күннің астында ұзақ болмауы және ультракүлгін сәулелену әсеріне ұшырамаулары тиіс.
Медициналық тексерулер
Жанин® препаратын қабылдау немесе жаңғырту алдында отбасылық анамнезді қоса, жүктілікті жоққа шығару үшін пациент әйелдің ауру тарихымен толық танысып шығу керек. Артериялық қысымын өлшеп, қарсы көрсетілімдері мен ескертулерді ескере отырып, физикальді тексеруден өткізу керек.
Басқа БГП салыстырғанда Жанин® препаратын қабылдағанда тромб түзілу қаупін қоса, артерия және вена тромбоэмболиясы туралы ақпаратқа әйелдің назарын аудару өте маңызды; артерия және вена тромбоэмболиясы симптомы; белгілі қауіп факторлары және тромбозға күдік туындағанда қандай шара қолдану керек.
Әйелге препаратты медициналық қолдану жөніндегі нұсқаулықты мұқият оқып шығу қажеттігін және сондағы нұсқауларға сүйену қажеттігін ескертіп қою керек.
Тексерулер жиілігі мен сипаты белгіленген практикалық нұсқаулықтарға негізделуі және әр әйел үшін жекелеген тәртіпте анықталуы тиіс.
Арнайы ескертулер
Гормональді контрацептивтердің АИТВ инфекциясынан (ЖИТС) және жыныс жолымен берілетін басқа аурулардан қорғамайтынын әйелге ескерту қажет.
Тиімділігінің төмендеуі
Ішу арқылы қабылданатын біріктірілген контрацептивтік препараттардың тиімділігі таблеткаларды өткізіп алғанда, асқазан-ішек тарапынан бұзалыстарда немесе дәрілермен өзара әрекеттесу нәтижесінде төмендеуі мүмкін.
Етеккір оралымына ықпал етуі
Біріктірілген пероральді контрацептивтерді қабылдау аясында, әсіресе қолданудың алғашқы айлары ішінде жүйесіз қан кету (қан аралас жағынды бөліністер немесе құйылып қан кетулер) байқалуы мүмкін. Сондықтан, кез келген жүйесіз қан кетулерді шамамен үш оралымды құрайтын бейімделу кезеңінен кейін ғана бағалаған дұрыс.
Егер жүйесіз қан кету алдыңғы жүйелі оралымдардан кейін қайталанса немесе дамыса, қатерлі жаңа түзілімдерді немесе жүктілікті жоққа шығару үшін мұқият тексеру жүргізген жөн. Ол кюретажды (қырнау) қамтуы мүмкін.
Кейбір әйелдерде таблеткаларды қабылдаудағы үзіліс кезінде тоқтату қан кетуі болмауы мүмкін. Егер біріктірілген пероральді контрацептивтер 4.2 бөлімінде сипатталған нұсқауларға сай қабылданған болса, әйелдің жүкті болу ықтималдығы аз. Соның өзінде, егер осыған дейін біріктірілген контрацептивтер ішу арқылы жүйесіз қабылданған болса немесе егер тоқтату қан кетуі екі рет қатарынан болмаса, препарат қабылдауды жалғастырмас бұрын жүктіліктің бар-жоғы анықталуға тиіс.
Сахароза
Бұл препараттың құрамында сахароза және глюкоза бар. Тұқым қуалайтын фруктоза жақпаушылығы, глюкоза-галактоза мальабсорбциясы, сукраза-изомальтаза ферментінің жеткілсіздігі бар пациент әйелдерге осы препаратты қолдагуға болмайды.
Педиатрияда қолдану
Жанин® препараты менархе басталғаннан кейін ғана қолданылады.
Препараттың көлік құралын немесе қауіптілігі зор механизмдерді басқару қабілетін әсер ету ерекшеліктері
Көлік құралдарын және механизмдерді басқару қабілетіне әсерін бағалау бойынша зерттеулер жүргізілген жоқ. Көлікті басқару және механизмдермен жұмыс істеу қабілетіне БОК қолданудың жағымсыз әсер ету жағдайлары хабарланбаған.