Әсер ету механизмі
Ламивудин барлық сынақтан өткен жасушалық желілерде және инфекция жұқтырған тәжірибелік жануарларда В гепатиті вирусына қарсы белсенді вирусқа қарсы дәрі болып табылады.
Ламивудин әрі инфекция жұқтырған, әрі инфекция жұқтырмаған жасушалармен бастапқы қосылыстың белсенді түрі – трифосфат (ТР) туындысына дейін метаболизденеді. Трифосфаттың гепатоциттердегі жасушаішілік жартылай ыдырау кезеңі in vitro 17-19 сағатқа созылады. Ламивудин-ТР ВГВ вирустық полимераза үшін субстрат ретінде әрекет етеді.
Әріқарай вирустық ДНҚ түзілуі тізбекке ламивудин- ТР қосылуымен және кейіннен тізбектің үзілуімен бөгеттеледі.
Ламивудин- ТР дезоксинуклеотидтердің қалыпты жасушалық метаболизміне ықпал етпейді. Ол, сонымен қатар, сүт қоректілерде альфа және бета ДНҚ-полимеразалардың әлсіз тежегіші болып табылады. Бұдан бөлек, ламивудин-ТП сүт қоректілер жасушаларында ДНҚ құрамына аз ықпал етеді.
Митохондриялық құрылымға, ДНҚ құрамы мен функциясына заттың ықтималды әсер етуіне қатысты зерттеулерде ламивудиннің уытты әсерлерінің байқалуы болмады. Оның митохондриялық ДНҚ мөлшерін азайту қуаты өте төмен, митохондриялық ДНҚ құрамына тұрақты кіріктірілмейді және митохондриялық ДНҚ-полимераза гамма тежегіші ретінде әсер етеді.
Клиникалық тиімділігі мен қауіпсіздігі
HBeAg оң СВГ және компенсацияланған бауыр ауруы бар пациенттерде қолдану тәжірибесі
Бақыланатын зерттеулерде ламивудинмен емдеу 1 жыл ішінде ВГВ ДНҚ репликациясының едәуір бәсеңдеуін (пациенттердің 34-57%-ы анықталу шегінен төмен мөлшері болды (Abbot Genostics ерітіндісінде гибридтенуді талдау, LLOD < 1.6 пг/мл), АЛТ деңгейінің қалыпқа түсуін (пациенттердің 40-72%-ы), HBeAg сероконверсия индукциясын (HВeAg жоғалуы және ВГВ ДНҚ жоғалатын HbeAg анықтамасы [дәстүрлі талдаумен], пациенттердің 16-18%-ы), гистология жақсаруын (пациенттердің 32-52%-да Кноделл гистологиялық белсенділік индексі (ГБИ) бойынша тармақтың ≥ 2 төмендеуі болды) және бауыр фиброзы (пациенттердің 3-17%-ы) мен циррозы үдеуінің төмендеуін көрсетті.
1 жыл жалғасқан бастапқы бақыланатын зерттеуде HBeAg сероконверсиясына жетпеген пациенттерде әріқарай 2 жыл бойы ламивудинмен емді жалғастыру фиброз дәрежесінің одан әрі азаюына алып келді. ВГВ YMDD-мутантты штаммдары бар пациенттер арасында 41/82 пациент (50%) бауыр қабынуынан жақсаруын көрсетті, ВГВ YMDD-мутантты штаммдары жоқ 40/56 пациентте (71%) жақсару байқалды. Фиброз дәрежесінің азаюы ВГВ YMDD-мутантты штаммдары жоқ 19/30 пациент (63%) және YMDD-мутантты штаммдары бар 22/44 пациент (50%) байқалды. YMDD-мутантты штаммдары жоқ пациенттердің бес пайызы (3/56) және YMDD-мутантты штаммдары бар пациенттердің 13%-ы (11/82), емдеу алдындағы жай-күймен салыстырғанда, бауыр қабынуы кезіндегі нашарлауды көрсетті. Циррозға дейін үдеуі YMDD-мутантты штаммдары бар 4/68 пациентте (6%) болды, сонымен қатар мутантты штаммдарсыз бір де бір пациентте бауыр циррозына дейін үдеу болмады.
Азиялық ұлттар пациенттерін емдеудің кеңейтілген зерттеуінде (NUCB3018) HBeAg сероконверсия деңгейі және АЛТ қалыпқа түсу деңгейі 5 жыл емдеу соңында, тиісінше, 48% (28/58) және 47% (15/32) құрады. АЛТ деңгейі жоғары пациенттерде HBeAg сероконверсиясы ұлғайған: АЛТ бастапқы деңгейі қалыптың жоғарғы шегінен [ҚЖШ] 2 есе және одан көп (≥ 2 × ҚЖШ) асып кететін пациенттердің 77%-да (20/26) сероконверсия болды. Пациенттердің бәрінде 5 жыл соңында ВГВ ДНҚ деңгейі анықталмайтын мәнге дейін төмендеді немесе емдеудің басталуына дейін диагностикаланған деңгейден төмен болды.
YMDD-мутациясы статусын зерттеудің әріқарайғы нәтижелері 2 кестеде берілген.
2 кесте. NUCB3018 YMDD статусы бойынша 5 жыл ішіндегі тиімділік нәтижелері (азиялық зерттеу)
Пациенттер, % (саны)
ВГВ YMDD мутациясы статусы — YMDD1 — YMDD1 жоқ
HBeAg сероконверсиясы - барлық пациент - бастапқы АЛТ ≤ 1 × ULN 2 - бастапқы АЛТ > 2 × ULN — 38 (15/40) 9 (1/11) 60 (9/15) — 72 (13/18) 33 (2/6) 100 (11/11)
Анықталмайтын ВГВ ДНҚ деңгейі - бастапқы3 - 260 апта4 теріс бастапқыдан < оң бастапқыдан > оң — 5 (2/40) 8 (2/25) 92 (23/25) 0 — 6 (1/18) 0 100 (4/4) 0
АЛТ қалыпқа түсуі - бастапқы қалыпты қалып шегінен жоғары - 260 апта қалыпты бастапқыдан < қалып шегінен жоғары бастапқыдан > қалып шегінен жоғары — 28 (11/40) 73 (29/40) 46 (13/28) 21 (6/28) 32 (9/28) — 33 (6/18) 67 (12/18) 50 (2/4) 0 50 (2/4)
1 — YMDD-мутантты штаммдары бар болып белгіленетін пациенттер 5 жылдық кезең ішінде жылдық уақыт нүктесінде ≥5% YMDD-мутантты штаммдары бар пациенттер болып табылады. YMDD-мутантты штаммдары жоқ санатқа жатқызылған пациенттер 5 жылдық зерттеу кезеңі ішінде жылдық уақыт нүктелерінде >95% жабайы типті HBV пациенттер болды.
2 — Қалыптың жоғарғы шегі
3 — Abbot Genostics ерітіндісінде гибридтенуді талдау, LLOD < 1.6 пг/мл
4 — Chiron Quantiplex бойынша талдау (LLOD 0,7 мек/мл)
Үш жыл бойы гистологиялық бағалау үшін YMDD статусына сәйкес салыстырмалы деректер қолжетімді болды. ВГВ YMDD-мутантты штаммдары бар пациенттерде 18/39-да (46%) некроқабыну үдерісінің жақсаруы болды, ал 9/39-ы (23%) нашарлауын көрсетті. YMDD-мутантты штаммдары жоқ пациенттерде 20/27-да (74%) некроқабыну үдерісінің жақсаруы болды, ал 2/27-ы (7%) нашарлауын көрсетті.
Одан кейінгі HBeAg сероконверсиясы, серологиялық жауап және клиникалық ремиссия, жалпы, ламивудин қабылдауды тоқтатудан кейін жалғасты. Алайда, сероконверсиядан кейін қайталануы болуы мүмкін. Алдын ала сероконверсияға әкелуінен кейін ламивудин қабылдауды тоқтатқан пациенттер кейіннен қадағаланған ұзақ мерзімді зерттеуде 39%-да кешірек вирусологиялық қайталану болды. Демек, HBeAg сероконверсиясынан кейін серологиялық және клиникалық жай-күйін айқындау үшін пациенттерге мезгіл-мезгіл бақылау жүргізген жөн. Серологиялық жауабы тұрақсыз пациенттерге ВГВ клиникалық бақылауын жаңғырту үшін ламивудинмен немесе вирусқа қарсы баламалы дәрімен қайталап емдеу қарастырылу керек.
Бір жыл өткен соң емдеуді тоқтатудан кейін 16 аптаға дейін қадағаланған пациенттерде емдеуден кейін АЛТ жоғарылауы ламивудин қабылдаған пациенттерде, плацебо алған пациенттерге қарағанда, жиірек байқалды. Ламивудин қабылдауды 52-ші аптада тоқтатқан пациенттерде және бүкіл емдеу курсы бойына плацебо алған пациенттерде 52-ші және 68-ші апталар арасындағы емнен кейін АЛТ жоғарылау деңгейлерін салыстыру 3 кестеде көрсетілген. Билирубин деңгейінің жоғарылауымен байланысты емнен кейін АЛТ жоғарылауы байқалған пациенттер үлесі төмен болды және әрі ламивудин тобындағы, әрі плацебо тобындағы пациенттер үшін ұқсас болды.
3 кесте: Плацебо-бақыланатын 2 зерттеуде ересектерде емдеуден кейінгі АЛТ деңгейінің жоғарылауы
АЛТ жоғарылауы бар пациенттер / Қадағалаудағы пациенттер*
Ламивудин — Плацебо
ALT ≥ 2 х бастапқы мән — 37/137 (27 %) — 22/116 (19 %)
ALT ≥ 3 х бастапқы мән† — 29/137 (21 %) — 9/116 (8 %)
ALT ≥ 2 бастапқы мән және абсолютты ALT > 500 IU/l — 21/137 (15 %) — 8/116 (7 %)
ALT ≥ 2 х бастапқы мән; әрі билирубин >2 x ULN and ≥2 x бастапқы мән — 1/137 (0.7 %) — 1/116 (0.9 %)
*Әр пациентті бір немесе бірнеше санатта көрсетуге болады
† ДДҰ өзгерген критерийлеріне сәйкес 3 дәрежедегі уыттылықпен салыстырмалы.
ҚЖШ = қалыптың жоғарғы шегі
HBeAg-теріс СВГ бар пациенттерде қолдану тәжірибесі
Бастапқы деректер HBeAg-теріс СВГ бар пациенттердегі ламивудин тиімділігінің HBeAg-теріс СВГ бар пациенттердегісіне ұқсас екенін, ал бір жыл емделуден кейін пациенттердің 71%-да ВГВ ДНҚ анықталу шегінен төмен бәсеңдегенін, 67%-да АЛТ деңгейінің қалыпқа түскенін және 38%-да ГБИ жақсаруын көрсетті. Пациенттердің көпшілігінде (70%) ламивудин қабылдауды тоқтатудан кейін вирус репликациясының қайта оралуы байқалды. Деректер ламивудин қабылдаған HBeAg-теріс (NUCAB3017) пациенттерді емдеудің кеңейтілген зерттеуінен алынды. Осы зерттеуде екі жыл емделуден кейін АЛТ деңгейінің қалыпқа түсуі және ВГВ ДНҚ мәнінің анықталмауы 30/69 (43%) және 32/68 (47%) пациентте, тиісінше, некроқабыну үдерісін бағалаудың жақсаруы 18/49 (37%) пациентте болды. ВГВ YМDD-мутациясы жоқ 14/22 пациент арасында (64%), емдеу алдындағы жай-күймен салыстырғанда, қабыну үдерісін бағалаудың жақсаруы, ал 1/22 пациентте (5%) нашарлауы болды. Мутант бар пациенттер арасында, емдеу алдындағы жай-күймен салыстырғанда, 4/26 (15%) пациентте некроқабыну үдерісінің қабыну көрсеткішінің жақсаруы басталды, ал 8/26 (31%) пациентте нашарлауы байқалды. Екі топта да цирроз үдеп кеткен пациенттер жоқ.
ВГВ YMDD-мутациясының туындау жиілігі және емдік жауапқа әсері
Ламивудинмен монотерапия бір жыл емделуден кейін пациенттердің 24% шамасында ВГВ YMDD-мутациясының селекциясына алып келді, ал емнің келесі 5 жылында 69% дейін артады. ВГВ YMDD-мутациясы кейбір пациенттерде емдік жауап төмендеуімен байланысты, бұл алдыңғы еммен салыстырғанда, ВГВ ДНҚ және гепатит белгілері және симптомдарының үдеуімен әрі некроқабыну үдерісі көрінісінің нашарлауымен АЛТ деңгейлерінің жоғарылауы расталады. ВГВ YMDD-мутант қаупін ескерсек, емдеу кезінде немесе 24 апта емделуден кейін сарысудан ВГВ ДНҚ анықталған пациент үшін ламивудинмен монотерапияны жалғастыру қолайсыз (Жағымсыз әсерлер бөлімін қараңыз).
Салыстырмалы жасырын зерттеуде ламивудинге вирусологиялық және биохимиялық жауабы төмендеп кеткен ВГВ YMDD-мутациясымен СВГ және компенсацияланған бауыр ауруынан (UC20904) зардап шегіп жүрген пациенттерде (n=95) 52 апта бойы жалғасқан 100 мг дозада ламивудин қабылдауға қосымша ретінде тәулігіне бір рет 10 мг дозада адефовир дипивоксилін қолдану, ламивудинмен монотерапия алған пациенттерде, 3 log10 көшірме/мл дейін орташа жоғарылауымен салыстырғанда, СВГ ДНҚ орташа мәнінің 4.6 log10 көшірме/мл дейін төмендеуіне әкелді. АЛТ деңгейлерінің қалыпқа түсуі, тек ламивудин алғандардың 6%-мен (3/47) салыстырғанда, біріктірілген ем қабылдаған пациенттердің 31%-да (14/45) болды. Вирусологиялық және биохимиялық жауаптары үздіксіз жақсарған пациенттерде вирустық супрессия біріктірілген еммен 104 аптаға дейін екі жыл емделу барысында сақталды (NUC20917 кейінгі бақылау зерттеуі).
ВГВ ДНҚ тізбегінің үзіліп кетуімен байланысты факторлар айқындалатын ретроспективті зерттеуде азиялық ұлтқа жататын HBeAG оң 159 пациент ламивудинмен ем қабылдап, 30 ай бойы қадағаланды. Ламивудинмен емнің 6 айында (24 апта) 200 көшірме/мл жоғары ВГВ ДНҚ деңгейі болғандарда, ламивудинмен емнің 24 аптасында ВГВ ДНҚ деңгейі 200 көшірме/мл мәнінен төмен болған пациенттердің 8%-мен салыстырғанда, YMDD-мутацияның 60% даму ықтималдығы болды. YMDD-мутация даму қаупі 1000 көшірме/мл бөлінісі болатын 13%-ға қарсы 63% құрады (NUCB3009 және NUCB3018).
Бауыр ауруы декомпенсацияланған пациенттердегі тәжірибе
Бауыр ауруы декомпенсацияланған пациенттердегі плацебо-бақыланатын зерттеулер жарамсыз болып табылды және жүргізілмеді. Ламивудин трансплантациялау алдында және барысында қабылданған бақыланбайтын зерттеулерде ВГВ ДНҚ тиімді бәсеңдеуі және АЛТ қалыпқа түсуі көріністелді. Трансплантациядан кейін ламивудинмен емді жалғастырғанда ВГВ трансплантатының кері инфекциялану жиілігі төмендеді, HBsAg жоғалу жиілігі артты, ал жыл ішіндегі тіршілік қабілетінің көрсеткіші 76-100% құрады.
Күтілгендей, қатарлас иммуносупрессия салдарынан, 52 апта емделуден кейінгі ВГВ YMDD-мутантының пайда болу жиілігі СГВ бар иммунокомпетентті пациенттер тобымен салыстырғанда (14%-32%), бауыр трансплантациясы жасалған топта жоғары (36%-64%) болды.
Бауыр ауруы декомпенсацияланған (HBeAg-оң және HBeAg-теріс) немесе бауырын ауыстырып салудан соң ВГВ қайталанатын және YMDD-мутациясы бар қырық пациент NUC20904 ашық зерттеуі тобына қосылды. Тәулігіне бір рет 10 мг дозада адефовир дипивоксилін 100 мг дозада ламивудин қабылдауға 52 апта бойы қосымша қабылдау, орта есеппен, 4.6 log10 көшірме/мл дейін ВГВ ДНҚ азаюына алып келді. Бауыр функциясының жақсаруы бір жыл емделуден кейін байқалды. Вирус бәсеңдеуінің байқалатын дәрежесі (NUC20917 кейіннен бақылау зерттеуі) 104 аптаға дейін екі жыл емделу барысында біріктірілген еммен сақталды, пациенттердің көпшілігінде бауыр функциясы көрсеткіштерінің жақсаруы байқалды және олардың клиникалық пайда алуы жалғасты.
Үдемелі бауыр фиброзымен немесе циррозымен СВГ бар пациенттердегі тәжірибе
Клиникалық компенсацияланған созылмалы В гепатитімен және гистологиялық расталған бауыр фиброзы немесе циррозы бар 651 пациент қатысқан плацебо-бақыланатын зерттеуде үдемелі бауыр фиброзымен немесе циррозымен СВГ бар пациенттердегі ламивудинмен емдеу (орташа ұзақтығы 32 ай) аурудың жалпы үдеу жиілігін едәуір төмендетті (плацебо үшін 38/215 немесе 17.7% қарсы ламивудин үшін 34/436 немесе 7.8%, p = 0.001), сол арқылы Чайльд-Пью шкаласы бойынша индексі жоғары пациенттер үлесінің едәуір қысқаруы (19/215 немесе 8.8% қарсы 15/436 немесе 3.4%, p=0.023) немесе үдемелі гепатоцеллюлярлы карцинома (16/215 немесе 7.4% қарсы 17/436 немесе 3.9%, p=0.047) көріністелді. ВГВ ДНҚ YMDD-мутациясы анықталмаған пациенттермен салыстырғанда (11/221, 5%), ВГВ ДНҚ YMDD-мутациялары анықталған пациенттермен ламивудин тобындағы аурудың жалпы даму жиілігі жоғары болды (23/209, 11%). Алайда, YMDD бар пациенттерде аурудың үдеуі ламивудин тобында плацебо тобындағыдан төмен болды (тиісінше, 38/214, 18% қарсы 23/209, 11%). Расталған НBeAg сероконверсиясы зерттеу кезінде ламивудин қабылдаған пациенттердің 47%-да (118/252) және ламивудин қабылдаған пациенттердің 93%-да (320/345) ВГВ ДНҚ теріс нәтижелі (VERSANT [I нұсқа], рДНК талдауы, LLOD < 0,7 MEq/мл) болды.
Балалар мен жасөспірімдердегі тәжірибе
Ламивудин 2-ден 17 жасқа дейінгі 286 пациенттің қатысуымен плацебо-бақыланатын зерттеуде СВГ компенсвцияланған балалар мен жасөспірімдерге берілді. Пациенттердің осы тобы негізінен B гепатитінің белсенділігі тым төмен балалардан құралды. Тәулігіне бір рет 3 мг/кг доза (ең жоғары тәулігіне 100 мг) 2-ден 11 жасқа дейінгі балаларда қолданылды, ал тәулігіне бір рет 100 мг доза 12 жастан бастап және одан үлкен жасөспірімдерде қолданылды. Осы дозаны қолдану қажеттілігі қосымша негіздеуге жатады. Пациенттердің осы тобы үшін плацебо мен ламивудин арасындағы HBeAg сероконверсиясы көрсеткіштеріндегі айырмашылық (HBeAg жоғалуы және HBeAb анықталуымен ВГВ ДНҚ) статистикалық мәнді болмады (бір жылдан кейінгі көрсеткіштері, ламивудин үшін 22%-бен (42/191) салыстырғанда, плацебо үшін 13% (12/95) құрады, p=0.057). ВГВ YMDD-мутациясының жиілігі ересектерде байқалуына ұқсас, 24 апта бойы үздіксіз ем қабылдаған пациенттерде 19%-дан 52 аптадағы 45% дейін өзгеріп отырады.