Арнайы сақтандырулар
Төмендегі деректер құрамында этинилэстрадиол бар біріктірілген гормондық контрацептивтерді (БГК) қолдану бойынша эпидемиологиялық зерттеулер барысында алынды. Зоели препаратының құрамында 17β-эстрадиол бар. Құрамында 17β-эстрадиол бар БОК қолдану туралы эпидемиологиялық деректер жоқ, сақтандыру шаралары Зоели препараты үшін де қолданылады деп есептеледі.
Төменде көрсетілген қандай да бір жағдайлар немесе қауіп факторлары болған кезде Зоели препаратын әр әйелде қолдану артықшылықтары мен ықтимал қауіптерін жеке салыстырып, Зоели препаратын қабылдауды бастамас бұрын оларды пациентпен талқылау керек. Осы жағдайлардың немесе қауіп факторларының нашарлауы, өршуі немесе алғашқы көріністері болған жағдайда, әйел өз емдеуші дәрігеріне қаралуы керек. Дәрігер Зоели препаратын қолдануды тоқтату-тоқтатпау керектігін шешуі керек.
Қантамырлар бұзылуы. Кез-келген БГК-ны қолдану осы препараттар қолданылмағанға қарағанда ВТЭ-нің анағұрлым жоғары қаупімен қатар жүреді. Құрамында левоноргестрел, норгестимат немесе норэтистерон бар препараттардың ВТЭ қаупі ең төмен. Зоелидің құрамында левоноргестрел бар БГК қабылдау кезіндегі сондай ауқымда ВТЭ қаупі болуы мүмкін. ВТЭ қаупі ең аз препараттан басқа кез келген препаратты қолдану туралы шешімді БОК қабылдаған кезде ВТЭ қаупін, оның қазіргі қауіп факторлары бұл қауіпке қалай әсер ететінін түсіну үшін әйелмен талқылаудан кейін ғана қабылдау керек. БГК қолданудың бірінші жылында ВТЭ пайда болу қаупі жоғары. Қауіп БГК қабылдауды бастағаннан кейін немесе 4 немесе одан да көп апталық үзілістен кейін сол немесе басқа БОК қабылдауды қайта бастағаннан кейін де артады.
БГК қабылдамайтын және жүкті емес 10 000 әйелдің шамамен 2-і бір жыл ішінде ВТЭ дамиды. Дегенмен, кез келген жеке әйелде негізгі қауіп факторларына байланысты қауіп әлдеқайда жоғары болуы мүмкін (төменде қараңыз).
БГК төмен дозаларын (< 50 мкг этинилэстрадиол) қабылдайтын әйелдердегі эпидемиологиялық зерттеулер 10 000 әйелдің 6-12-і бір жыл ішінде ВТЭ дамитынын көрсетті.
Құрамында левоноргестрел бар БГК қабылдайтын 10 000 әйелдің шамамен 6-
ы бір жыл ішінде ВТЭ дамиды деп есептеледі.
БГК төмен дозаларын қолданған кезде жылына ВТЭ мөлшері жүктілік кезінде немесе босанғаннан кейінгі кезеңде әйелдерде күтілетін саннан аз болады.
ВТЭ 1-2% жағдайда өліммен аяқталған жағдайға әкеледі. Зоели препаратын қабылдау басқа БГК-мен салыстырғанда бұл қауіпті қалай арттыратыны белгісіз.
Эпидемиологиялық зерттеулер сонымен қатар БГК қолдану мен артериялық тромбоэмболия қаупінің жоғарылауы (миокард инфарктісі, ми қанайналымының өтпелі ишемиялық бұзылыс) арасындағы байланысты анықтады.
БГК қабылдаған әйелдерде бауыр, шажырқай, бүйрек, церебральді немесе көздің тор қабық тамырлары сияқты басқа тамырлардың тромбоз жағдайлары өте сирек кездеседі.
Веналық немесе артериялық тромбоздың немесе инсульттің симптомдары келесідей болуы мүмкін:
• аяқтың әдеттен тыс бір жақты ауыруы және / немесе ісінуі
• сол қолға жайылумен/онсыз кенеттен болатын кеуденің қатты ауыруы
• кенеттен болатын ентігу
• кенеттен болған жөтел ұстамасы
• кез-келген әдеттен тыс, қатты, ұзаққа созылатын бас ауыруы
• кенеттен болған ішінара немесе көрмей қалу
• диплопия
• сөйлеудің бұзылуы немесе афазия, бас айналу
• фокальді эпилепсиялық ұстамамен/онсыз коллапс
• дененің бір жағына немесе бір бөлігіне кенеттен әсер ететін әлсіздік немесе аса айқын ұйып қалу
• қозғалыс бұзылыстары
• іштеспе
Веналық тромбоэмболияның даму қаупі келесі қауіп факторлары болған кезде артады:
• жас ұлғайған сайын
• ауыр отбасылық анамнез (жақын туыстарында жас кезінде болған веналық тромбоэмболия жағдайлары). Егер тұқым қуалайтын бейімділікке күдік туындаса, әйел қандай да бір гормондық контрацептивті қолдану туралы шешім қабылдамас бұрын маманмен кеңесуі керек
• ұзаққа созылған иммобилизация, ауқымды хирургиялық араласым, аяққа жасалған операциялар немесе ауыр жарақат. Мұндай жағдайларда препаратты қолдануды тоқтату ұсынылады (жоспарлы хирургиялық араласым жағдайында
• оны жүргізуге дейін кемінде 4 апта бұрын) және қозғалыс белсенділігі толық қалпына келтірілгеннен кейін 2 апта ішінде қайта бастамау ұсынылады. Егер БОК қолдану мерзімінен бұрын тоқтатылмаған жағдайда, тромбозға қарсы ем жүргізу туралы мәселені қарастыру қажет
• семіздік (дене салмағының индексі 30 кг / м 2-ден жоғары)
Веналық тромбоздың пайда болуында веналар варикозының және беткейлік тамырлар тромбофлебитінің ықтимал рөлі туралы бірыңғай пікір жоқ.
Келесі қауіп факторлары болған кезде артериялық тромбоэмболиялардың немесе ми қанайналым бұзылуларының асқыну қаупі артады:
• жас ұлғайған сайын
• шылым шегу (әсіресе 35 жастан асқан әйелдерде. 35 жастан асқан әйелдерге, егер олар БОК қабылдауды жоспарласа, шылым шегуден бас тартуға кеңес беріледі)
• дислипопротеинемия
• семіздік (дене салмағының индексі 30 кг / м 2-ден жоғары)
• артериялық гипертензия
• бас сақинасы
• жүрек клапандарының аурулары
• жүрекшелер фибрилляциясы
• ауыр отбасылық анамнез (ата-анасында немесе жақын туыстарында жас кезінде болған артериялық тромбоз). Егер тұқым қуалайтын бейімділікке күдік туындаса, әйел қандай да бір гормондық контрацептивті қолдану туралы шешім қабылдамас бұрын маманмен кеңесуі керек.
Циркуляторлық бұзылулармен байланысты басқа медициналық жағдайларға қант диабеті, жүйелі қызыл жегі, гемолиздік уремиялық синдром, ішектің созылмалы қабыну ауруы жатады (мысалы, Крон ауруы немесе ойық жаралы колит) және орақ жасушалы анемия жатады.
Босанғаннан кейінгі кезеңде тромбоэмболия қаупінің жоғарылауын ескеру қажет.
БОК қолданған кезде бас сақинасы жиілігі мен ауырлығының жоғарылауы (бұл цереброваскулярлық асқынулардың продромальді белгісі болуы мүмкін) Зоели препаратын қолдануды дереу тоқтатуға себеп болуы мүмкін.
Тромбоздың ықтимал симптомдары пайда болған жағдайда, БОК қолданатын әйелдер емдеуші дәрігерге жүгіну керек. Күдікті немесе расталған тромбоз кезінде БОК қолдануды тоқтату керек. Бұл жағдайда антикоагулянттардың (кумариндердің) тератогенділігін ескере отырып, тиісті контрацепцияны бастау/бастамалау қажет.
Артериялық тромбоэмболияның симптомдары
Симптомдар пайда болған жағдайда әйелдерге шұғыл медициналық көмекке жүгінуге және медициналық маманға КГК қабылдап жатқанын хабарлауға кеңес беру керек.
Ми қанайналымы бұзылуының симптомдары мыналарды қамтуы мүмкін:
- беттің, қолдың немесе аяқтың кенеттен ұюы немесе әлсіздігі, әсіресе дененің бір жағында;
- жүрудің кенеттен қиындауы, бас айналуы, тепе-теңдіктің немесе бағдардың жоғалуы;
- кенеттен сананың шатасуы, сөйлеу немесе түсіну қиындықтары;
- бір немесе екі көзде кенеттен көру қабілетінің нашарлауы;
- белгілі себепсіз кенеттен, қатты немесе ұзаққа созылған бас ауыруы;
- ұстамамен немесе онсыз есеңгіреу немесе естен тану.
Уақытша симптомдар оқиғаның транзиторлы ишемиялық шабуыл (ТИШ) екенін көрсетеді.
Миокард инфарктісінің (МИ) симптомдары мыналарды қамтуы мүмкін:
- кеудедегі, қолдағы немесе төс сүйегінің астындағы ауыру, жайсыздық, қысым, ауырлық, қысу немесе толу сезімі;
- арқада, жақ сүйекте, тамақта, қолда, іште сезілетін жайсыздық;
- толып кету, асқазанның қорытпау немесе тұншығу сезімі;
- тершеңдік, жүрек айну, құсу немесе бас айналу;
- қатты әлсіздік, мазасыздық немесе ентігу;
- жылдам немесе тұрақты емес жүрек соғысы.
Ісіктер
Адамның папиллома вирусының (АПВ-инфекциясы) персистенциясы жатыр мойны обырының анағұрлым маңызды даму қауіп факторы болып табылады. Эпидемиологиялық деректерге сәйкес, құрамында этинилэстрадиол бар БОК ұзақ уақыт қолданатын (>5 жыл) әйелдерде жатыр мойны обырының даму қаупінің жоғарылауы анықталды, алайда, осы уақытқа дейін жатыр мойнының скринингтік тексерулерінің артуы және сексуалдық мінез-құлықтағы айырмашылық, соның ішінде контрацепцияның бөгет әдістерін қолдану немесе олардың өзара байланысы сияқты әртүрлі факторлар жиынтығының осы деректерге әсер ету дәрежесіне қатысты белгісіздік бар.
Жоғары дозалы БОК (50 мкг этинилэстрадиол) қолдану эндометрий мен аналық без обырының туындау қаупін азайтады. Мұның құрамында 17β- эстрадиол бар контрацептивтерге қатысты әділ болуы-болмауы белгісіз.
54 эпидемиологиялық зерттеулердің деректерін мета-талдау кезінде БОК қабылдайтын әйелдерде сүт безі обырының даму қаупінің салыстырмалы қаупі (СҚ=1.24) біршама жоғарылағаны анықталды. БОК жойылғаннан кейін бұл қауіп 10 жыл ішінде біртіндеп жоғалады. Әдетте, БОК сүт безі обырының даму қаупі төмен болып табылатын, 40 жасқа дейінгі әйелдерде қолданылады, сондықтан БОК қабылдайтын пациенттерде аурудың дамуы жалпы популяциядан сәл өзгеше. БОК қабылдаған әйелдерде диагностикаланған сүт безінің обыры ешқашан БОК қабылдамаған әйелдермен салыстырғанда клиникалық тұрғыдан аз байқалады.
Орта есеппен 10.9 жыл бақылауда болған 1.8 миллион даниялық әйелден жиналған эпидемиологиялық деректерге сәйкес, БОК қабылдаған әйелдерде сүт безі обырының салыстырмалы даму қаупі (СҚ) ешқашан БОК қабылдамаған әйелдермен салыстырғанда БОК қабылдау ұзақтығына байланысты жоғарылағаны көрсетілген (жалпы көрсеткіш СҚ=1.19; СҚ көрсеткіші 1 жылдан 5 жылға дейін қабылдау кезінде 1.17-ден, 10 және одан да көп жыл қолданғаннан кейін 1.46 - ға дейін өзгерді). Абсолютті қауіптің төмендеуі (бұрын БОК қабылдағандармен немесе қабылдап жатқандармен салыстырғанда ешқашан БОК қабылдамаған әйелдер арасындағы сүт безінің обыры жағдайлар саны) шамалы болды: 100 000 әйел-жылға 13.
Эпидемиологиялық деректер себеп-салдарлық байланыстың болуын растамайды. Сүт безі обырының даму қаупінің жоғарылау үрдісі БОК қабылдаған әйелдерде сүт безі обырының диагнозы ертерек қойылатындығына, сондай-ақ БОК биологиялық әсерлеріне немесе осы екі фактордың жиынтығына байланысты болуы мүмкін.
БОК қолданатын әйелдерде құрсақ қуысынан ауыр қан кетуді туындататын бауырдың қатерсіз немесе қатерлі ісіктерінің дамуы туралы жекелеген есептер бар. Сондықтан, іштің жоғарғы бөлігіндегі жедел ауырсынуды, бауырдың ұлғаюын немесе БОК қолданатын әйелдерде құрсақ қуысынан қан кету белгілерін анықтаған кезде бауыр ісігін жоққа шығару керек.
Менингиома
Номегестрол ацетатын қолдануға байланысты, әсіресе жоғары дозаларда және ұзақ уақыт бойы (бірнеше жыл) менингиоманың (жалғыз және көптеген) пайда болуы туралы хабарланды. Пациенттерді клиникалық тәжірибеге сәйкес менингиома белгілері мен симптомдарының болуын бақылау керек. Егер пациентке менингиома диагнозы қойылса, сақтық шарасы ретінде құрамында номегестрол ацетаты бар кез келген емдеуді тоқтату керек.
Номегестролды ацетатпен емдеуді тоқтатқаннан кейін менингиома қаупі төмендеуі мүмкін екендігі туралы кейбір деректер бар.
С гепатиті
С гепатитін емдеуге арналған рибавиринмен немесе онсыз дасабувир және омбитасвир/паритапревир/ритонавир біріктірілген препараты қолданылған клиникалық сынақтар барысында этинилэстрадиол бар препараттарды, мысалы, біріктірілген гормондық контрацептивтерді (БГК) қолданатын әйелдерде АЛТ деңгейінің қалыптың жоғарғы шегінен 5 еседен астам жоғарылауы айтарлықтай жиі байқалды. Сонымен қатар, глекапревирмен/пибрентасвирмен немесе софосбувир/ велпатасвир /воксилапревирмен емделген пациенттерде құрамында БГК сияқты этинилэстрадиол бар препараттарды қабылдаған әйелдерде АЛТ деңгейінің жоғарылауы байқалды.
Эстрогендік компоненті ретінде құрамында этинилэстрадиол емес, мысалы, эстрадиол және рибавиринмен немесе онсыз дасабувир және омбитасвир/паритапревир/ритонавир бар дәрілік препараттарды қабылдайтын әйелдерде АЛТ деңгейінің жоғарылау жиілігі эстрогенді қабылдамайтын әйелдерде байқалғанға ұқсас, алайда мұндай эстрогендерді әйелдердің шектеулі саны алатындығына байланысты келесі біріктірілген емдеу режимдерін бір мезгілде тағайындауға сақтықпен қарау керек: рибавиринмен немесе онсыз дасабувир және омбитасвир/паритапревир/ритонавирмен, глекапревир/пибрентасвир немесе софосбувир/ велпатасвир /воксилапревирмен.
Басқа жағдайлар
Панкреатиттің даму қаупі гипертриглицеридемиясы бар немесе отбасылық анамнезінде осындай жағдай бар әйелдерде БОК қолдану кезінде артады.
БОК қолданатын әйелдерде артериялық қысымның жоғарылауы клиникалық маңызды көрсеткіштерге сирек жетеді. Қазіргі уақытта БОК қолдану мен артериялық гипертензияның дамуы арасында байланыс анықталмаған. Алайда, егер БОК қолдану кезінде тұрақты гипертензия пайда болса, БОК қолдануды уақытша тоқтатып, артериялық гипертензияны емдеу керек. Артериялық қысым қалыпқа келгеннен кейін БОК қолдану қайта басталуы мүмкін.
Жүктілік кезінде де, БОК қолдану кезінде де келесі аурулар пайда болуы мүмкін: холестаздан туындаған сарғаю және/немесе қышыну, өт қабында тастардың қалыптасуы, порфирия, жүйелі қызыл жегі, гемолиздік-уремиялық синдром, Сиденгам хореясы (кіші хорея), жүктілер герпесі, отосклероз салдарынан естімей қалу, тұқым қуалайтын ангионевроздық ісіну. БОК қолдану мен осы аурулардың дамуы арасындағы байланыс анықталмаған.
Тұқым қуалайтын ангионевроздық ісінуі бар әйелдерде экзогендік эстрогендер ангионевроздық ісіну симптомдарын туындатуы немесе нашарлатуы мүмкін.
Бүйрек функциясының бұзылуы. Бүйрек функциясы бұзылған пациенттерге қатысты деректер жоқ, мұндай жағдайларда номегестрол ацетаты мен эстрадиолдың шығарылуы айтарлықтай өзгермейді деп болжануда.
Бауыр функциясының бұзылуы. Бауыр функциясы бұзылған пациенттердің қатысуымен зерттеулер жүргізілген жоқ. Бауыр ауруының ауыр түрлерімен ауыратын пациенттерде стероидты гормондардың метаболизмі нашарлауы мүмкін болғандықтан, мұндай әйелдерге бауыр функциясының көрсеткіштері қалыпқа келгенше Зоели препаратын қолдану көрсетілмеген.
Бауыр функциясының жедел немесе созылмалы бұзылулары кезінде бауыр функциясының көрсеткіштері қалыпқа келгенге дейін БОК қолдануды тоқтату қажет. Жүктілік кезінде немесе жыныс стероидтерін бұрын қолданғанда алғаш рет пайда болған холестаздық сарғаюдың қайталануы БОК қолдануды тоқтатуды талап етеді.
БОК инсулинге деген шеткері резистенттілікке және глюкоза көтере алмаушылығына әсер етуі мүмкін болса да, төмен дозалы БОК (құрамында
<0.05 мг этинилэстрадиол бар) қолданатын қант диабетімен ауыратын науқастарды емдеу режимін өзгертуге негіз жоқ. Алайда, қант диабетімен ауыратын әйелдер БОК қолдану кезінде, әсіресе қолданудың алғашқы айларында мұқият бақылауды қажет етеді. Зоели препараты дені сау әйелдерде инсулинге деген шеткері резистенттілікке және глюкоза көтере алмаушылығына әсер етпеді.
Крон ауруы, ойық жаралы колит және депрессияның ушығуы БОК қолданумен байланысты. Кейде хлоазма пайда болуы мүмкін, әсіресе анамнезде жүкті әйелдердің хлоазмасы бар әйелдерде. Хлоазмаға бейім әйелдер БОК қолдану кезінде күн мен ультракүлгін сәулелердің әсерінен аулақ болу керек.
Галактоза көтере алмаушылығы, Лапп лактаза тапшылығы немесе глюкоза- галактоза мальабсорбциясы сияқты сирек кездесетін тұқым қуалайтын аурулары бар пациенттер бұл препаратты қабылдамауы керек.
Депрессиялық көңіл-күй мен депрессия гормондық контрацептивтерді қолдану кезіндегі жалпыға мәлім жағымсыз салдары болып табылады. Депрессия ауыр болуы мүмкін және суицидтік мінез-құлық пен суицидтің белгілі қауіп факторы болып табылады. Көңіл-күй өзгерген жағдайда және емдеу басталғаннан кейін депрессия симптомдары пайда болған жағдайда әйелдерге мүмкіндігінше тезірек дәрігерге қаралуға кеңес беру керек.
Медициналық тексеру/кеңес беру. Зоели препаратын қолдануды бастамас бұрын немесе қайта бастамас бұрын толық медициналық тексеруден өту керек (оның ішінде отбасылық анамнез) және жүктілікті жоққа шығару керек. Артериялық қысымды өлшеп, қолдануға болмайтын жағдайлар мен сақтық шараларын ескере отырып, медициналық тексеру жүргізу керек. Сондай-ақ, әйел қолдану жөніндегі нұсқаулықты мұқият оқып, ұсынымдарды ұстану қажеттілігін көрсетуі керек. Әрі қарай ұдайы бақылаудың жиілігі мен сипаты белгіленген практикалық стандарттарға байланысты болуы керек және әр әйел үшін жеке таңдалуы керек.
Әйелге пероральді контрацептивтер АИТВ-инфекциясынан (ЖИТС) және басқа жыныстық жолмен берілетін аурулардан қорғамайтынын еске салу керек.
Тиімділіктің төмендеуі. КОК тиімділігі препаратты өткізіп алған, асқазан- ішек жолы тарапынан бұзылулары немесе номегестрол ацетатының плазмалық концентрациясын төмендететін дәрілік препараттарды қабылдаған жағдайда төмендеуі мүмкін (Басқа дәрілік препараттармен өзара әрекеттесу бөлімін қараңыз).
Оралымды бақылау. Кез-келген БОК қабылдау кезіндегідей, әсіресе алғашқы бірнеше айда құйылып қан кету немесе жағынды бөліністер пайда болуы мүмкін. Демек, жүйесіз қан кету кезінде тексеру жүргізу бейімделу кезеңінен кейін ғана негізделген (шамамен 3 оралым). Бейімделу кезеңінен кейін ациклді қан кетуді бастан кешіретін Зоели препаратын қолданатын әйелдердің пайызы 15% - дан 20% - ға дейін ауытқиды.
Егер жүйесіз қан кету сақталса немесе алдыңғы тұрақты оралымдардан кейін пайда болса, гормондық емес себептерді болжап, қатерлі ісікті немесе жүктілікті жоққа шығару үшін диагностикалық зерттеулер жүргізу қажет. Диагностикалық қырып тазарту қажет болуы мүмкін.
Зоели препаратын қолданатын әйелдерде етеккірлік қан кетудің ұзақтығы орта есеппен 3-4 күнді құрайды. Зоели препаратын қабылдаған кейбір әйелдер жүкті болмаса да, сары плацебо таблеткаларын қабылдау кезінде қан кетудің болмағанын атап өтті.
Егер әйел Зоели препаратын нұсқаулыққа сәйкес қабылдаса, жүктіліктің басталу ықтималдылығы аз. Егер Зоели препаратын қабылдау жөніндегі ұсынымдар бұзылса немесе қатарынан екі оралым бойы қан кету болмаса, Зоели препаратын қолдануды жалғастырмас бұрын жүктілікті жоққа шығару керек.
Педиатрияда қолдану
Балаларда қолдану ұсынылмайды.
Жүктілік кезінде. Жүктілік кезінде Зоели препаратын қолдану көрсетілмеген.
Егер жүктілік Зоели препаратын қолдану кезеңінде пайда болса, препаратты қабылдауды тоқтату керек. Эпидемиологиялық зерттеулердің көпшілігінде, егер әйел құрамында этинилэстрадиол бар БОК қолданған болса, балада туа біткен патологияның даму қаупінің жоғарылауы байқалмады, сондай-ақ егер әйел мұндай препараттарды жүктіліктің басында байқаусызда қабылдаған болса, тератогендік әсерлер байқалмады.
Лактация кезеңінде. БОК қолдану лактацияға әсер етуі мүмкін, себебі бұл препараттар емшек сүтінің мөлшерін азайтады және құрамын өзгертеді, бала емізуді тоқтатқанға дейін БОК қолдану ұсынылмайды; бала емізетін әйелдерге контрацепцияның баламалы әдістерін ұсыну керек. Контрацептивті стероидтер және/немесе олардың метаболиттері аз мөлшерде емшек сүтімен бөлінуі мүмкін, бірақ олардың баланың денсаулығына әсері туралы деректер жоқ.
Препараттың көлік құралын немесе қауіптілігі зор механизмдерді басқару қабілетіне әсер ету ерекшеліктері
Зоели препаратының автокөлікті басқару және басқа механизмдермен жұмыс істеу қабілетіне әсері туралы зерттеулер жүргізілген жоқ. Алайда, БОК қабылдаған әйелдерде көлік пен механизмдерді басқару қабілетіне әсер байқалмады.