Әсер ету механизмі
Золедрон қышқылы сүйек тініне іріктелген селективті әсері бар бисфосфонаттар класына жатады. Сүйектің остеокластық резорбциясының тежегіші болып табылады.
Бисфосфонаттардың селективтік әсері минералданған сүйек тініне ұқсастығының жоғарылығымен жүзеге асырылады, алайда остеокластар белсенділігінің тежелуін қамтамасыз ететін дәл молекулалық механизм күні бүгінге дейін түсініксіз күйінде қалып отыр. Жануарларға жүргізілген ұзақ мерзімдік зерттеулерде золедрон қышқылы сүйек тіндерінің резорбциясын тежейді, мұндайда сүйектің қалыптасуына, минералдануына және механикалық қасиеттеріне жағымсыз әсерін тигізбейді.
Золедрон қышқылы сүйек резорбциясының күшті тежегіші болып табылатынына қосымша, золедрон қышқылының сондай-ақ ісіктерге қарсы бірнеше қасиеттері бар, олар сүйектердің метастаздық ауруларын емдеген кезде оның жалпы тиімділігіне жағдай жасауы мүмкін. Клиникаға дейінгі зерттеулерде келесі қасиеттері көрсетілді:
• іn vivo: сүйек кемігінің микроортасын өзгертетін сүйек тіндерінің остеокластық резорбциясының тежелуі ісік жасушалары өсуінің төмендеуіне әкеледі; антиангиогендік және ауырсынуға қарсы белсенділігі білінеді.
• іn vitro: остеобласттар пролиферациясының тежелуі, ісік жасушаларына тікелей цитоуыттық және проапоптоздық белсенділігі, басқа цитоуыттық дәрілік заттармен синергиялық цитостатикалық әсері; антиадгезиялық/инвазиялық белсенділігі.
Жайылған қатерлі жаңа түзілімі бар пациенттерде асқынулар профилактикасының клиникалық сынақ нәтижелері
Алғақшы рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын зерттеулерде қуықасты бездерінің обыры бар пациенттерде сүйектік асқынулардың (SRE) профилактикасы үшін 4 мг золедрон қышқылын қолдану плацебомен салыстырылды. 4 мг золедрон қышқылы сүйек жүйесі (SRE) тарапынан асқынулардың, ең кемінде, бір түрі бар пациенттердің үлесін едәуір азайтты, алғашқы SRE дейінгі орташа уақытты > 5 айға дейін кідіртті және пациентте жыл сайынғы жайттардың жиілігін – сүйек асқынуларының деңгейін азайтты. Көптеген жайттарды талдау, плацебомен салыстырғанда, 4 мг доза золедрон қышқылын қабылдаған топта SRE дамығанда қауіптердің 36%-ға төмедегенін көрсетті. 4 мг доза золедрон қышқылын қабылдаған пациенттерде, плацебо қабылдаған пациенттердегіге қарағанда, ауырудың азырақ артқаны байқалды, және айырмашылықтары да едәуір, 3, 9, 21 және 24 ай болды. 4 мг доза золедрон қышқылын қабылдаған пациенттер патологиялық сынулардан азырақ зардап шекті. Емдеудің тиімділігі бласттық зақымдануы бар пациенттерде азырақ білінді. Тиімділігінің нәтижелері 2-кестеде берілген.
Сүт бездерінің немесе қуықасты бездерінің обырын қоспағанда, тығыз ісіктерді қамтитын екінші зерттеуде 4 мг доза золедрон қышқылы SRE бар пациенттердің үлесін едәуір азайтты, алғашқы SRE дейінгі орташа уақытты > 2 айға кейінге қалдырды және сүйек жүйесі тарапынан асқынулардың коэффициентін азайтты. Көптеген жайттарды талдау SRE дамыған кезде 4 мг доза золедрон қышқылының тобында, плацебо тобымен салыстырғанда, қауіптің 30,7%-ға төмендегенін көрсетті. Тиімділігінің көрсеткіштері 3-кестеде берілген.
2-кесте Тиімділігінің нәтижелері (гормондық ем қабылдаған, қуықасты бездерінің обыры бар пациенттер)
Кез келген SRE (+ісікпен индукцияланған гиперкальцемия) — Сынулар* — Сүйектердің сәулелік терапиясы
Золедрон қышқылы 4 мг — Плацебо — Золедрон қышқылы 4 мг — Плацебо — Золедрон қышқылы 4 мг — Плацебо
N — 214 — 208 — 214 — 208 — 214 — 208
SRE бар пациенттердің үлесі(%) — 38 — 49 — 17 — 25 — 26 — 33
p-мәні — 0,028 — 0,052 — 0,119
SRE дейінгі орташа уақыт (күндер) — 488 — 321 — Жеткен жоқ — Жеткен жоқ — Жеткен жоқ — 640
p-мәні — 0,009 — 0,020 — 0,055
Сүйек аурушаңдығының көрсеткіші — 0,77 — 1,47 — 0,20 — 0,45 — 0,42 — 0,89
p-мәні — 0,005 — 0,023 — 0,060
Көптеген жайттарды бастан өткеру қаупінің төмендеуі** (%) — 36 — - — Қолдануға келмеді — Қолдануға келмеді — Қолдануға келмеді — Қолдануға келмеді
p-мәні — 0,002 — Қатысы жоқ — Қатысы жоқ
* Вертебральді және вертебральді емес сынуларды қоса
** Сүйек жүйесі тарапынан барлық құбылыстардың саны, жалпы саны, зерттеу кезіндегі әрбір жайтқа дейінгі уақыт.
3-кесте Тиімділігінің нәтижелері (сүт бездерінің обырын немесе қуықасты бездерінің обырын қоспағанда, тығыз ісіктері бар пациенттер)
Кез келген SRE (+ісікпен индукцияланған гиперкальцемия) — Сынулар* — Сүйектердің сәулелік терапиясы
4 мг золедрон қышқылы — Плацебо — 4 мг золедрон қышқылы — Плацебо — 4 мг золедрон қышқылы — Плацебо
N — 257 — 250 — 257 — 250 — 257 — 250
SRE бар пациенттердің үлесі (%) — 39 — 48 — 16 — 22 — 29 — 34
p-мәні — 0,039 — 0,064 — 0,173
SRE дейінгі орташа уақыт (күндер) — 236 — 155 — Жеткен жоқ — Жеткен жоқ — 424 — 307
p-мәні — 0,009 — 0,020 — 0,079
Сүйек аурушаңдығының көрсеткіші — 1,74 — 2,71 — 0,39 — 0,63 — 1,24 — 1,89
p-мәні — 0,012 — 0,066 — 0,099
Көптеген жайттардың сезіну қаупінің төмендеуі** (%) — 30,7 — - — Қолдануға келмейді — Қолдануға келмейді — Қолдануға келмейді — Қолдануға келмейді
p-мәні — 0,003 — Қатысы жоқ — Қатысы жоқ
* Вертебральді және вертебральді емес сынуларды қоса
** Сүйек жүйесі тарапынан барлық құбылыстардың саны, жалпы саны, зерттеу кезіндегі әрбір жайтқа дейінгі уақыт.
ІІІ фазаға жүргізілген үшінші рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын зерттеуде 4 мг доза золедрон қышқылын немесе 90 мг дозада памидронатты әрбір 3 - 4 апта сайын енгізу, ең кемінде, сүйектің бір зақымымен бірге көптеген миеломасы немесе сүт бездерінің обыры бар пациенттерде салыстырылды. Нәтижелері 4 мг доза золедрон қышқылы SRE профилактикасы үшін 90 мг памидронатпен ұқсас тиімділікті көрсетті. Көптеген жайттарды талдау 4 мг доза золедрон қышқылын алған пациенттерде, памидронат қабылдаған пациенттермен салыстырғанда, қауіптің 16%-ға елеулі төмендегенін көрсетті. Тиімділігінің нәтижелері 4-кестеде берілген.
4-кесте Тиімділігінің нәтижелері (сүт бездерінің обыры және көптеген миеломасы бар пациенттер)
Кез келген SRE (+ісікпен индукцияланған гиперкальцемия) — Сынулар* — Сүйектердің сәулелік терапиясы
4 мг золедрон ышқылы — 90 мг памидронат — 4 мг золедрон ышқылы — 90 мг памидронат — 4 мг золедрон ышқылы — 90 мг памидронат
N — 561 — 555 — 561 — 555 — 561 — 555
SRE бар пациенттердің үлесі (%) — 48 — 52 — 37 — 39 — 19 — 24
p-мәні — 0,198 — 0,653 — 0,037
SRE дейінгі орташа уақыт (күндер) — 376 — 356 — Жеткен жоқ — 714 — Жеткен жоқ — Жеткен жоқ
p-мәні — 0,151 — 0,672 — 0,026
Сүйек аурушаңдығының көрсеткіші — 1,04 — 1,39 — 0,53 — 0,60 — 0,47 — 0,71
p-мәні — 0,084 — 0,614 — 0,015
Көптеген жайттардың сезіну қаупінің төмендеуі** (%) — 16 — - — Қолдануға келмейді — Қолдануға келмейді — Не применимо — Қолдануға келмейді
p-мәні — 0,030 — Қатысы жоқ — Қатысы жоқ
* Вертебральді және вертебральді емес сынуларды қоса
** Сүйек жүйесі тарапынан барлық құбылыстардың саны, жалпы саны, зерттеу кезіндегі әрбір жайтқа дейінгі уақыт.
Салыстырмалы жасырын, рандомизацияланған, плацебо-бақыланатын зерттеулерде 4 мг дозадағы золедрон қышқылы сондай-ақ, жалпы қауіп кезеңіне бөлінген SRE (гиперкальциемияны және мұның алдындағы сынулар бойынша түзетілгенді қоспағанда) жалпы саны ретінде есептелген, сүйек жүйесі (SRE) тарапынан жайттардың даму жылдамдығының қатынасына 4 мг дозадағы золедрон қышқылының ықпалына баға беру мақсатында, сүт бездерінің обыры аясында сүйектердің құжатталған метастаздары бар 228 пациентте зерттелді. Пациенттер бір жыл бойы әрбір төрпт апта сайын 4 мг золедрон қышқылын немесе плацебо қабылдады. Пациенттер топтар бойынша тең бөлінді, 1 топ золедрон қышқылымен ем алды және 2 топ плацебо алды.
SRE көрсеткіші (адамдарда жылға шаққандағы жайттар) золедрон қышқылы үшін 0,628 және плацебо үшін 1,096 құрады. Ең аз дегенде, бір SRE бар (гиперкальциемияны қоспағанда) пациенттердің үлесі, плацебо тобындағы 49,6%-бен салыстырғанда, золедрон қышқылы тобында 29,8%-ды құрады (р = 0,003). Алғашқы SRE басталуының медианалық уақыты золедрон қышқылымен емделген топта жеткен жоқ және зерттеулер соңында плацебомен салыстырғанда едәуір ұзарды (р = 0,007). Көптеген жайттарды талдаған кезде 4 мг золедрон қышқылы, плацебомен салыстырғанда, SRE қаупін (қауіптер қатынасы = 0,59, р = 0,019) 41%-ға азайтты.
Золедрон қышқылын қабылдаған топта ауырсыну көрсеткіштерінің статистикалық маңызды жақсаруы (ауырсынуды қысқаша бағалауды, BPI пайдалана отырып) 4 аптадан кейін және плацебомен салыстырғанда зерттеу барысында әрбір келесі уақытша нүктеде байқалды (1-сурет). Золедрон қышқылы үшін ауырсынудың ауырлық шкаласы бойынша бағалау бастапқы деңгейден едәуір төмен болды, ал ауырсыну синдромының төмендеуі анальгетиктерді бағалаудың төмендеу үрдісімен қатар жүрді.
1-сурет. Бастапқы деңгейден BPI бойынша бағалаудың орташа өзгерістері. Емдеу түрлерін салыстыру үшін статистикалық маңызды айырмашылықтар байқалды (* p < 0,05) (плацебомен салыстырғанда 4 мг золедрон қышқылы)
Бастапқы деңгейден BPI орташа өзгерісіБастапқы деңгейден BPI орташа өзгерісіЗерттеудегі уақыт (апта)Зерттеудегі уақыт (апта)ПлацебоЗоледрон қышқылыПлацебоЗоледрон қышқылыПлацебоПлацебо
CZOL446EUS122 / SWOG зерттеуі
Осы обсервациялық зерттеудің бастапқы мақсаты золедрон қышқылын алған сүйек метастаздары бар онкологиялық пациенттерде 3 жыл ішінде жақ остеонекрозының (ЖОН) жинақталу жиілігін бағалау болды. Шетелдік студенттер мен жетім балаларға көмек көрсету үшін клиникалық көрсетілімдер бойынша остеокласт тежегіштерімен емдеу, басқа ісікке қарсы терапиясы және стоматологиялық көмек қолданылды. Стоматологқа профилактикалық тексеру ұсынылады, бірақ міндетті емес.
Бағалауға жататын 3491 пациенттің 87 ЖОН ауруы анықталды. Расталған ЖОН жағдайларының жалпы болжамды кумулятивтік жиілігі 3 жылда 2,8 % (95% СА: 2,3–3,5%) құрады. Бірінші жылы 0,8% және екінші жылы 2,0% жиілігі байқалды. Үшінші жыл ішінде ЖОН расталған жиілігі миеломасы бар пациенттерде ең жоғары (4,3 %) және сүт безі обыры бар пациенттерде ең төмен (2,4%) болды. ЖОН расталған жағдайлар басқа онкологиялық ауруларға шалдыққан пациенттерге қарағанда көптеген миеломасы (p = 0,03) бар пациенттерде статистикалық тұрғыдан едәуір жоғары болды.
Ісікпен индукцияланған гиперкальцемияны емдеген кездегі клиникалық сынақтардың нәтижелері
Ісікпен индукцияланған гиперкальцемияны емдеу жөніндегі клиникалық зерттеулер золедрон қышқылының ықпалы қан сарысуындағы кальций деңгейінің және кальцийдің несеппен экскрециясының төмендеуімен сипатталатындығын көрсетті. Доза таңдалған І фазаға жүргізілген зерттеулерде жеңілден орташаға дейінгі ісікпен индукцияланған гиперкальцемиясы бар пациенттерде тиімді дозалар шамамен 1,2-2,5 мг ауқымында болды.
90 мг памидронатпен салыстырғанда 4 мг золедрон қышқылының ықпалына баға беру үшін негізгі екі мультиорталықтық зерттеулердің нәтижелері ісікпен индукцияланған гиперкальциемиясы бар пациенттерде ертерек жоспарланған талдаулар үшін біріктірілді. Қан сарысуындағы түзетілген кальцийдің өте тезірек қалыпқа келуі 8 мг золедрон қышқылында 4-ші күні және 4 мг және 8 мг золедрон қышқылында 7-ші күні байқалды. Келесі жауап жиілігі байқалды.
5-кесте Ісіктен индукцияланған гиперкальциемияға жүргізілген біріктірілген зерттеулерде күн сайынғы толық жауаптардың үлесі
4 күн — 7 күн — 10 күн
Золедрон қышқылы 4 мг (N = 86) — 45,3 (p=0,104) — 82,6% (p=0,005)* — 88,4% (p=0,002)*
8 мг золедрон қышқылы (N = 90) — 55,6%(p=0,021)* — 83,3%(p=0,010)* — 86,7%(p=0,015)*
90 мг памидронат (N=99) — 33,3% — 63,6% — 69,7%
* р-мәндері памидронатпен ұқсас
Қалыпты кальциемияға дейінгі орташа уақыт 4 күнді құрады. Ауру қайталанғанға дейінгі орташа уақыт ( альбуминмен түзетілген сарысудағы кальцийдің қайталап артуы ≥ 2,9 ммоль/л) 90 мг памидронат қабылдаған пациенттердегі 17 күнмен салыстырғанда, золедрон қышқылын қабылдаған пациенттерде 30-дан 40 күнге дейінді құрады (р мәндері: 4 мг үшін 0,001 және 8 мг золедрон қышқылы үшін 0,007). Золедрон қышқылының дозалары арасында статистикалық тұрғыдан елеулі айырмашылықтар болған жоқ.
Зерттеулерде аурудың қайталануы байқалған немесе бастапқы емге (4 мг, 8 мг золедрон қышқылы немесе 90 мг памидронат) резистентті болған 69 пациент 8 мг доза золедрон қышқылымен ем қабылдады. Осы пациенттердегі жауап жиілігі 52%-ға жуықты құрады. Осы пациенттер 8 мг дозамен қайталап емделгендіктен, 4 мг золедрон қышқылымен салыстырған мүмкіндік беретін деректер жоқ.
Ісікпен индукцияланған гиперкальциемиясы бар паценттерге жүргізілген клиникалық сынақтарда емдеудің барлық үш тобы арасындағы жалпы қауіпсіздік бейіні (4 және 8 мг золедрон қышқылы және 90 мг памидронат) типтері және ауырлық дәрежесі бойынша ұқсас болды.
Балалар
1-ден 17 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдерде жетілмеген ауыр остеогенезді емдеуге жүргізілген клиникалық зерттеу нәтижелері
Емдеудің әрбір тобындағы 74 және 76 пациентке жүргізілген бір халықаралық, мультиорталықтық, рандомизацияланған, ашық зерттеуде ауыр дәрежедегі остеогенезі (I, III және IV типтері) бар балалар мен жасөспірімдерді (1-ден 17 жасқа дейінгі) емдеуге золедрон қышқылының ықпалы памидронатпен (вена ішіне) салыстырылды. Зерттелетін емдеу түрінің кезеңі, мұның алдында D дәрумені және кальций элементінің қоспасы, ең кемінде, 2 апта бойы қабылданған скринингтің 4 – 9 апталық кезеңімен бірге 12 айды құрады. Клиникалық хаттама бойынша, 1-ден 3 жасқа дейінгі пациенттер әрбір 3 ай сайын 0,025 мг/кг золедрон қышқылын (ең жоғары бір реттік 0,35 мг дозаға дейін) қабылдады, ал 3-тен 17 жасқа дейінгі пациенттер әрбір 3 ай сайын 0,05 мг/кг золедрон қышқылын (ең жоғары бір реттік 0,83 мг дозаға дейін) қабылдады. Негізгі зерттеуде не золедрон қышқылымен, не памидронатпен бір жыл емделуді аяқтаған балаларда кеңейтілген емдеудің 12 айлық кезеңі ішінде золедрон қышқылын жылына бір рет немесе жылына екі рет қолданудың ұзақ мерзімдік жалпы және бүйректік қауіпсіздігін зерттеу үшін қосымша зерттеу жүргізілді.
Зерттеудің алғашқы соңғы нүктесі 12 ай емдеуден кейін омыртқаның бел бөлігіндегі сүйек тінінің минералды тығыздығының (СТМТ) бастапқы деңгейінің пайыздық өзгеруі болды. СТМТ емдеуге берілген бағаның әсерлері ұқсас болды, бірақ зерттеу дизайны золедрон қышқылы үшін тиімділігінің төмен еместігін анықтау үшін тұрақтылығы жеткіліксіз болды. Атап айтқанда, сынулар немесе ауырулар жағдайларында айқын нақты дәлелдер болған жоқ. Аяқтағы ұзын жілік сүйектерінің сынулары (жағымсыз әсерлері), памидронат қабылдаған пациенттердегі 12%-бен және 5%-бен салыстырғанда, золедрон қышқылын қабылдаған пациенттерде шамамен 24% (ортан жілік) және 14% (үлкен асық жілік) білінді, аурудың типіне және себеп-салдарлық байланысына қарамай, жетілмеген ауыр остеогенезі бар, бірақ сынулардың жалпы жиілігі золедрон қышқылын қабылдап жүрген пациенттер үшін және памидронат қабылдаған пациенттер үшін ұқсас болды: 41%-бен салыстырғанда 43% (32/74) болды (31/76). Сыну қаупінің интерпретациясы ауру үдерісінің бір бөлігі ретінде, жетілмеген ауыр остеогенезі бар пациенттерде сынулар жалпы жайт болып табылатын фактілермен бұрмаланады.
Осы популяцияларда байқалатын жағымсыз реакциялар сүйек тіндері зақымданған, өріс алған қатерлі жаңа түзілімдері бар ересектерде ерте байқалғандардағыға ұқсас болды (4.8. бөлімін қараңыз). Жиілігі бойынша сап түзеген жағымсыз реакциялар 6-кестеде берілген. Келесі шартты стандартты жіктеме пайдаланылады: өте жиі (≥ 1/10), жиі (≥ 1/100-ден <1/10 дейін), жиі емес ( ≥ 1/1000-нан ˂1/100 дейін), сирек ( ≥ 1/10000-нан <1/1000 дейін), өте сирек (<1/10000), белгісіз (қолда бар деректермен баға беру мүмкін емес).
6-кесте Жетілмеген ауыр остеогенезі бар балаларда байқалатын жағымсыз әсерлер1
Жүйке жүйесі тарапынан бұзылулар
Жиі — Бас ауыру
Жүрек-қантамыр жүйесі тарапынан бұзылулар
Жиі — Тахикардия
Тыныс алу ағзалары, кеуде қуысының ағзалары және көкірек тарапынан бұзылулар
Жиі — Ринофарингит
Асқазан-ішек жолы тарапынан бұзылулар
Өте жиі — Құсу, жүректің айнуы
Жиі — Іштің ауыруы
Қаңқа бұлшықеттері және дәнекер тіндері тарапынан бұзылулар
Жиі — Аяқ-қолдардың ауыруы, артралгия, бұлшықет-қаңқа ауыруы
Жалпы бұзылулар және енгізген жердегі реакциялар
Өте жиі — Гипертермия, шаршау
Жиі — Жедел фазалық реакция, ауыру
Зертханалық және аспаптық деректер
Өте жиі — Гипокальциемия
Жиі — Гипофосфатемия
1 <5% жиілікпен болған жағымсыз әсерлерге медициналық көзқарас тұрғысында баға берілді және бұл жағдайлардың золедрон қышқылы қауіпсіздігінің жақсы белгілі бейінімен сәйкес келетіндігі көрінді (4.8. бөлімін қараңыз).
Жетілмеген ауыр остеогенезі бар балалар мен жасөспірімдерде памидронатпен салыстырғанда, золедрон қышқылын енгізу, сірә, жедел фазалық реакцияның, гипокальциемияның және түсініксіз тахикардияның пайда болуының айқынырақ қаупімен байланысты болды, бірақ бұл айырмашылық кейінгі инфузиялардан кейін төмендеді.
Дәрілік заттар жөніндегі Еуропалық агенттік сүйек тінінің зақымдануымен бірге өріс алған қатерлі жаңа түзілімдері бар пациенттерде ісіктен индукцияланған гиперкальциемияны емдегенде және қаңқамен байланысты жайттарға жол бермеуде педиатриялық популяциялардың барлық қосымша топтарында жүргізілген золедрон қышқылымен емдеу нәтижелерін беру талаптарынан бас тартты (балалар мен жасөспірімдерде пайдалану жөніндегі ақпаратқа қатысты 4.2. бөлімін қараңыз).