Әсер ету механизмі
Клопидогрел бұл тромбоциттер агрегациясының тежегіші болып табылатын метаболиттердің бірі, дәрі ізашары болып табылады. Клопидогрел тромбоциттер агрегациясын тежейтін белсенді метаболит түзілуі үшін СҮР2С19 энзимдері арқылы метаболизмге ұшырауы керек. Клопидогрелдің белсенді метаболиті аденозиндифосфаттың (АДФ) Р2Y12 оның тромбоциттік рецепторымен байланысуын және кейін АДФ салдарынан GPIIb/IIIa гликопротеин кешенінің активациялануын тромбоциттер агрегациясына кедергі жасай отырып, селективті тежейді. Байланысудың қайтымсыздығынан әсерге ұшыраған тромбоциттер өз трішілігінің қалған барлық мерзімінде (шамамен 7-10 күн) зақымданады, ал тромбоциттердің қалыпты функциясын қалпына келтіру тромбоциттік циклге сәйкес жылдамдықпен жүзеге асырылады. АДФ-тан өзгеше агонистер туындатқан тромбоциттер агрегациясы босатылған АДФ әсерінен жүзеге асырылатын тромбоциттер белсенділігінің күшейтілуін бөгеу арқылы да тежеледі. Белсенді метаболит CYP450 энзимдерінің көмегімен түзілетіндіктен, олардың кейбіреулері полиморфты немесе басқа дәрілік қосылыстармен тежелетіндіктен, барлық науқастарда тромбоциттердің тежелу дәрежесі жеткілікті болмайды.
Фармакодинамикалық әсерлері
Бірінші күннен бастап тәулігіне 75 мг-дан қайталанған дозалар АДФ туындатқан тромбоциттер агрегациясының едәуір тежелуін туындатады. Тежегіш әсер үдемелі күшейді және 3-7 күннен кейін тепе-тең жағдайға жетті. Тепе-теңдік жағдайы сатысында тәулігіне 75 мг дозада байқалған тежеудің орташа деңгейі 40% - дан 60% - ға дейін болды. Тромбоциттер агрегациясы және қан кету уақыты, әдетте, емдеуді тоқтатқаннан кейін 5 күннен кейін бастапқы деңгейге біртіндеп келді.
Клиникалық тиімділік және қауіпсіздік
Клопидогрелдің қауіпсіздігі мен тиімділігі 100 000-нан астам пациенттің қатысуымен жеті салыстырмалы жасырын зерттеуде зерттелді: CAPRIE зерттеуі - клопидогрелді АСК-мен салыстыру және CURE, CLARITY, COMMIT, CHANCE, POINT және ACTIVE-А зерттеулері, онда клопидогрелді плацебомен салыстырды, екі дәрілік зат та АСК-мен және басқа стандартты терапиямен біріктірілімде қабылданды.
Таяудағы миокард инфарктісі (МИ), таяудағы инсульт немесе диагностикаланған шеткері артериялар ауруы
CAPRIE зерттеуінде атеротромбоз, таяудағы миокард инфарктісі (< 35 күн), таяудағы ишемиялық инсульт (7 күн мен 6 ай аралығында) немесе диагностикаланған шеткері артериялар ауруымен (ШАА) 19 185 пациент қамтылды. Пациенттер клопидогрелді 75 мг/тәулік немесе АСҚ 325 мг/тәулік алу үшін рандомизацияланды және 1-3 жыл бойы байқалды. Миокард инфарктісі бар пациенттердің қосалқы тобында көптеген пациенттер жедел миокард инфарктісінен кейін алғашқы бірнеше күн бойы АСҚ қабылдады.
Клопидогрел АСҚ-мен салыстырғанда жаңа ишемиялық оқиғалардың (біріккен соңғы нүкте – миокард инфарктісі, ишемиялық инсульт және тамыр ауруынан өлім) жиілігін сенімді төмендетті. Барлық рандомизацияланған пациенттер талдауында 939 оқиға клопидогрел тобында байқалды және 1020 оқиға АСҚ тобында байқалды (қауіптің салыстырмалы төмендеуі (ҚСТ) 8.7%, [95% СА: 0.2 16.4 дейін]; p=0.045), бұл 2 жыл ем алған әр 1,000 пациент үшін жаңа ишемиялық оқиғаның туындауына жол берілмеген 10 [СА: 0 20 дейін] қосымша пациентке сай келеді. Екіншілік соңғы нүкте ретінде жалпы өлімге ұшырауды талдау клопидогрел (5.8%) мен АСҚ (6.0%) арасында елеулі айырмашылық көрсетпеді.
Тиісті аурулар (миокард инфарктісі, ишемиялық инсульт және шеткері артериялар ауруы) бойынша қосалқы топтарды талдау шеткері артериялар ауруы себебімен қосылған пациенттердегі (әсіресе, миокард инфарктісін алғандарда) (ҚСТ=23,7%; СА: 8,9-36,2) ең көп (p=0,003 тұсында статистикалық мәніне жеткен) әсерді, инсульт алған пациенттердегі азырақ (ҚСТ=7,3%; СА: -5,7-18,7 [p=0,258]) әсерді (АСҚ әсерінен елеулі ерекшеленбеген) көрсетті. Таяуда алған миокард инфарктісі себебімен ғана зерттеуге қосылған пациенттерде клопидогрел тиімділігі көптеген көрсеткіштер бойынша азырақ болды, бірақ осы орайда ол АСҚ әсерінен статистикалық мәнді ерекшеленбеді (ҚСТ=4%; СА: -22,5 11,7 дейін [p=0,639]). Бұдан бөлек, жасына қарай пациенттердің қосалқы топтарын талдау клопидогрелдің 75 жастан асқан пациенттердегі жағымды әсерінің, 75 жасқа дейінгі пациенттерге қарағанда, төмен болғанын айғақтайды.
CAPRIE зерттеуінің дәлелдеу базасы жекелеген қосалқы топтардағы тиімділігін бағалау үшін жеткіліксіз болғандықтан түрлі аурулармен науқастар үшін ҚСТ айырмашылықтары шын мәнінде бар ма немесе айырма кездейсоқ болды ма, түсініксіз күйде қалады.
Жедел коронарлық синдром
CURE зерттеуінде соңғы 24 сағатта кеуденің ауыру ұстамасы немесе ишемия симптомдары байқалған ST сегментінің көтерілуінсіз жедел коронарлық синдромы (тұрақсыз стенокардия немесе Q тісшесінсіз миокард инфарктісі) бар 12 562 пациент қамтылды. Пациенттерде жаңа ишемияны немесе жүрек ферменттерінің немесе I немесе T тропонин белсенділігінің, қалыптың жоғарғы шегімен салыстырғанда, кемінде екі есе жоғарылауын айғақтайтын ЭКГ өзгерістері болды. Пациенттер клопидогрелді (75 мг/тәулік дозаны қолданумен жалғасатын 300 мг жүктемелік доза, n=6259) немесе плацебоны (n=6303), екеуін АСҚ-мен (тәулігіне 1 рет 75-325 мг) және басқа стандартты еммен біріктірілімде алу үшін рандомизацияланды. Емдеу ұзақтығы 1 жылға дейін болды. CURE зерттеуі барысында сонымен қатар 823 (6,6%) пациент GPIIb/IIIa гликопротеин рецепторларының антагонисімен ем қабылдады. Пациенттердің 90%-дан астамы гепарин алды. Осындай қатарлас ем клопидогрелмен және плацебомен емдегенде қан кету туындауының салыстырмалы жиілігіне статистикалық сенімді ықпал етпеді.
Бастапқы соңғы нүктеге [жүрек-қантамыр (ЖҚ) өлімі, миокард инфарктісі (МИ) немесе инсульт] жеткен пациенттер саны клопидогрел тобында 582 (9,3%) және плацебо тобында 719 (11,4%) құрады. Қауіптің салыстырмалы төмендеуі клопидогрел тобы үшін (17% - консервативтік ем кезінде, 29% - стентті орнатумен немесе онсыз тері арқылы транслюминальді коронарлық ангиопластика жасалғанда және 10% - қолқа-коронарлық шунттау жүргізілгенде) 20% құрады (95% СА 10-28%; p=0,00009). Жаңа жүрек-қантамыр оқиғалары (бастапқы соңғы нүкте) дамуының алдын алу 0-1, 1-3, 3-6, 6-9 және 9-12 ай зерттеу кезеңдерінде, тиісінше, 22% (СА: 8,6-33,4), 32% (СА: 12,8-6,4), 4% (СА: -26,9-26,7), 6% (СА: -33,5-34,3) және 14% (СА: -31,6-44,2) құраған ҚСТ-мен жүзеге асты. Яғни, 3 айдан аса емделуден соң жағымды әсері клопидогрел+АСҚ тобында байқалды, одан әрі өспеді, ал қан кетудің туындау қаупі сол күйінде қалды (4.4 бөлімін қараңыз).
CURE зерттеуі барысында клопидогрел қолдану тромболитикалық емдеудің (ҚСТ=43,3%; СА: 24,3-57,5%) және GP IIb/IIIa гликопротеин рецепторлары тежегіштерінің (ҚСТ=18,2%; СА: 6,5-28,3%) қажеттілігін азайтты.
Біріктірілген бастапқы соңғы нүктеге (ЖҚ болатын өлім, миокард инфарктісі, инсульт немесе рефрактерлі ишемия) жеткен пациенттер саны клопидогрел тобында 582 (9,3%) және плацебо тобында 719 (11,4%) құрады. ҚСТ клопидогрел тобында 20% (95% СА 10-28%, p=0,00009) (консервативтік емдеу кезінде - 17%, стент орнатумен немесе орнатусыз тері арқылы транслюминальді коронарлық ангиопластиканы жүргізу кезінде - 29% және аортокоронарлық шунттауды жүргізу кезінде - 10%) құрады. Жаңа жүрек-қантамыр оқиғалары (бастапқы соңғы нүкте) дамуының алдын алу 0-1, 1-3, 3-6, 6-9 және 9-12 ай зерттеу кезеңдерінде, тиісінше, 22% (СА: 8,6-33,4), 32% (СА: 12,8-6,4), 4% (СА: -26,9-26,7), 6% (СА: -33,5-34,3) және 14% (СА: -31,6-44,2) ҚСТ-мен жүзеге асты. Яғни, 3 айдан аса емделуден соң жағымды әсері клопидогрел+АСҚ тобында байқалды, одан әрі өспеді, ал қан кетудің туындау қаупі сол күйінде қалды.
CURE зерттеуі барысында клопидогрел қолдану тромболитикалық емдеудің (ҚСТ=43,3%; СА: 24,3-57,5%) және GP IIb/IIIa гликопротеин рецепторлары тежегіштерінің (ҚСТ=18,2%; СА: 6,5-28,3%) қажеттілігін азайтты.
Біріктірілген бастапқы соңғы нүктеге (ЖҚ болатын өлім, миокард инфарктісі, инсульт немесе рефрактерлі ишемия) жеткен пациенттер саны клопидогрел тобында 1035 (16,5%) және плацебо тобында 1187 (18,8%) құрады. ҚСТ клопидогрел тобында 14% (95% СА 6-21%, p=0,0005) құрады. Бұл әсер негізінен миокард инфарктісі жиілігінің статистикалық маңызды төмендеуімен байланысты болды [287 (4,6%) клопидогрел тобында және 363 (5,8%) плацебо тобында]. Тұрақсыз стенокардияға байланысты қайта емдеуге жатқызу жиілігінің өзгеруі байқалмады.
Бұл әсер негізінен миокард инфарктісі жиілігінің статистикалық маңызды төмендеуімен байланысты болды [287 (4,6%) клопидогрел тобында және 363 (5,8%) плацебо тобында]. Тұрақсыз стенокардияға байланысты қайта емдеуге жатқызу жиілігінің өзгеруі байқалмады.
Түрлі сипаттамалары (мысалы, тұрақсыз стенокардия немесе Q тісшесінсіз миокард инфарктісі, төменнен жоғарыға дейінгі қауіп деңгейі, қант диабеті, реваскуляризация қажеттілігі, жасы, жынысы және т.б.) бар пациенттер топтарында алынған нәтижелер бастапқы талдау нәтижелерімен сәйкес келді. Атап айтқанда, стент (Stent-CURE) орнатылған (CURE бүкіл қауымының 17%-ы) 2172 пациентке жасалған қосымша талдау, плацебомен салыстырғанда, клопидогрелмен емдеу кезінде сенімді ҚСТ (26,2%) байқалуын көрсетті, бұл бастапқы соңғы нүктенің (ЖҚ өлімі, миокард инфарктісі, инсульт) дамуының алдын алуда клопидогрел пайдасына шешіліп, сондай-ақ екінші біріккен бастапқы соңғы нүкте (ЖҚ өлімі, миокард инфарктісі, инсульт немесе рефрактерлік ишемия) бойынша нақты ҚСТ (23,9%) болатынын айғақтайды. Оның үстіне, пациенттердің осы қосалқы тобында клопидогрелдің қауіпсіздік бейінінің ешқандай ерекше ескертулерін туындатпайды. Осылайша, пациенттер тобын қосымша талдау нәтижелері бүкіл зерттеу нәтижелеріне сәйкес келеді.
Клопидогрелдің жағымды әсері басқа жүрек-қантамыр дәрілерімен (гепарин/төмен молекулалы гепарин, GP IIb/IIIa гликопротеин рецепторларының тежегіштері, липид төмендететін препараттар, β-адренорецепторлардың блокаторлары және АӨФ тежегіштері сияқты) шұғыл және ұзақ ем алуға қарамастан көріністелді. Клопидогрел тиімділігі АСҚ дозасына (тәулігіне 1 рет 75-325 мг) байланысты болмады.
ST сегментінің көтерілумен жедел миокард инфарктісі бар пациенттерде 2 рандомизацияланған плацебо-бақыланатын салыстырмалы жасырын CLARITY және COMMIT зерттеуінде клопидогрел қауіпсіздігі мен тиімділігі бағаланды.
CLARITY зерттеуіне ST сегментінің көтерілуімен соңғы 12 сағат ішінде миокард инфарктісін алған және тромболитикалық ем жоспарланған 3491 пациент қосылды. Пациенттер клопидогрел (300 мг жүктеме доза, әріқарай – 75 мг/тәулік, n=1752) немесе плацебо (n=1739), екеуін АСҚ-мен (75-162 мг/тәулік қолданумен жалғасатын 150-325 мг жүктеме дозасы), фибринолитикалық препаратпен және қажет болған жағдайда – гепаринмен біріктірілімде қабылдады. Пациенттерді әріқарай қадағалау 30 күн жалғасты. Бастапқы біріктірілген соңғы нүкте клиникадан шығару алдында ангиограммада анықталған инфарктіге тәуелді артерия окклюзиясы, өлім немесе коронарлық ангиография жасау алдында миокард инфарктісінің қайталануы болды. Ангиография жасалмаған пациенттер үшін бастапқы соңғы нүкте өлім немесе миокард инфарктісінің 8 тәулікке дейін немесе клиникадан шығару сәтіне дейін қайталануы болды. Осы зерттеуге қатысқан пациенттер арасында әйелдер 19,7% және 65 жастағы және одан асқан пациенттер 29,2% болды. Жалпы пациенттердің 99,7%-ы фибринолитикалық препараттар (фибрин-спецификалық 68,7%, фибрин-спецификалық емес 31,1%), 89,5%-ы гепарин, 78,7%-ы β-адренорецепторлар блокаторларын, 54,7%-ы АӨФ тежегіштерін және 63%-ы статиндер қабылдады.
Бастапқы соңғы нүктеге клопидогрел қабылдаған топтан пациенттердің он бес пайызы (15.0%) және плацебо алған топтан 21,7%-ы жетті. Осылайша, оның абсолютті төмендеуі 6,7% құрап, қауіп төмендеуінің 36% басымдығымен, негізінен, артерия инфарктісімен байланысты окклюзияның даму жағдайлары санының азаюына орай клопидогрел пайдасына (95% СА: 24-47%; p <0,001) шешілді. Осындай артықшылық жасына, жынысына, инфаркт орналасуына және фибринолитиктермен немесе гепаринмен алатын емнің түріне қарай бөлінген пациенттердің барлық алдын ала анықталған қосалқы топтарында байқалды.
Екі факторлы COMМIT зерттеуінде 45 852 пациент қамтылды, оларда соңғы 24 сағат ішінде миокард инфарктісіне күмән тудыруы мүмкін симптомдардың туындауы байқалды, бұл ЭКГ көрсеткіштерінің қалып шегінен ауытқуларымен (мысалы, ST сегментінің көтерілуі немесе депрессиясы немесе Гис шоғырының сол жақ тармақ блокадасы) расталады. Пациенттер клопидогрелді (75 мг/тәулік, n=22 961) немесе плацебоны (n=22 891) АСҚ-мен (162 мг/тәулік) біріктірілімде 28 күн бойы немесе ауруханадан шығарылғанша қабылдады. Бастапқы біріктірілген соңғы нүктелер кез келген себеппен өліммен аяқталу және миокард инфарктісінің алғашқы қайталануы, инсульт немесе өлім болды. Пациенттер тобында 27,8% әйел, ≥ 60 жастағы 58,4% пациент (26% ≥70 жас) және фибринолитикалық препараттар алған 54,5% пациент болды.
Клопидогрел кез келген себеппен өлімнің салыстырмалы даму қаупін 7% (p=0,029) және инфаркт, инсульт немесе өлім қайталануының біріккен салыстырмалы қаупін 9% (p=0,002) статистикалық нақты төмендетті, осы орайда салыстырмалы және абсолютті төмендеу, тиісінше, 0,5% және 0,9% құрады. Осындай әсер фибринолитиктер қабылдауға байланыссыз жасы мен жынысы әртүрлі пациенттерде білінді және алғашқы 24 сағат ішінде байқалды.
ЖКС кезінде Р2Ү 12 тежегіштерінің деэскалациясы
Зерттеуші демеушілік еткен екі рандомизацияланған TOPIC және TROPICAL-ACS зерттеулерінде P2Y12 рецепторларының күшті тежегішімен терапиядан жедел коронарлық синдромның жедел фазасы аяқталғаннан кейін АСК-мен бірге клопидогрелмен емдеуге клиникалық нәтиженің деректерімен ауысу зерттелді.
P2Y 12 рецепторларының анағұрлым күшті тежегіштері, тикагрелор және прасугрел олардың базалық зерттеулерінде алған клиникалық пайдасы ишемиялық оқиғалар қайталануының айтарлықтай төмендеуімен (стенттің жедел және жеделге жуық тромбозын (СТ), миокард инфарктісін (МИ) және шұғыл реваскуляризацияны қоса) байланысты. Ишемиялық пайда бірінші жыл ішінде тұрақты болғанына қарамастан, ЖКС кейін ишемиялық рецидивтің анағұрлым күшті төмендеуі емдеу басталғаннан кейінгі алғашқы күндерде байқалды. Керісінше, ретроспективті талдаулар P2Y 12 рецепторларының анағұрлым күшті тежегіштерін қолданған кезде, негізінен демеуші фазасы кезінде, ЖКС кейінгі бірінші айдан соң қан кету қаупінің статистикалық маңызды жоғарылауын көрсетті. TOPIC және TROPICAL-ACS зерттеулері тиімділікті сақтай отырып, қан кетуді азайту әдісін зерттеуге арналған.
TOPIC (Жедел коронарлық синдромнан кейін тромбоциттерді тежеу хронометражы)
Осы рандомизацияланған ашық клиникалық сынаққа тері арқылы коронарлық араласу (ТКА) талап етілген ЖСК бар пациенттер қатысты. Аспирин және P2Y12 рецепторларының өте қуатты тежегішін қабылдаған және бір айдан соң жағымсыз құбылысы болмаған пациенттер аспирин мен клопидогрелдің бекітілген біріктірілімімен емге (екі есе антитромбоцитарлық ем (ЕАЕ) деэскалациясы) ауыстырылды немесе бұрын тағайындалған препараттарды қабылдауды (өзгермеген ЕАЕ) жалғастырды.
Барлығы ST сегментінің көтерілуімен миокард инфарктісін немесе ST-сегментінің көтерілуінсіз миокард инфарктісін алған немесе тұрақсыз стенокардиясы бар 646 пациенттің 645-і талдаудан өтті (ЕАЕ деэскалациясы (n=322); өзгермеген ЕАЕ (n=323)). Бір жыл бойы бақылау мақсатындағы қадағалау ЕАЕ деэскалациясы тобында 316 пациентке (98.1%) және өзгермеген ЕАЕ тобында 318 пациентке (98.5%) жүргізілді. Екі топта да қадағалау медианасы 359 күнге созылды. Зерттелетін когорта сипаттамасы 2 топта ұқсас болды.
Бастапқы біріктірілген нәтиже – жүрек-қантамырдан болатын өлім, инсульт, шұғыл реваскуляризация және ЖКС өткеруден кейінгі бір жылдан соң BARC (Академиялық қан кетулер жөніндегі зерттеу консорциумы) шкаласы бойынша ≥2 қан кету ЕАЕ деэскалациясы тобында 43 пациентте (13.4%) және өзгермеген ЕАЕ тобында 85 пациентте (26.3%) тіркелді (p<0.01). Бұл статистикалық мәнді айырмашылық негізінен ишемиялық соңғы нүктелерде тіркелген айырмасыз қан кету жағдайларының санын қысқарту себебінен болады (p=0.36), осы орайда ЕАЕ деэскалациясы тобында BARC шкаласы бойынша ≥2 қан кету өзгермеген ЕАЕ тобындағы 14.9%-бен салыстырғанда сирек (4.0%) болды (p<0.01). BARC шкаласы бойынша барлық типтер сияқты анықталған қан кетулер, ЕАЕ деэскалациясы тобында 30 пациентте (9.3%) және өзгермеген ЕАЕ тобында 76 пациентте (23.5%) орын алды (p<0.01).
TROPICAL-ACS (Жедел коронарлық синдромдарда ұзаққа созылатын антитромбоциттік ем кезінде тромбоциттер тежелісіне берілетін жауапты тестілеу)
Осы рандомизацияланған ашық сынақта сәтті ТКА жасалған соң биомаркерлерге тест нәтижесі оң болған ЖКС бар 2610 пациент қамтылды. Пациенттер 5 немесе 10 мг/д прасугрел (0-14 күн) немесе 5 немесе 10 мг/д прасугрел (0-7 күн), ал сосын АСҚ-мен (<100 мг/тәулік) біріктірілімде 75 мг/д клопидогрел (8-14 күндер) алатын топқа рандомизацияланды (n=1309). 14 күннен соң тромбоциттік функцияға (ТТФ) тест өткізілді. Тек прасугрел алған пациенттер прасугрел қабылдауды 11.5 ай бойы жалғастырды.
Алмастыру (деэскалация) тобының пациенттерінде тромбоциттердің жоғары реактивтілігіне (ТЖР) тест өткізілді. Егер ТЖР ≥46 бірлік болса, пациенттерді 11.5 ай бойы 5 немесе 10 мг/д прасугрелге қайта ауыстырды; егер ТЖР <46 бірлік болса, пациенттер 75 мг/д клопидогрелді 11.5 ай бойы алуды жалғастырды. Демек, басқарылатын деэскалация тобында пациенттер не прасугрел (40%), не клопидогрел (60%) алған. Барлық пациенттер аспирин алуды жалғастырды және бір жыл бойы бақылауда болды.
Бастапқы біріктірілген соңғы нүктеге (ЖҚ өлімі, МИ, инсульт жиілігі және 12 айдан соң BARC шкаласы бойынша ≥2 қан кету класы) кем түспейтін тиімділікпен жету мүмкін болды. Басқарылатын деэскалация тобындағы тоқсан бес пациентте (7%) және бақылау тобындағы 118 пациентте (9%) жағымсыз құбылыс орын алды (тиімділігі кем емес p = 0.0004). Басқарылатын деэскалация ишемиялық оқиғалардың біріктірілген даму қаупінің артуына әкелмеді (деэскалация тобында 2,5% және бақылау тобында 3,2%; тиімділігі кем емес р = 0.0115), сондай-ақ қан кетудің 2 типті қан кетудің немесе анағұрлым ауыр қан кету жиілігі BARC шкаласы бойынша ≥2 (деэскалация тобында (5%) және бақылау тобында 6% (p=0.23)). Барлық қан кетулердің жиынтық жиілігі (BARC шкаласы бойынша 1-ден 5 дейінгі класс) басқарылатын деэскалация тобында 9% (114 оқиға) және бақылау тобында 11% (137 оқиға) құрады (p=0.14).
Жедел кіші ЖИ немесе қаупі орташадан жоғарыға дейінгі ТИШ кезінде қосарлы антитромбоциттік терапия (ҚАТ)
Жедел кіші ИИ немесе қаупі орташадан жоғарыға дейінгі ТИШ кейін инсульттің алдын-алу үшін емдеу ретінде клопидогрел мен АСК біріктірілімімен ҚАТ зерттеушілер демеушілік еткен (ISS) - CHANCE және POINT екі рандомизацияланған зерттеуде бағаланды - клиникалық қауіпсіздік пен тиімділік туралы мәліметтермен.
CHANCE (Клопидогрел мүгедектікке ұшыратпайтын цереброваскулярлық жедел оқиғаларымен жоғары қауіпті пациенттерде)
Бұл рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын, көп орталықты плацебо-бақыланатын клиникалық зерттеуге жедел ТИШ (ABCD ≥4 шкаласы) немесе жедел кіші инсульт (NIHSS ≤3) алған қытайлық 5170 пациент кірді. Екі топтың пациенттері бірінші күні ашық түрде АСҚ алды (емдеуші дәрігердің қалауы бойынша 75-тен 300 мг дейінгі дозада). Клопидогрел-АСҚ тобына рандомизацияланған пациенттер 1 күні 300 мг клопидогрелдің жүктеме дозасын, содан кейін 2-ден 90 күнге дейін күніне 75 мг клопидогрел дозасын және 2-ден 21 күнге дейін күніне 75 мг дозада АСҚ дозасын алды. АСҚ тобына рандомизацияланған пациенттер 1-ден 90 күнге дейін клопидогрел плацебо және 2-ден 90 күнге дейін күніне 75 мг дозада АСҚ алды.
Тиімділіктің алғашқы нәтижесі жедел кіші ИИ немесе жоғары қауіпті ТИШ кейінгі алғашқы 90 күнде инсульттің кез-келген жаңа жағдайы (ишемиялық және геморрагиялық) болды. Олар АСҚ тобындағы 303 пациентпен (11,7%) салыстырғанда клопидогрел-АСҚ тобындағы 212 пациентте (8,2%) пайда болды (салыстырмалы қауіп [СҚ], 0,68; 95% сенімді аралық [СА], 0,57-0,81; P < 0,001). ИИ АСҚ тобындағы 295 (11,4%) салыстырғанда клопидогрел-АСК тобындағы 204 пациентте (7,9%) пайда болды (СҚ 0,67; 95% СА 0,56-0,81; P <0,001). Геморрагиялық инсульт зерттелетін екі топтың әрқайсысында 8 пациентте болды (әр топта 0,3% - дан). Орташа немесе ауыр қан кету клопидогрел-АСК тобындағы жеті (0,3%) және АСК тобындағы сегіз пациентте (0,3%) (P = 0,73) болды. Кез келген қан кету жиілігі АСҚ тобындағы 1,6%-бен салыстырғанда клопидогрел-АСҚ тобында 2,3% құрады (СҚ 1,41; 95% са 0,95-тен 2,10-ға дейін; P = 0,09).
POINT (Жаңа ТИШ және кіші ишемиялық инсульт кезінде тромбоциттерді тежеу)
Бұл рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын, көп орталықты плацебо-бақыланатын клиникалық зерттеуге жедел ТИШ (ABCD2 ≥4 шкаласы бойынша) немесе кіші инсульт (NIHSS ≤3) бар әр түрлі елдердің 4881 пациенті кірді. Екі топтағы барлық пациенттер 1-ден 90-ға дейін ашық түрде АСҚ алды (емдеуші дәрігердің қалауы бойынша 50-325 мг). Клопидогрел тобына рандомизацияланған пациенттер 1 күні 600 мг клопидогрелдің, содан кейін 2-ден 90-ға дейін күніне 75 мг клопидогрелдің жүктеме дозасын алды. Плацебо тобына рандомизацияланған пациенттер 1-90 күн аралығында клопидогрел плацебосын алды.
Тиімділіктің бастапқы нәтижесі 90-шы күні үлкен ишемиялық оқиғалардың жиынтығы болды (ИИ, МИ немесе ишемиялық тамыр оқиғасынан өлім). Олар тек АСҚ алған 160 пациентпен (6,5%) салыстырғанда клопидогрел плюс АСҚ алған 121 пациентте (5,0%) болды (қауіп коэффициенті КР 0,75; 95% СА 0,59-дан 0,95 дейін; P = 0,02). ИИ қайталанған оқиғасы тек АСҚ алған 155 пациентпен (6,3%) салыстырғанда клопидогрел плюс АСҚ алған 112 пациентте (4,6%) орын алды (КР 0,72; 95% СА 0,56–0,92; P = 0,01). Жаппай қан кету бойынша қауіпсіздіктің бастапқы нәтижесі клопидогрел плюс АСҚ алған 2432 пациенттің 23-інде (0,9%) және тек АҚҚ алған 2449 пациенттің 10-ында (0,4%) болды (КР 2,32; 95% СА 1,10-нан 4,87-ге дейін; P = 0,02). Клопидогрел плюс АСҚ алған 40 пациентте (1,6%) және тек АСҚ алған 13 пациентте (0,5%) аздаған қан кету пайда болды (КР 3,12; 95% СА 1,67–5,83; P = 0,001).
CHANCE және POINT зерттеулеріндегі уақыт динамикасын талдау
21 күннен кейінгі ҚАТ жалғасы оң нәтиже бермеді. Жүргізілген емге байланысты үлкен ишемиялық оқиғалар мен жаппай қан кетудің уақыт бойынша таралуы қысқа мерзімді күндер курсының әсерін талдау үшін жасалды.
1-кесте - CHANCE және POINT зерттеулерінде жүргізілетін емге байланысты үлкен ишемиялық оқиғалар мен жаппай қан кетудің уақыт бойынша таралуы
Оқиғалар саны
CHANCE және POINT зерттеулеріндегі нәтижелер — Емдеу топтары — Барлығы — 1ші апта — 2ші апта — 3ші апта
Елеулі ишемиялық оқиғалар — АСК (n=5,035) — 458 — 330 — 36 — 21
КЛП+АСҚ (n=5,016) — 328 — 217 — 30 — 14
Айырмашылық — 130 — 113 — 6 — 7
Үлкен қан кету — АСК (n=5,035) — 18 — 4 — 2 — 1
КЛП+АСҚ (n=5,016) — 30 — 10 — 4 — 2
Айырмашылық — -12 — -6 — -2 — -1
Жүрекшелер фибрилляциясы
ACTIVE бағдарламасы шеңберінде жекелеген зерттеулер болған ACTIVE-W және ACTIVE-А зерттеулерінде тамыр оқиғалары туындауының, кем дегенде, бір қауіп факторы болған жүрекшелер фибрилляциясы (ЖФ) бар пациенттер қамтылды. Зерттеуге қосылу критерийлерін негізге ала отырып, дәрігерлер пациенттерді егер олар К дәруменінің антагонистерімен (КДА) (мысалы, варфарин) ем алуға үміткер болса, ACTIVE-W зерттеуіне енгізді. ACTIVE-А зерттеуінде қарсы көрсетілімдеріне байланысты КДА емін ала алмаған немесе бұл емді алуға ниеті жоқ пациенттер қамтылды.
ACTIVE-W зерттеуі КДА антикоагулянтты емінің клопидогрелмен және АСҚ-мен емдеуден тиімдірек болғанын көрсетті.
ACTIVE-А (n=7554) зерттеуі көп орталықтық рандомизацияланған салыстырмалы жасырын плацебо-бақыланатын зерттеу болды, онда клопидогрел 75 мг/тәулік+АСҚ (n=3772) мен плацебо+АСҚ (n=3782) салыстырылды. АСҚ ұсынылатын дозасы тәулігіне 75-100 мг құрады. Пациенттер 5 жылға дейін емделді.
ACTIVE бағдарламасында рандомизацияланған пациенттерде құжат жүзінде расталған ЖФ, яғни ЖФ тұрақты түрі, немесе соңғы 6 ай ішінде кемінде 2 пароксизмалық ЖФ көрінісі және мынадай қауіп факторларының кем дегенде бірі болды: 75 жастағы немесе 55-74 жас аралығы немесе дәрі-дәрмекпен емдеуді талап ететін қант диабеті немесе құжатпен расталған миокард инфарктісін алу немесе құжатпен расталған коронарлық жүрек ауруы; жүйелі гипертензия себебінен емдеу; бұрын өткерген инсульт, транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) немесе ОЖЖ құрылымдарының зақымдануынсыз жүйелі эмболия, сол жақ қарынша лықсыту фракциясының <45% көрсеткішімен сол жақ қарынша дисфункциясы немесе құжатпен расталған шеткері тамырлар ауруы. CHADS2 шкаласы бойынша орташа балл 2 (0-6 шегінде) құрады.
Пациенттерді зерттеуден шығарудың негізгі критерийлеріне соңғы 6 ай ішінде құжатпен расталған пептидтік ойық жара, анамнездегі миішілік қан кету, елеулі тромбоцитопения (тромбоциттер саны < 50 х 109/л); клопидогрелді немесе пероральді антикоагулянттарды (ПАК) қолдану қажеттілігі немесе осы 2 заттың қандай да бірінің жақпаушылығы жатады.
ACTIVE-А зерттеуінде қамтылған пациенттердің жетпіс үш пайызы (73%) халықаралық қалыптасқан қатынасқа (ХҚҚ) мониторинг өткізу мүмкіндігінің болмауына, құлап қалуға немесе бас жарақатына бейімділікке немесе қан кетудің туындау қаупінің спецификалық факторының болуына орай, дәрігердің қорытындыларына байланысты КДА ала алмады; пациенттердің 26%-ы бойынша дәрігер шешімі пациенттің КДА алу ниетінің болмауына негізделді.
Пациенттердің арасында 41,8% әйел болды. Орташа жас 71 жасты құрады, пациенттердің 41,6%-ы 75 жаста және одан асқан шамада болды. Жалпы, науқастардың 23%-ы аритмияға қарсы дәрілер, 52,1%-ы β-адренорецептор блокаторларын, 54,6%-ы АӨФ тежегіштерін және 25,4%-ы статиндер қабылдады.
Бастапқы соңғы нүктеге (инсульттің, миокард инфарктісінің, ОЖЖ құрылымының зақымдануынсыз жүйелі эмболияның немесе тамырдан болатын өлімнің алғашқы туындауына дейінгі уақыт) жеткен пациенттер саны көбінесе инсульт жағдайлары санының едәуір азаюы арқасында клопидогрел+АСҚ алатын пациенттер тобында 832 (22,1%) және плацебо+АСҚ тобында 924 (24 4%) құрады (қауіптің салыстырмалы төмендеуі 11,1%, 95% СА 2,4-19,1%; р=0,013). Инсульт клопидогрел+АСҚ алған 296 (7,8%) пациентте және плацебо+АСҚ алған 408 (10,8%) пациентте туындады (ҚСТ 28,4%; 95% СА 16,8-38,3%, р=0,00001).
Балалар
Тромбоз туындау қаупі бар 24 айға дейінгі 86 жаңа туған нәресте немесе сәбилер арасында дозаларды арттырумен жүргізілген зерттеу (PICOLO) барысында клопидогрел 0,01, 0,1 және 0,2 мг/кг тізбекті дозаларында жаңа туған нәрестелер мен сәбилерге және 0,15 мг/кг дозада жаңа туған нәрестелерге ғана қолданылды. 0,2 мг/кг дозада тромбоциттер агрегациясының орташа тежелу көрсеткіші 49,3%-ға тең (5 мкМ тромбоциттердің АДФ-индукцияланған агрегациясы), бұл клопидогрелді 75 мг/тәулік дозада алған ересектердегі осындаймен салыстырмалы болды.
Қатар топтарда рандомизацияланған салыстырмалы жасырын зерттеу (CLARINET) барысында жүйелі-өкпелік артериялық шунт орнату бойынша паллиативті операция жасалған цианоз типті туа біткен жүрек ақауы бар 906 бала (жаңа туған нәрестелер мен сәбилер) операцияның екінші сатысын жасау сәтіне қарай қатарлас базалық емді бір мезгілде жүргізумен 2 мг/кг клопидогрел (N=467) немесе плацебо (n=439) алуға рандомизацияланды. Шунт орнатылатын паллиативті операция жасау мен зерттелетін препаратты алғашқы енгізу арасындағы орташа уақыт 20 күнге созылды. Пациенттердің 88% шамасы бір мезгілде АСҚ (1-23 мг/кг/тәулік) қабылдады. Өлім, шунт тромбозы немесе тромбоздан болатын оқиғаның туындауынан кейін өмірінің 120-шы күніне дейін жүрекке хирургиялық араласу жасау жағдайларынан тұратын бастапқы біріктірілген соңғы нүктеге жету бойынша топтар арасында нақты айырмашылықтар байқалмады және клопидогрел тобында 89 [19,1%] және плацебо тобында 90 [20,5%] құрады (4.2 бөлімін қараңыз). Клопидогрел тобында да, плацебо тобында да ең көп жиі жағымсыз реакция қан кетудің дамуы болды, алайда топтар арасында оның туындау жиілігінің нақты айырмашылықтары анықталмады. Жағымсыз құбылыстарды әріқарай ұзақ мерзімді қадағалау кезеңі уақытында шунт 1 жас шамасына жеткен сәтінде қалып қойған 26 пациент клопидогрелді 18 айлық жасқа жеткенше қабылдады. Осы қадағалау кезеңі бойына препараттың қауіпсіздік бейіні өзгермеді.
CLARINET және PICOLO зерттеулерінің барысында клопидогрелдің қалпына келтірілген ерітіндісі қолданылды. Ересектерде салыстырмалы биожетімділігін зерттеу барысында клопидогрелдің қалпына келтірілген ерітіндісі осыған ұқсас дәрежені және препараттың тіркелген таблеткалық түрімен салыстырғанда негізгі айналымдағы (белсенді емес) метаболиттің аздап жоғарырақ сіңірілу жылдамдығын көрсетті.