Әсер ету механизмі
Фавипиравир фавипиравир рибозилтрифосфаты (фавипиравир РТФ) формасына дейін жасушаішілік метаболизміне ұшырайды. Фавипиравир РТФ вирустың репликациясына қатысатын РНҚ тәуелді РНҚ полимеразасын селективті түрде бөгейді. Адамның ДНҚ полимеразаларына қарсы белсенділігіне қатысты фавипиравир РТФ (1000 мкмоль/л) α, β және γ ДНҚ полимеразасына қатысты тежегіш әсері жоқ. β фавипиравир РТФ ДНҚ-полимеразасын 9,1‒13,5 %, ДНҚ-полимеразасын γ 11,7-41,2%-ға тежейді. Фавипиравирдің РТФ тежегіш концентрациясы (IC50) ртф адам РНҚ-полимеразасы II үшін 905 мкмоль/л құрады.
Фармакодинамикалық әсерлері
In vitro спецификалық белсенділігі
Фавипиравирдің SARS-CoV-2 вирусына (Сoronaviridae тұқымдасы) қатысты вирусқа қарсы белсенділігі Vero E6 жасушалар өсіріндісінде in vitro зерттелді. Нәтижелері бойынша: тиісінше фавипиравир үшін жартылай ең жоғары тиімді концентрация (ЕС50) 61,88 мкМ, цитоуытты концентрация (СС50) ‒ >400 мкМ, селективтілік индексі (SI) ‒ >6,46 құрады.
Гонконгтағы COVID-19 ауруы бар пациенттерде мұрын және мұрынжұтқыншақ жағындыларынан бөлініп шыққан SARS-CoV-2 коронавирусына (BetaCoV/Hong Kong/VM20001061/2020) қатысты Vero E6 жасушалар өсіріндісінде in vitro зерттеу жүргізілді: фавипиравир 100 мкг/мл-ден жоғары концентрацияда вирустың репликациясын тежейтіні анықталды.
Фавипиравир 0,014-тен 0,55 мкг/мл дейін EC50 бар А және B типті тұмау вирустарының зертханалық штаммдарына қатысты вирусқа қарсы белсенділік танытады.
Адамантандарға (амантадин, римантадин), осельтамивирге немесе занамивирге төзімді штаммдарды қоса, А және В типті тұмау вирусының маусымдық штаммдарына қатысты EC50 тиісінше 0,03‒0,94 және 0,09‒0,83 мкг/мл құрады.
Жоғары патогенді штаммдарды (оның ішінде H5N1 және H7N9) қоса, А типті шошқа тұмауы және А типті құс тұмауы сияқты А типті тұмау вирусына (адамантандарға, осельтамивирге немесе занамивирге төзімді штаммдарды қоса) қатысты EC50 0,06‒3,53 мкг/мл құрады.
Адамантандарға, осельтамивирге немесе занамивирге төзімді А және В типті тұмау вирустарының штаммдарына қатысты EC50 0,09‒0,47 мкг/мл құрады, айқаспалы төзімділік байқалған жоқ.
In vivo спецификалық белсенділігі
А (H7N9) немесе А (H1N1) pdm09 (пандемия 2009) немесе A (H3N2) тұмау вирусын жұқтырған тышқандардағы инфекцияның даму моделінде өкпе тіндеріндегі вирустық жүктеменің төмендеуі тәулігіне ≤60 мг/кг дозада фавипиравирді 2009 күндік пероральді қабылдағаннан кейін байқалды.
А (H3N2) немесе А (H5N1) тұмауы вирусын жұқтырған тышқандардағы инфекцияның даму моделінде емдік әсері тәулігіне 30 мг/кг дозада фавипиравирді 5 күндік пероральді қабылдағаннан кейін байқалды.
А тұмауы вирусын (H3N2) жұқтырған иммун тапшылығы біріктірілген ауыр тышқандардағы инфекцияның даму моделінде емдік әсер тәулігіне 30 мг/кг дозада фавипиравирді 14 күндік пероральді қабылдағаннан кейін байқалды.
Резистенттілік
Фавипиравирдің қатысуымен вирустың 30 пассажынан кейін А типті тұмау вирусының фавипиравирге сезімталдығының өзгеруі байқалмады, вирустың тұрақты штамдары бөлініп шықпады. III фазадағы ғаламдық зерттеуді қоса, клиникалық зерттеулерде тұмау вирусының фавипиравирге төзімді штаммдарының пайда болу жағдайлары туралы ақпарат түскен жоқ.
Клиникалық тиімділік және қауіпсіздік
Жаңа коронавирустық инфекцияны емдеудегі тиімділік (COVID-19)
Коронавирустық инфекциясы (SARS-CoV-2/COVID-19) бар пациенттерде КОРОНАВИР препаратының тиімділігі мен қауіпсіздігін зерттеу
Жеңіл және орташа ауыр ағымды коронавирустық инфекциясы бар (SARS-CoV-2/COVID-19) пациенттердегі параллель топтардағы стандартты терапиямен салыстырғанда КОРОНАВИР препаратының тиімділігі мен қауіпсіздігін көп орталықты ашық рандомизацияланған зерттеуге 18 жастан 60 жасқа дейінгі 168 пациент қатысты. 112 пациент фавипиравирмен емдеудің негізгі тобына, 56 – стандартты терапия тобына кірді. Пациенттер жасына, аурудың ауырлығына, өкпенің КТ-дағы өзгерістердің ауырлығына қарай стратификацияланды. Аурудың жеңіл ағымы фавипиравир тобындағы пациенттердің 25,0%-ында және стандартты терапия тобындағы 26,8%-да, орташа ауыр ағымы тиісінше 75,0 және 73,2%-да болды. КТ деректері бойынша коронавирустық пневмонияға тән көрініс зерттеуде көптеген пациенттерде – фавипиравир тобындағы 75%-да және стандартты терапия тобындағы 76,8%-да байқалды.
Фавипиравир тобында барлық пациенттер зерттелетін препаратты пероральді түрде, бірінші күні 12 сағат аралықпен (яғни тәулігіне 2 рет) 1800 мг (200 мг 9 таблетка) тәуліктік дозада, бұдан әрі 2-10 күндері ‒ 12 сағат аралықпен (яғни тәулігіне 2 рет) 800 мг (200 мг 4 таблетка) тәуліктік дозада қабылдады; зерттелетін препаратты қабылдау тамақтан кейін кемінде 30 минуттан соң жүргізілді. Стандартты терапия тобында пациенттер орталықтардың стандарттарына және Ресей Федерациясының Денсаулық сақтау министрлігінің ұсынымдарына сәйкес рекомбинантты интерферон альфа-2b біріктіріп умифеновир немесе гидроксихлорокин алды.
Фавипиравирдің тиімділігі клиникалық статусты жақсартуға дейінгі уақытты (ДДҰ клиникалық жақсаруының реттік шкаласы бойынша бағалаудың кем дегенде 1 санатқа азаюы) және вирустың элиминациясына жеткенге дейінгі уақытты (кемінде 24 сағат аралықпен 2 жүйелі ПТР-жағындының нәтижелері бойынша SARS-CoV-2 болмауы) айқындауды қамтитын біріктірілген бастапқы соңғы нүкте бойынша деректер негізінде бағаланды.
ДДҰ клиникалық жақсартудың Реттік шкаласы бойынша клиникалық жақсаруға дейінгі уақыт медианасы тиісінше фавипиравир тобында 6,0 (4,00; 9,25) күнді және стандартты терапия тобында 10,0 (5,0; 21,0) күнді құрады. Осылайша, медианадағы айырмашылық 4 күнді құрады. 1-суретте клиникалық жақсарудың басталу жылдамдығындағы айырмашылықтарды көрсететін Каплан-Майер қисықтары көрсетілген.
1-сурет. «ДДҰ клиникалық жақсаруының реттік шкаласы бойынша клиникалық жақсаруға дейінгі уақыт» көрсеткіші үшін Каплан‒Майер қисықтары (n=168).
1-топ – фавипиравир тобы; 2-топ – стандартты терапия тобы.
Қосымша «Клиникалық жақсаруға дейінгі уақыт» параметрі үшін пациенттердің 3 когортасында қосалқы топтық талдау жүргізілді (ағымның ауырлығы бойынша когорталар – жеңіл/орташа ауыр; амбулаториялық және госпиталдық когорталар; терапияның басталу уақыты бойынша когорталар – аурудың алғашқы симптомдары пайда болғаннан кейінгі алғашқы 1-3 күнде және 4-6 күнде).
Клиникалық жақсару стандартты терапия тобына қарағанда фавипиравир тобында, амбулаториялық когортадағы пациенттерде стационармен салыстырғанда, сондай-ақ жеңіл ағыммен салыстырғанда орташа ауыр ағыммен (яғни вирустық пневмонияның көрінісі болған кезде) тезірек болды. Клиникалық жақсарудың басталу уақыты бойынша топтар арасындағы үлкен айырмашылықтар терапия алғашқы 1-3 күнде басталған когортамен салыстырғанда аурудың алғашқы симптомдары пайда болғаннан кейін 4-6 күн ішінде басталған пациенттер тобында байқалды.
Вирустың элиминациясына дейінгі уақыттың орташа мәні фавипиравир тобында 4,40 (±3,36) күнді және стандартты терапия тобында 5,15 (±3,48) күнді құрады; бұл ретте медианалар екі топта да 3 күннен: фавипиравир тобында 3,0 (3,0; 3,5) және стандартты терапия тобында 3,0 (3,0; 7,0) құрады. Пациенттердің қосалқы топтарында ауру ағымының ауырлығы (жеңіл және орташа ауыр ағым) бойынша когорталық талдау жүргізу кезінде орташа ауыр пациенттердің когортасында талдау кезінде статистикалық сенімді айырмашылықтар анықталды (Z лог-рангтік критерий 2,0226, р=0,043 құрады). Медианалар (МКД) 3,0 (3,0; 7,0) күнге қарсы 3,0 (3,0; 3,0) күнді құрады, ал орташа мәндер 1 күннен сәл өзгеше болды – тиісінше фавипиравир және стандартты терапия топтарында 4,1 (2,9) және 5,4 (3,6).
Стационарлық бақылау когортасында вирустың жойылуына дейінгі уақыт медианасы фавипиравир тобындағы 3 күнмен салыстырғанда салыстыру тобында 5 күнді құрады. Осылайша, айырмашылық 2 күнді құрады, бұл статистикалық тұрғыдан маңызды болды (Z лог-рангтік 2,18767, p=0,029). Амбулаториялық пациенттердің тобында статистикалық маңызды айырмашылықтар анықталған жоқ және вирустың жойылуына дейінгі медианалар екі топта да 3 күн болды.
5-кесте. Тиімділікті бағалаудың бастапқы соңғы нүктелері бойынша жиынтық деректер және олар бойынша қосалқы топтық талдау нәтижелері (медианалар, квартиль-аралық диапазон) (n=168)
Көрсеткіш — КОРОНАВИР тобы (n=112) — Стандартты терапия тобы (n=56) — р мәні
ДДҰ шкаласы бойынша клиникалық статустың жақсаруына дейінгі уақыт (күндер)
Барлық популяция — 6,0 (4,00; 9,25) — 10,0 (5,0; 21,0) — 0,008*
Амбулаториялық когорта — 6,0 (4,0; 12,0) — 14 (5,0; 28,00) — 0,024*
Госпиталдық когорта — 7,0 (5,0; 9,0) — 8,5 (6,0; 10,0) — 0,242
SARS-CoV-2 вирусының шығарылуына дейінгі уақыт (күндер)
Барлық популяция — 3,0 (3,0; 3,5) — 3,0 (3,0; 7,0) — 0,523
Амбулаториялық когорта — 3,0 (3,0; 5,0) — 3,0 (3,0; 7,0) — 0,450
Госпиталдық когорта — 3,0 (3,0; 3,0) — 5,0 (4,5; 5,0) — 0,029*
* Айырмашылық статистикалық тұрғыдан маңызды. Жуан шрифтпен айырмашылықтар статистикалық мәнге жеткен көрсеткіштердің медианалары мен квартиль-аралық диапазоны белгіленген.
Алғашқы симптомдар пайда болуынан бастап терапияның басталу уақыты бойынша кіші топтарда талдау кезінде (алғашқы 1-3 күнде басталады, аурудың алғашқы симптомдары пайда болған сәттен бастап 4-6 күн ішінде басталады/жоғарғы тыныс жолдарынан оң ПТР-жағынды) когортамен салыстырғанда терапия басталғанға дейінгі 4-6 күн уақыты бар пациенттердің когортасында талдау кезінде статистикалық сенімді айырмашылықтар анықталды, онда терапия басталғанға дейінгі уақыт 1-3 күн, дегенмен медианалардың мәні 3-ке тең болып қалды (Z лог-рангтік критерий 2,79756, р=0,005).
Фавипиравир тобындағы пациенттердің клиникалық мәртебесімен байланысты қайталама соңғы нүктелерді талдау кезінде стандартты терапия тобындағы 35,7 % (56-дан 20) пациенттермен (р=0,020) салыстырғанда 7-ші күні ДДҰ клиникалық жақсаруының реттік шкаласы бойынша клиникалық жақсару тиісінше 52,7%-да (112-ден 59-ы) байқалды, бұл фавипиравирді қолданған кезде пациенттердің жартысынан көбі препаратты қолдану аптасының соңына қарай өздерін жақсы сезінгенін көрсетеді. Статистикалық талдауға сәйкес топтар арасындағы айырмашылықтар сенімді болды, фавипиравир тобында клиникалық жақсару стандартты терапия тобымен салыстырғанда күніне 1,5 есе жиі байқалды. Тағы бір маңызды көрсеткіш терапия басталғаннан бастап 14-ші күні клиникалық мәртебенің жақсаруына қол жеткізген пациенттердің үлесі (ДДҰ-ның клиникалық жақсаруының реттік шкаласы бойынша бағалаудың кем дегенде 1 санатқа азаюы). Бұл көрсеткіш тек іздеу нүктелеріне енгізілді, бірақ бұл клиникалық көріністің орта мерзімді динамикасын бақылаудағы өте маңызды параметр болып табылады. 14-ші күні фавипиравир тобында стандартты терапия тобындағы (р=0,005) пациенттердің 66,1%-на (56-дан 37) қарсы пациенттердің 83,0%-ында (112-ден 93-і) клиникалық жақсару байқалды, анықталған айырмашылықтар статистикалық маңызды сипатта болды.
Вирустың күн бойынша шығарылу динамикасын талдау кезінде (3, 5, 7, 10, 14, 21 және 28-ші зерттеу күндері) вирустың жойылуы бар пациенттердің үлесіне қатысты ең айқын айырмашылықтар зерттеудің 3-ші және 5-ші күндерінде байқалады. 3-ші күні фавипиравир тобындағы пациенттердің 71,4 % (112-ден 80) және салыстыру тобындағы пациенттердің 57,1 % (56-дан 32), 5-ші күні фавипиравир тобындағы пациенттердің 81,2 % (112-ден 91) және стандартты терапия тобындағы 67,9 % (56-дан 38) вирустың шығарылуына қол жеткізілді, ал 7-ші күннен бастап айырмашылық нивелирленеді.
Симптомдарды шешуге байланысты екіншілік соңғы нүктелердің бірі ретінде температура қалыпқа келгенге дейінгі уақыт таңдалды (күндер бойынша медиана). Дене температурасының қалыпқа келуіне дейінгі орташа уақыт (дене температурасы <37 °C ыстық түсіретін препараттарды қолданбай қатарынан кемінде 48 сағат бойы) фавипиравир тобында стандартты терапия тобына қарағанда 1 күнге аз болды (4,6 күнге қарсы 3,5), алайда айырмашылық статистикалық маңызды болған жоқ. 5-ші және 14-ші күндері температураны сақтау жиілігін талдау кезінде топтар арасындағы келесі айырмашылықтар анықталды: 5-ші күні температура фавипиравир тобындағы пациенттердің 13,39%-ында (112-ден 15-і) және стандартты терапия тобындағы 23,21%-ында (56-дан 13-і) (р=0,126), ал 14-ші күні температура стандартты терапия тобындағы 3 (5,4 %) пациенттерде ғана сақталды, ал фавипиравир тобында температураның жоғарылау жағдайлары болған жоқ, бұл айырмашылық статистикалық маңызды болды (p=0.035).
Балалар
0-ден 18 жасқа дейінгі балаларда фавипиравирді қолданудың тиімділігі мен қауіпсіздігі туралы клиникалық деректер жоқ. Препаратты 18 жасқа дейінгі балаларда қолдануға болмайды.