Әсер ету механизмі
Лозартан – бұл пероральді қолдануға арналған ангиотензин ІІ (АТ1 типі) рецепторларының синтетикалық антагонисі. Ангиотензин II – қуатты вазоконстриктор – ренин-ангиотензин жүйесінің белсенді гормоны және артериялық гипертензия патофизиологиясының маңызы зор факторларының бірі болып табылады. Ангиотензин II тамырлардың тегіс бұлшықетінде, бүйрек үсті бездерінде, бүйректе және жүректе болатын АТ1 рецепторларымен байланысып, бірқатар маңызды биологиялық әсерлерін, оның ішінде вазоконстрикцияны және альдостерон босап шығуын айқындайды. Ангиотензин II тегіс бұлшықеттер пролиферациясын көтермелейді.
Лозартан АТ1 рецепторларын селективті бөгейді. Лозартан және оның фармакологиялық белсенді метаболиті – карбоксил қышқылы (Е-3174) шығу тегіне және синтез жолдарына қарамастан, ангиотензин II физиологиялық мәнді әсерлерін бөгейді.
Лозартан агонистік әсерін көрсетпейді және жүрек-қантамыр жүйесін реттеуге қатысатын гормондардың басқа рецепторларын немесе ион өзекшелерін бөгейді. Оның үстіне, лозартан брадикининнің ыдырауына ықпал ететін АӨФ ферментін (кининаза II) бәсеңдетпейді. Соның салдарынан брадикинин арқылы жағымсыз реакцияларын туындату қуаттылығы байқалмайды.
Лозартан қолдану кезінде ангиотензин ІІ тарапынан ренин секрециясына теріс кері реакцияны жою қан плазмасындағы ренин белсенділігінің (ПРБ) жоғарылауына алып келеді. Белсенділігінің осылай жоғарылауы қан плазмасында ангиотензин ІІ деңгейінің жоғарылауына алып келеді. Осылай жоғарылауына қарамастан, гипертензияға қарсы белсенділігі және қан плазмасында альдостерон концентрациясының азаюы сақталады, бұл ангиотензин ІІ рецепторларының тиімді бөгелісін айғақтайды. Лозартан қолдануды тоқтатудан кейін қан плазмасында ренин белсенділігі және ангиотензин ІІ деңгейлері 3 күн ішінде бастапқы көрсеткіштеріне оралады.
Лозартанның да, оның негізгі метаболитінің де, АТ2-ге қарағанда, АТ1 рецепторларына тектестігі өте жоғары. Белсенді метаболиті лозартаннан 10-40 есе (салмағына шаққанда) белсендірек.
Гипертония зерттеулері
Бақыланатын клиникалық зерттеулерде ауырлығы жеңіл және орташа дәрежедегі эссенциялық гипертензия бар пациенттерде лозартанды күнделікті қабылдау систолалық және диастолалық артериялық қысымның статистикалық мәнді төмендеуіне әкелді. Дозаны енгізуден кейін 24 сағаттан соң артериялық қысымды өлшеу, дозаны енгізуден кейінгі 5-6 сағатпен салыстырғанда, артериялық қысымның 24 сағат ішінде төмендеуін көріністеді; табиғи тәуліктік ырғақ сақталды. Дозалау аралығының соңында артериялық қысымның төмендеуі дозаны енгізуден кейін 5-6 сағат өткен соң байқалатын әсерінен 70-80% құрады. Артериялық гипертензия бар пациенттерде лозартан қабылдауды тоқтату артериялық қысымның күрт көтерілуіне (тоқтату синдромына) әкелмеді. Артериялық қысымның айқын төмендеуіне қарамастан, лозартан жүректің жиырылу жиілігіне клиникалық мәнді әсерін көрсетпеді.
Лозартан артериялық гипертензия бар ерлер мен әйелдерде, сондай-ақ жастарда (65 жасқа дейінгі кезеңдегі) және егде жастағы пациенттерде бірдей тиімді.
LIFE зерттеуі
LIFE зерттеуі (Losartan Intervention For Endpoint Reduction in Hypertension) зерттеуі 55 пен 80 жас аралығындағы 9193 пациентті қамтитын, ЭКГ деректерімен расталған артериялық гипертензиясы және сол жақ қарыншалық гипертрофиясы бар рандомизацияланған үштік жасырын белсенді бақыланатын зерттеу болды.
Пациенттер лозартанды тәулігіне бір рет 50 мг дозада немесе атенололды тәулігіне бір рет 50 мг дозада қабылдау үшін рандомизацияланған. Артериялық қысымның мақсатты деңгейіне жетпеген жағдайда (<140/90 мм сын.бағ.) алдымен гидрохлоротиазид 12,5 мг дозада қосылды, ал қажет болған жағдайда лозартан немесе атенолол дозасын тәулігіне бір рет 100 мг дейін арттырды. Қажет болса, артериялық қысымның мақсатты деңгейіне жету үшін AӨФ тежегіштерін, ангиотензин II рецепторларының антагонистерін немесе β-адреноблокаторларды қоспағанда, басқа гипертензияға қарсы дәрілерді тағайындауға рұқсат етілді.
Бақылаудың орташа ұзақтығы 4,8 жылды құрады.
Бастапқы соңғы нүкте жүрек-қантамырлары өлімі, инсульт және миокард инфарктісін қамтитын жүрек-қантамырлар аурулары мен өлім-жітімнің біріктірілген көрсеткіші болды. Емнің екі тобында да артериялық қысымның салыстырмалы және статистикалық маңызды төмендеуіне қол жеткізілді.
Лозартанмен емдеу атенололмен салыстырғанда бастапқы біріктірілген соңғы нүктеге жету қаупінің 13,0% төмендеуіне әкелді (p= 0,021; 95% сенімділік аралығы 0,77–0,98). Бұл әсер негізінен инсульт жиілігінің төмендеуіне байланысты болды. Лозартанмен емдеу атенололмен салыстырғанда инсульт қаупін 25%-ға төмендетті (p = 0,001; 95% сенімділік аралығы 0,63–0,89). Жүрек-қантамырлар өлімі мен миокард инфарктісінің жиілігі емдеу топтары арасында статистикалық тұрғыдан айтарлықтай ерекшеленбеді.
Нәсілдік тиесілігі
LIFE зерттеуінде лозартанмен емделген африкалық тектес пациенттерде бастапқы біріктірілген соңғы нүктеге жету қаупі жоғары болды, яғни, атенололмен емделген африкалық тектес пациенттермен салыстырғанда жүрек-қантамырлар оқиғасының (мысалы, миокард инфарктісі, жүрек-қантамырлар өлімі) және әсіресе инсульттің дамуы.
Осыған байланысты лозартанда жүрек-қантамырлар аурулары мен өлім-жітімге қатысты атенололмен салыстыру кезінде LIFE зерттеуінде алынған нәтижелер артериялық гипертензия және сол жақ қарыншалық гипертрофиямен шығу тегі африкалық пациенттерге қолданылмайды.
RENAAL зерттеуі
RENAAL зерттеуі (Reduction of Endpoints in NIDDM with the Angiotensin II Receptor Antagonist Losartan) бұл артериялық гипертензияның болуы немесе болмауы бар 2 типті қант диабеті және протеинуриясы бар 1513 пациентті қамтитын әлемнің әртүрлі елдерінде жүргізілген бақыланатын клиникалық зерттеу болды. Оның ішінде 751 пациент лозартан емін алды.
Зерттеудің мақсаты калий лозартаны нефропротективті әсерін артериялық қысымның төмендеуінен асып түсетін әсерін көрсету болды.
Протеинуриясы және қан сарысуындағы креатинин деңгейі 1,3–3,0 мг/дл пациенттер АӨФ тежегіштері мен ангиотензин II рецепторларының антагонистерін қоспағанда, стандартты гипертензияға қарсы ем аясында қан қысымының немесе плацебоның мақсатты деңгейіне қол жеткізу үшін кейіннен титрлеумен тәулігіне бір рет 50 мг дозада лозартан алу үшін рандомизацияланды.
Зерттеушілерге көрсетілімдер болған кезде зерттелетін препараттың дозасын тәулігіне 100 мг дейін титрлеу ұсынылды; пациенттердің 72%-ы зерттеудің көп бөлігі үшін тәулігіне 100 мг дозаны қабылдады. Екі топта да қажет болған жағдайда қосымша ем ретінде басқа гипертензияға қарсы препараттарды (диуретиктер, кальций антагонистері, α - және β-адреноблокаторлар, сондай-ақ орталық әсер ететін гипертензияға қарсы препараттар) тағайындауға рұқсат етілді.
Бақылау ұзақтығы 4,6 жылға дейін (орташа 3,4 жыл). Зерттеудің бастапқы соңғы нүктесі қан сарысуындағы креатинин деңгейінің екі еселенуін, бүйрек жеткіліксіздігінің соңғы сатысын (диализ немесе бүйрек трансплантациясы қажеттілігі) немесе өлімді қамтитын біріктірілген соңғы нүкте болды.
Зерттеу нәтижелері плацебомен салыстырғанда лозартанмен (327 оқиға) емдеу (359 оқиға) бастапқы біріктірілген соңғы нүктеге жету қаупінің 16,1%-ға төмендеуіне әкелетінін көрсетті (p = 0,022). Бастапқы соңғы нүктенің жекелеген және біріктірілген компоненттерін талдау лозартан тобында қауіптің статистикалық маңызды төмендеуін анықтады: қан сарысуындағы креатинин деңгейін 25,3%-ға екі есе арттыру қаупінің төмендеуі (p = 0,006); бүйрек жеткіліксіздігінің соңғы сатысы қаупінің 28,6%-ға төмендеуі (p = 0,002); бүйрек жеткіліксіздігінің немесе өлімнің терминалдық сатысының қаупін 19,9%-ға төмендету (p = 0,009); қан сарысуындағы креатинин деңгейінің немесе бүйрек жеткіліксіздігінің соңғы сатысының екі еселену қаупінің 21,0%-ға төмендеуі (p = 0,01).
Жалпы өлім-жітім көрсеткіштері емдеу топтары арасында статистикалық маңызды түрде ерекшеленбеді. Бұл зерттеуде лозартанның әдетте жағымдылығы жақсы болды, бұл жағымсыз реакцияларға байланысты емді тоқтатудың плацебо тобымен салыстырмалы жиілігімен расталды.
HEAAL зерттеуі
HEAAL зерттеуі (Heart Failure Endpoint Evaluation of Angiotensin II Antagonist Losartan) әлемнің әртүрлі елдерінде жүргізілген бақыланатын клиникалық зерттеу болды, оған AӨФ тежегіштерімен емделмеген 18 бен 98 жас аралығындағы созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар 3834 пациент қатысты (NYHA жіктеуі бойынша II-IV функционалдық класс).
Пациенттер АӨФ тежегіштерін қоспағанда, стандартты ем аясында тәулігіне бір рет 50 мг дозада лозартан немесе тәулігіне бір рет 150 мг дозада лозартан алу үшін рандомизацияланған.
Бақылау кезеңі 4 жылдан асқан (медиана — 4,7 жыл). Зерттеудің бастапқы соңғы нүктесі барлық себептерден болатын өлімді немесе жүрек жеткіліксіздігіне байланысты ауруханаға жатқызуды қамтитын біріктірілген соңғы нүкте болды. Зерттеу нәтижелері 50 мг дозамен (889 оқиға) салыстырғанда 150 мг (828 оқиға) дозада лозартанмен емдеу бастапқы біріктірілген соңғы нүктеге жету қаупінің 10,1%-ға төмендеуіне әкелетінін көрсетті (p = 0,027; 95% сенімділік аралығы 0,82–0,99). Бұл әсер негізінен жүрек жеткіліксіздігіне байланысты ауруханаға жатқызу жиілігінің төмендеуіне байланысты болды.
150 мг дозада лозартанмен емдеу 50 мг лозартан дозасымен (p = 0,025; 95% сенімділік аралығы 0,76–0,98) салыстырғанда жүрек жеткіліксіздігіне байланысты ауруханаға жатқызу қаупін 13,5%-ға төмендетті. Барлық себептерден болатын өлім деңгейі емдеу топтары арасында статистикалық тұрғыдан айтарлықтай ерекшеленбеді.
Бүйрек функциясының бұзылуы, артериялық гипотензия және гиперкалиемия 50 мг тобымен салыстырғанда 150 мг лозартан қабылдаған топта жиі байқалды, бірақ бұл жағымсыз құбылыстар 150 мг лозартан тобында емді тоқтату жиілігінің статистикалық маңызды жоғарылауына әкелмеді.
ELITE I және ELITE II зерттеуі
Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар 722 пациент қатысқан 48 апта бойы жүргізілген (NYHA жіктеуі бойынша II–IV функционалдық класс) ELITE I зерттеуінде лозартанмен емделген пациенттер мен каптоприл қабылдаған пациенттер арасында бүйрек функциясының ұзақ мерзімді өзгерістерін көрсететін бастапқы соңғы нүкте бойынша айырмашылықтар анықталмаған.
Лозартан каптоприлмен салыстырғанда өлім қаупін төмендеткен ELITE I зерттеуінде алынған бақылау ELITE II кейінгі зерттеуінде расталмады, оның сипаттамасы төменде келтірілген.
ELITE II зерттеуінде лозартан тәулігіне бір рет 50 мг дозада (бастапқы дозасы 12,5 мг, содан кейін 25 мг-ға дейін, содан кейін тәулігіне бір рет 50 мг-ға дейін) тәулігіне үш рет 50 мг дозада каптоприлмен (бастапқы дозасы 12,5 мг, содан кейін 25 мг-ға дейін, содан кейін тәулігіне үш рет 50 мг дейін ұлғайтып) салыстырылды. Бұл перспективалық зерттеудің бастапқы нүктесі барлық себептерден болатын өлім болды.
Зерттеуге созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар 3152 пациент (NYHA жіктеуі бойынша II–IV функционалдық класс) енгізілді, олар барлық себептерден болатын жалпы өлім-жітімді төмендетуде лозартанның каптоприлден артықшылығын анықтау мақсатында шамамен екі жыл бойы (медианасы — 1,5 жыл) бақыланды. Бастапқы соңғы нүкте бойынша лозартан мен каптоприл арасында статистикалық маңызды айырмашылықтар анықталмаған.
Лозартанды белсенді препаратпен (плацебо емес) салыстырған созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар пациенттердегі екі салыстырмалы клиникалық зерттеулерде де лозартанға жағымдылығы каптоприлмен салыстырғанда жақсырақ болды, бұл жағымсыз реакцияларға байланысты емді тоқтатудың статистикалық маңызды төмен жиілігінде, сондай-ақ жөтелдің айтарлықтай төмен жиілігінде көрінді.
ELITE II зерттеуінде бастапқы деңгейде β-адреноблокаторларды қабылдаған пациенттердің шағын қосалқы тобында (жүрек жеткіліксіздігі бар пациенттердің жалпы санының 22%-ы) өлім-жітімнің артуы байқалды.
Ренин-ангиотензин — альдостерон жүйесінің (РААС) қосарлы блокадасы
Екі ірі рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер — ONTARGET ((The Veterans Affairs Nephropathy in Diabetes) және VA NEPHRON-D (the Veterans Affairs Nephropathy in Diabetes) - АӨФ тежегіштерінің ангиотензин II рецепторларының блокаторымен біріктірілімін қолдану зерттелді.
ONTARGET зерттеуі жүрек-қантамырлар немесе цереброваскулярлық аурулары бар немесе мақсатты ағзалардың зақымдану белгілерімен қатар жүретін 2 типті қант диабеті бар пациентерде жүргізілді. VA NEPHRON-D зерттеуі 2 типті қант диабеті және диабеттік нефропатиясы бар пациенттерде жүргізілді.
Бұл зерттеулердің нәтижелері бүйрек және/немесе жүрек-қантамырлары нәтижелері мен өлім-жітімге айтарлықтай пайдалы әсер көрсетпеді, монотерапиямен салыстырғанда гиперкалиемия, бүйректің жедел зақымдануы және/немесе артериялық гипотензия қаупінің жоғарылауы байқалды. Ұқсас фармакодинамикалық қасиеттерді ескере отырып, бұл нәтижелер басқа AӨФ тежегіштеріне және ангиотензин II рецепторларының блокаторларына да қатысты.
Осыған байланысты диабеттік нефропатиясы бар пациенттерде AӨФ тежегіштері мен ангиотензин II рецепторларының блокаторларын бір мезгілде қолдану ұсынылмайды.
ALTITUDE зерттеуі
ALTITUDE зерттеуі (Aliskiren Trial in Type 2 Diabetes Using Cardiovascular and Renal Disease Endpoints) 2 типті қант диабеті және созылмалы бүйрек ауруы, жүрек-қантамырлар аурулары немесе олардың біріктірілімі бар пациенттерде AӨФ тежегішімен немесе ангиотензин II рецепторларының блокаторымен стандартты емге алискиренді қосудың пайдасын бағалау үшін әзірленген.
Қолайсыз нәтижелер қаупінің жоғарылауына байланысты зерттеу мерзімінен бұрын тоқтатылды. Алискирен тобында плацебо тобымен салыстырғанда жүрек-қантамырлар өлімі мен инсульттің сандық жоғары жиілігі, сондай-ақ ерекше қызығушылық тудыратын жағымсыз құбылыстар мен ауыр жағымсыз құбылыстардың (гиперкалиемия, артериялық гипотензия және бүйрек функциясының бұзылуы) жоғары жиілігі байқалды.
Балалар
Лозартанның гипертензияға қарсы әсері дене салмағы > 20 кг және ШСЖ > 30 мл/мин/1,73 м2 болатын 6-дан 16 жасқа дейінгі артериялық гипертензия бар 177 баланың қатысуымен клиникалық зерттеуде анықталды. Дене салмағы 20-дан 50 кг дейінгі пациенттер тәулігіне 2, 5, 25 немесе 50 мг лозартан қабылдады, ал дене салмағы > 50 кг пациенттер тәулігіне 5, 50 немесе 100 мг лозартан қабылдады. Үш аптаның соңында күніне бір рет лозартан қабылдау дозаға тәуелді сипатта артериялық қысымды төмендетті.
Жалпы алғанда, реакцияның препарат дозасына тәуелділігі байқалды. Доза-реакция тәуелділігі, орташа доза тобымен салыстырғанда, төмен доза тобында өте айқын болды. Орташа тәуліктік 0,07 мг/кг дозасына сәйкес келетін ең төмен зерттелген 2,5 мг және 5 мг дозаларының, сірә, гипертензияға қарсы тұрақты тиімділігі жоқ.
Осы нәтижелер зерттеудің II кезеңінің ішінде расталды, онда пациенттер үш апта емдеуден кейін лозартан немесе плацебомен емделуді жалғастыру үшін рандомизацияланды. Плацебомен салыстырғанда, орташа доза тобында артериялық қысымның көтерілу айырмашылығы көбірек болды. Ең төмен диастолалық артериялық қысымның көтерілуі плацебо алған және әр топта ең төмен дозада лозартан қабылдауды жалғастырған пациенттерде бірдей болды, бұл әр топта ең төмен дозаның гипертензияға қарсы елеулі әсер көрсетпейтінін тағы бір рет айғақтайды.
Лозартанның бой өсуіне, жыныстық жетілуге және жалпы дамуға ұзақ мерзімді әсерлері зерттелмеді. Сонымен қатар, балалар жасында лозартанмен жүрек-қантамырлық ауруға шалдығу мен өлімге ұшырауды төмендету үшін гипертензияға қарсы емнің ұзақ мерзімді тиімділігі анықталмады.