Мирена ЖІЖ маманмен кеңесуден кейін сақтықпен қолдануға болады немесе төменде атап көрсетілген жай-күйлердің кез келгені алғаш рет туындағанда жүйені алып тастаудың мақсатқа сай болуын талқылап алу керек:
- бас сақинасы, асимметриялық көрмей қалумен немесе мидың транзиторлы ишемиясын көрсететін басқа симптомдармен болатын ошақты бас сақинасы
- әдеттен тыс қатты бас ауыру
- сарғаю
- артериялық қысымның айқын көтерілуі
- цереброваскулярлық оқиға сияқты артериялардың ауыр зақымдануы немесе миокард инфарктісі
- жедел вена тромбоэмболиясы
Түсініксіз жартылай немесе толық көрмей қалу, көздің шарасынан шығуы немесе көзге қос көріну, көру жүйкесі ұшының ісінуі немесе торқабық тамырларының зақымдануы сияқты торқабық тамырларының тромбозын көрсететін симптомдар болған жағдайда тиісті диагностикалық және емдік шаралар қабылдау қажет.
Тромбоэмболия дамуында веналардың варикозды кеңеюінің немесе беткейлік тромбофлебиттің болжамды рөліне қатысты ортақ пікір жоқ.
Мирена препаратын, инфекциялық эндокардиттің даму қаупіне орай, туа біткен немесе жүре пайда болған жүректің клапандық ақаулары бар әйелдерде сақтықпен пайдалану керек.
Левоноргестрел төмен дозаларда глюкозаға төзімділікке ықпал етуі мүмкін, осыған байланысты оның қандағы мөлшерін Мирена ЖІЖ пайдаланатын қант диабетінен зардап шегетін әйелдерде жүйелі тексеру керек. Алайда, әдетте, Мирена ЖІЖ қолданатын қант диабеті бар әйелдерде емдік тағайындауларды өзгерту қажет емес.
Полипоз немесе эндометрий обырының көріністері жүйесіз қан кетулермен бүркемеленуі мүмкін. Ондай жағдайларда диагнозын нақты анықтау үшін қосымша тексеруден өту қажет.
Мирена менопаузадан кейінгі кезеңде жүрген жатырдың айқын атрофиясы бар әйелдерде алғашқы таңдау әдістеріне жатпайды.
Мирена ЖІЖ гормональді орын басу емі ретінде эстрогендермен бір мезгілде қолданылғанда эстрогендердің қауіпсіздігі жөніндегі ақпаратты да ескеру керек.
• Медициналық тексеру және сақтандыру шаралары
Мирена ЖІЖ орнату алдында әйелді Мирена ЖІЖ тиімділігі, қауіптері (қосымша-парақта сипатталған қауіптердің симптомдары мен белгілерін қоса) және жағымсыз әсерлерінен хабардар ету керек.
Егер алдыңғы 3 ай ішінде зерттеу жүргізілмесе, кіші жамбас ағзаларына және сүт безіне зерттеу, сондай-ақ жатыр мойны жағындысына зерттеу жүргізу қажет. Жүктілікті және жыныстық жолмен берілетін ауруларды жоққа шығару керек. Жыныс жолдарының инфекциялары енгізуге дейін толық емделуі тиіс.
Жатырдың орналасуы және оның қуысының өлшемдері анықталады. Мирена ЖІЖ жатыр түбіне дұрыс орналасуы ерекше маңызды, ол прогестагеннің эндометрийге біркелкі әсер етуін қамтамасыз етеді, ЖІЖ экспульсиясына жол бермейді және оның барынша контрацептивтік тиімділігіне жағдай жасайды. Сондықтан Мирена ЖІЖ орнату жөніндегі нұсқаулық талаптарын мұқият орындау маңызды.
Жатырға Мирена ЖІЖ енгізу техникасы басқа ЖІЖ енгізу әдістерінен өзгешеленетіндіктен, енгізу және орнату техникасын жетілдіруге ерекше назар аудару керек.
ЖІЖ орнату мен алып тастау қысқа мерзімді ауырсыну түйсіктерімен және қан кетумен қатар жүруі мүмкін. Емшара вазовагальді реакция немесе құрысулар салдарынан эпилепсиясы бар пациент әйелдердің естен тануына түрткі болуы мүмкін. Егер енгізу кінәраттармен және/немесе қатты ауырумен астасуы мүмкін деп күтілсе, жүйені диаметрі кіші өткізгішпен енгізуді қарастыру керек.
Әйел орнатудан кейін 4-12 аптадан соң, ал артынша клиникалық көрсетілімдер болса жылына 1 рет немесе одан жиірек қайта тексеруден өтуі керек.
Жыныстық қатынастан кейінгі контрацепция үшін Мирена ЖІЖ қолдануға болмайды.
Мирена ЖІЖ орнатуға дейін эндометрийдегі патологиялық үдерістерді жоққа шығару керек, өйткені оны пайдаланудың алғашқы айларында жүйесіз қан кетулер және жағынды қан аралас бөліністер жиі білінеді.
Егер әйел одан әрі контрацепция қажет болмайтын гормональді орын басу емі құрамында Мирена ЖІЖ пайдалануды жалғастырса, егер ұзақ пайдалану аясында жүйесіз қан кету дамыған жағдайда диагностикалық шаралар жасалу қажет.
Олиго- және аменорея
Олиго- және аменорея бала туу жасындағы әйелдерде, тиісінше, әйелдердің 57% және 16% шамасында біртіндеп дамиды. Мирена препаратын пайдаланудың 6 жылдың соңында олиго- және аменорея тиісінше, 31% және 24% Мирена қолданушыларында пайда болады. Егер соңғы етеккірдің басталуынан кейін алты апта бойы етеккірлер болмаса, жүктілікті жоққа шығарған жөн және жүйенің бұрын орнатқан жерінде бар жоғын тексеру керек. Аменорея кезінде, егер жүктіліктің басқа белгілері болмаса ғана, жүктілікке қайталамалы тестілер өткізу қажет емес.
Левоноргестрелдің эндометрийге жергілікті күшті әсер етуінен эстрогенге эндометрий қабатының реакциясы жүрмейді, ал оның нәтижесінде пролиферация болмайды. Етеккірлік қан кетулердің ұзақтығы мен көлемі азаяды. Қан кетудің әртүрлі нұсқалары бар әйелдерді салыстырғанда фолликула, овуляция дамуында, сондай-ақ эстрадиол немесе прогестерон өндірілуінде анық айырмашылық болмады. Етеккірлері сақталған әйелдерде ішінде етеккірлік қан кету көлемінің пайдаланудың алғашқы үш айы ішінде 62-94% және Мирена препаратын пайдаланған алғашқы алты ай ішінде 71-95% азаюы білінді. Қан кету көлемінің төмендеуі гемоглобин деңгейінің артуына алып келеді.
Прогестагенмен жергілікті емдеу тұрақты эстрогендік орын басу емімен біріктірілімде пайдаланылғанда, әйелдердің көпшілігінде бірінші жыл ішінде аменорея біртіндеп дамиды. Жүйесіз қан кетулер мен жағынды бөліністер пайдаланудың алғашқы үш айы ішінде барынша жиі білінеді.
Кіші жамбас ағзаларының инфекциялары
Өткізгіштің түтігі Мирена ЖІЖ енгізу кезінде оны микроорганизмдермен ластанудан қорғауға көмектеседі, ал Мирена препаратының өткізгіші инфекция қаупін барынша азайтуға арнайы құрастырылған. Құрамында мысы бар ЖІЖ қолдану кезінде алынған тәжірибе кіші жамбас ағзалары инфекцияларының ең жоғары қаупі жүйені орнатудан кейінгі алғашқы айда болатынын; әріқарай қауіптің төмендегенін айғақтайды. Инфекциялар қаупінің жас әйелдерде немесе әйелдің немесе оның жұптасының жыныстық серіктесі көп болғанда жоғары екені көрсетілді. Кіші жамбас ағзаларының инфекциялары күрделі зардаптарға әкелуі, бала туу функциясын бұзуы мүмкін және жатырдан тыс жүктілік қаупін арттыра алады.
Тіптен сирек болса да, басқа гинекологиялық немесе хирургиялық емшаралар жүргізу кезіндегідей, ЖІЖ орнатудан кейін ауыр инфекциялар немесе сепсис (оның ішінде А тобы стрептококктары туғызған сепсис) дамуы мүмкін.
Егер жедел инфекция бірнеше күн бойы емдеуге жауап бермесе немесе пациент әйелде қайталамалы эндометрит немесе кіші жамбас ағзаларының басқа инфекциялары орын алса, Мирена ЖІЖ алып тасталу керек.
Мирена ЖІЖ қолдану кезіндегі әйелдерде кіші жамбас ағзалары инфекцияларының жиілігі құрамында мыс бар ЖІЖ қолдану кезіндегіден төмен екені көрсетілді. Тіпті жекелеген симптомдар ғана инфекцияның болуы мүмкін екенін көрсеткен жағдайлардың өзінде бактериологиялық зерттеу жүргізу және қадағалау көрсетілімді.
Экспульсия
Мирена ЖІЖ контрацепция үшін қолданғандағы клиникалық зерттеулерінде экспульсиялардың жиілігі төмен болды (ЖІЖ орнатылған пациенттердің <4%) және басқа ЖІЖ және жатырішілік құрылғылармен бірдей диапазонда болды. Мирена препаратының жартылай немесе толық экспульсиясының болжамды симптомдары қан кету немесе ауыру болуы мүмкін. Алайда гормональді жатырішілік спираль жатыр қуысынан әйелге білінбей шығып қетуі мүмкін, бұл оның контрацептивтік әсерінің тоқтауына әкеледі. Мирена ЖІЖ әдетте етеккірлік қан жоғалтуды азайтатындықтан, оның артуы ЖІЖ экспульсиясын көрсетуі мүмкін.
Экспульсия қаупі артады:
- анамнезінде ауыр етеккір қан кетуі бар әйелдерде (оның ішінде ауыр етеккір қан кетуін емдеу үшін Мирена ЖІЖ-сін пайдаланатын әйелдерде)
- орнатқан сәттегі нормадан жоғары ДСИ-і бар әйелдерде; бұл қауіп ДСИ-дің ұлғаюымен біртіндеп артады.
Әйелмен экспульсияның ықтимал симптомдарын, Мирена ЖІЖ-нің жіптерін қалай тексеруді талқылау қажет, және жіптер сезілмеген жағдайда, дәрігермен байланысуға кеңес берілуі тиіс. Мирена препаратының орналасуы расталғанға дейін контрацепцияның тосқауыл әдістерін (мысалы, мүшеқап) қолданған жөн. Жартылай экспульсия Мирена ЖІЖ тиімділігін азайтуы мүмкін. Жартылай ығыстырылған Мирена ЖІЖ-сін алып тастау керек. Алып тастағаннан кейiн бірден жаңа ЖІЖ енгiзiлуi мүмкiн, тек жүктiлiкті жоққа шығарылған шартта.
Тесілу
Жатырішілік контрацептивпен жатыр денесінің немесе мойнының тесілуі немесе пенетрациялануы, негізінен, орнату кезінде болуы мүмкін, оны кешірек анықтауға болады. Жатыр қуысынан тыс орнатылған жүйенің тиімділігі төмен болады; ондай жүйені алып тастау керек. Хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.
Зерттеу ЖІЖ орнатуы және енгізу кезіндегі бала емізу және/немесе ЖІЖ орнату босанудан кейінгі 36 аптаға дейін тесілу қаупінің артуымен астасатынын көріністеді. Бұл қауіп факторының екеуі де ЖІЖ типіне байланысты емес.
Тесілу қаупі бекітілген жатыр ретроверсиясы бар әйелдерде артуы мүмкін.
Сүт безінің обыры
Құрамында прогестаген бар контрацептивтер қабылдайтын әйелдерде диагностикаланған сүт безі обырының қаупі, ықтималды түрде, біріктіріп ішуге арналған контрацептивтерді қабылдау аясындағы қауіпке ұқсас. Алайда құрамында тек прогестагендер бар препараттар үшін бұл деректер барынша аз қауымға негізделген, сондықтан да БІК үшін деректерге қарағанда сенімділігі аз. Бұл зерттеулерде себеп-салдарлы байланыс анықталмады.
Бақыланатын қауіп жоғарылауы біріктіріп ішуге арналған контрацептивтер қабылдайтын әйелдерде сүт безі обырын ертерек диагностикалаудың, біріктіріп ішуге арналған контрацептивтердің өзінің биологиялық әсерлерінің немесе екі фактор бірігуінің салдары болуы мүмкін. Біріктіріп ішуге арналған контрацептивтерді пайдаланған әйелдерде, ешқашан БІК қолданбаған әйелдерге қарағанда, сүт безі обырының ертерек сатылары анықталады.
Сүт безі обырының даму қаупі жүйелі орын басатын гормон емін (таблеткалар немесе теріге жағуға арналған препараттар) пайдаланатын менопауза кезеңіндегі әйелдерде жоғары.
Эстрогендердің прогестагендермен біріктірілімін қолдану кезіндегі қауіп, тек эстрогендерді пайдалануға қарағанда, жоғары. Ем ретінде пайдаланылатын эстроген препаратын қолдану жөніндегі нұсқаулықты мұқият зерттеу қажет.
Жатырдан тыс жүктілік
Іштің төменгі тұсында ауырсыну білінген жағдайда, әсіресе, егер олар етеккірдің тоқтауына ұласса немесе аменореясы бар әйелде қан кету басталса, жатырдан тыс жүктіліктің даму мүмкіндігін ескеру керек. Анамнезінде жатырдан тыс жүктілігі бар, жатыр түтіктеріне операция жасалған немесе кіші жамбас ағзаларында инфекция болған әйелдер жатырдан тыс жүктіліктің жоғары даму қаупіне бейім.
Жалпы алғанда, Мирена препаратының аясында жүктіліктің даму ықтималдығы контрацепция пайдаланбайтын әйелдермен салыстырғанда төмен болғандықтан, Мирена ЖІЖ пайдаланатын әйелдерде жатырдан тыс жүктіліктің абсолютті даму қаупі төмен.
Ауқымды проспективті салыстырмалы интервенциялық емес қауымдық зерттеуде 1 жылдық бақылау кезеңінде Мирена ЖІЖ қолдану кезіндегі жатырдан тыс жүктілік жиілігі 0,02% құрады. Клиникалық зерттеулерде Мирена ЖІЖ қолдану кезінде жатырдан тыс жүктіліктің абсолютті жиілігі жылына шамамен 0,1% құрады. Бұл жиілік, контрацептивтер пайдаланбайтын әйелдерге қарағанда, төменірек (жылына 0,3%-0,5%). Дегенмен де, Мирена ЖІЖ пайдалану аясында басталған жүктілік кезінде жатырдан тыс жүктілік қаупі жоғары болады.
Жіптердің болуы
Егер жатыр мойны маңынан алып тасталатын жіптер көрінбесе, жүктілікті жоққа шығару қажет. Жіптер жатыр қуысына немесе цервикальді өзекшеге еніп кетуі мүмкін, ал кезекті етеккірлерден кейін көрінетін болады. Егер жүктілік жоққа шығарылса, әдетте, жіптердің орналасқан жерін ыңғайлы аспаппен абайлап зондтау көмегімен сәтті анықтауға болады. Егер жіптерді табудың сәті түспесе, бұл тесілуден немесе жатыр қуысынан ЖІЖ экспульсиялануынан болуы мүмкін. Жүйенің дұрыс орналасуын анықтау үшін ультрадыбысты диагностиканы пайдалануға болады. Ол болмаған немесе Мирена ЖІЖ орналасуын анықтау сәтсіз болған жағдайда рентгенологиялық зерттеу жүргізуге болады.
Аналық бездердің кисталары
Мирена ЖІЖ контрацептивтік әсері, ең алдымен, оның жергілікті әсер етуімен жүзеге асатындықтан, әдетте, бала туу жасындағы әйелдерде қалыпты жағдайда фолликулалар жарылып кететін овуляторлық оралымдар байқалады. Кейде фолликулалар атрезиясының кідіруі болып, олардың дамуымен жалғасады. Осындай үлкейген фолликулаларды аналық бездердің кистасынан клиникалық тұрғыдан айыру мүмкін емес. Аналық бездердің кисталары, жағымсыз әсер ретінде, Мирена ЖІЖ пайдаланған әйелдердің 7% шамасынан табылды. Көпшілік жағдайларда бұл кисталар, кейде жамбас ауыруымен немесе жыныстық қатынастар кезіндегі ауырумен қатар жүруі мүмкін болса да, симптомсыз болады.
Көптеген жағдайларда аналық бездердегі кисталар 2-3 ай ішінде өз бетінше жоғалып кетеді. Егер олай болмаса, УДЗ көмегімен бақылауды, сондай-ақ емдік және диагностикалық шаралар жасауды жалғастыру ұсынылады. Сирек жағдайларда хирургиялық араласуға жүгінуге тура келеді.
Психикалық бұзылыстар
Гормональді контрацептивтер қолдану кезіндегі белгілі жағымсыз әсерлер депрессиялық көңіл-күй және депрессия болып табылады.
Депрессия күрделі бұзылыс болуы мүмкін және суицидтік мінез-құлық пен суицидтің белгілі қауіп факторы болып табылады. Әйелдерге көңіл-күй өзгерістері және депрессия симптомдары білінген жағдайда, оның ішінде емдеу басталған соң тез арада дәрігерге қаралуға кеңес беру керек.
Арнайы сақтандырулар
Педиатрияда қолдану
Менархе басталуына дейін Мирена® ЖІЖ қолдану үшін көрсетілімдер жоқ.
Препараттың көлік құралын және қауіптілігі зор механизмдерді басқару қабілетіне әсер ету ерекшеліктері
Препараттың автокөлік басқару және аса қауіпті механизмдерді басқару қабілетіне әсері бойынша зерттеу жүргізілмеді.