Кешірек сатыдағы қатерлі ісіктері бар пациенттер негізгі ауру симптомдарының саны жағынан көп болуына, оның үдеуіне және бір мезгілде бірнеше дәрілік затты пайдалануға байланысты жағымсыз реакциялардың туындау себебін бағалау қиын болатын жағдайда болуы мүмкін.
СМЛ бар пациенттердің қатысуымен клиникалық зерттеулерде ауруы алғаш диагностикаланған пациенттерде жағдайлардың 2,4%-да, интерферонмен тиімсіз емдеуден кейін аурудың кешірек созылмалы фазасындағы пациенттерде жағдайлардың 4%-да, интерферонмен тиімсіз емдеуден кейін акселерация фазасындағы пациенттерде жағдайлардың 4%-да және интерферонмен тиімсіз емдеуден кейін бластты криз бар пациенттерде жағдайлардың 5%-да емді тоқтату препаратты қабылдаумен байланысты жағымсыз реакциялардың туындау себебінен болды. ГИСІ бар пациенттердің қатысуымен зерттеуде жағымсыз реакциялар дамуына байланысты препаратпен емді пациенттердің 4%-ы тоқтатты.
Препаратты қолдану кезінде барлық көрсетілімдер бойынша тіркелген жағымсыз реакциялар, екеуін қоспағанда, ұқсас болды. СМЛ бар пациенттерде, ГИСІ бар пациенттерге қарағанда, миелосупрессия жағдайлары жиірек болды, бұл негізгі ауру ағымы себебінен болуы ықтимал. Операция жасалмайтын және/немесе метастаздық ГИСІ бар пациенттердің қатысуымен зерттеуде 7 (5%) пациентте асқазан-ішектен қан кету тіркелген (жалпы токсикологиялық критерийлерге (common toxicological criteria, CTC) сәйкес 3/4 дәреже), 3 пациентте ісік ішінен қан кетулер тіркелген және 1 пациентте қан кетудің екі түрі де тіркелген. Асқазан-ішектен қан кету ісік орналасқан жерде туындауы мүмкін. Асқазан-ішектен және ісік ішінен қан кетулер ауыр болуы мүмкін және кейде өліммен аяқталуға алып келеді. Екі ауруда да жүрек айну (болымсыз білінетін), құсу, диарея, іштің ауыруы, шаршау, миалгия, бұлшықеттердің түйілуі және бөртпе сияқты препаратты қолданумен байланысты жағымсыз реакциялар туралы бәрінен жиірек (≥ 10%) мәлімделді. Беткейлік ісінулер бүкіл зерттеулерде жиі тіркелді, көбінесе периорбитальды ісінулер немесе аяқтың ісінуі білінді. Алайда, осындай ісінулер сирек ауыр сипатта болды және диуретиктермен ем, басқа демеуші іс-шаралар жүргізілгенде немесе иматиниб дозасын төмендету кезінде жоғалып кетуі мүмкін.
Ph+ ЖЛЛ бар пациенттерде иматинибті жоғары дозаларда химиялық ем дәрілерімен біріктірілімде қолданғанда бауырға уытты әсер ету жағдайлары (қандағы трансаминазалар деңгейінің жоғарылауы және гипербилирубинемия) болды. Ph+ ЖЛЛ бар балалардағы препараттың қауіпсіздік бейіні туралы деректер шектеулі; бұрын мәлімделген балалардағы жағымсыз реакциялар Ph+ ЖЛЛ бар ересек пациенттердегі реакцияларға ұқсас; қауіпсіздік туралы жаңа ақпарат жоқ.
Плевралық жалқық, асцит, өкпе ісінуі және беткейлік ісінулердің туындауымен немесе оларсыз дене салмағының тез артуы сияқты әртүрлі жағымсыз реакцияларды жиынтықтап сұйықтық іркілісі ретінде жіктеуге болады. Бұл өзгерістер, әдетте, диуретиктерді пайдалану және басқа тиісті демеу шараларын жүргізу кезінде иматинибпен емді уақытша тоқтатудан кейін жоғалады. Алайда, жоғарыда атап көрсетілген реакциялардың кейбірі ауыр сипатта немесе өмірге қатерлі болуы мүмкін. Бластты криз бар кейбір пациенттерде (анамнезінде плевралық жалқық, жүректің іркілісті жеткіліксіздігі және бүйрек жеткіліксіздігі) олардың дамуы өліммен аяқталуымен қатар жүрді. Балалардың қатысуымен клиникалық зерттеулерде препараттың қауіпсіздігіне байланысты спецификалық жағымсыз реакциялар тіркелмеді.
Инфекциялық және паразиттік аурулар: жиі емес – белдемелі герпес, жай ұшық, назофарингит, пневмония (СМЛ трансформацияланған пациенттерде және ГИСІ бар пациенттерде ең көп жиі білінді), синусит, флегмона, жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясы, тұмау, несеп шығару жолдарының инфекциясы, гастроэнтерит, сепсис; сирек – зеңді инфекциялар; белгісіз – В гепатиті вирусының қайта белсенуі*.
Қатерсіз, қатерлі және нақты анықталмаған ісіктер (кисталар мен полиптерді қоса): сирек – ісік лизисінің синдромы; белгісіз – ісік ішіндегі қан кетулер/ісік некрозы*.
Иммундық жүйе тарапынан: белгісіз – анафилаксиялық шок*.
Қан және лимфа жүйесі тарапынан: өте жиі – нейтропения, тромбоцитопения, анемия; жиі – панцитопения, фебрильді нейтропения; жиі емес – тромбоцитемия, лимфопения, сүйек кемігі функциясының бәсеңдеуі, эозинофилия, лимфаденопатия; сирек – гемолиздік анемия, тромбоздық микроангиопатия.
Зат алмасу және тамақтану тарапынан: жиі – анорексия; жиі емес – гипокалиемия, тәбеттің артуы, гипофосфатемия, тәбет төмендеуі, дегидратация, подагра, гиперурикемия, гиперкальциемия, гипергликемия, гипонатриемия; сирек – гиперкалиемия, гипомагниемия.
Психика тарапынан: жиі – ұйқысыздық; жиі емес – депрессия, либидо төмендеуі, үрей; сирек – сананың шатасуы.
Жүйке жүйесі тарапынан: өте жиі – бас ауыру (ГИСІ бар пациенттерде ең көп жиі білінді); жиі – бас айналу, парестезиялар, дәм сезудің бұзылуы, гипестезия; жиі емес – бас сақинасы, ұйқышылдық, естен тану, шеткері нейропатия, жады бұзылулары, ишиас, тынымсыз аяқтар синдромы, тремор, миға қан құйылу; сирек – бассүйекішілік қысым көтерілуі, құрысулар, көру жүйкесінің невриті; белгісіз – ми ісінуі*.
Көру мүшесі тарапынан: жиі – қабақ ісінуі, көз жасының көп ағуы, конъюнктиваға қан құйылу, конъюнктивит, көздің құрғап кету синдромы, анық көрудің бұзылуы; жиі емес – көздің тітіркенуі, көздің ауыруы, орбиталық ісіну, склерадағы қан құйылу, торқабыққа қан құйылу, блефарит, макулалық ісіну; сирек – катаракта, глаукома, көру жүйкесі дискісінің ісінуі; белгісіз – шыны тәріздес денеге қан құйылу*.
Есту мүшесі тарапынан және құлақ иірінің бұзылулары: жиі емес – вертиго, құлақтағы шуыл, естімей қалу.
Жүрек тарапынан: жиі емес – пальпитация, тахикардия, жүректің іркілісті жеткіліксіздігі1, өкпе ісінуі; сирек – аритмия, жүрекшелер фибрилляциясы, жүректің тоқтап қалуы, миокард инфарктісі, стенокардия, перикардиальді жалқық; белгісіз – перикардит*, жүрек тампонадасы*.
Қан тамырлары тарапынан2: жиі – қан кернеулер, қан кетулер; жиі емес – артериялық гипертензия, гематомалар, субдуральді гематомалар, аяқ-қол мұздауын сезіну, артериялық гипотензия, Рейно феномені; белгісіз – тромбоз/эмболия*.
Тыныс алу жүйесі, кеуде қуысы және көкірек ортасы ағзалары тарапынан: жиі – ентігу, мұрыннан қан кету, жөтел; жиі емес – плевралық жалқық3, жұтқыншақ және көмейдің ауырсынуы, фарингит; сирек – плевралық ауыру, өкпе фиброзы, өкпе гипертензиясы, өкпеден қан кету; белгісіз – жедел тыныс алу жеткіліксіздігі (аурудың кешеуілді сатылары, ауыр инфекциялар, ауыр нейтропения және басқа ауыр қатарлас бұзылулары бар пациенттерде өліммен аяқталған жағдайлар мәлімделді)*, өкпенің интерстициальді ауруы*.
Асқазан-ішек жолы тарапынан: өте жиі – жүрек айну, диарея, құсу, диспепсия, іштің ауыруы (ГИСІ бар пациенттерде ең көп жиі білінді); жиі – метеоризм, іштің кебуі, гастро-эзофагеальді рефлюкс, констипация, ауыз кеберсуі, гастрит; жиі емес – стоматит, ауыз қуысының ойық жаралары, асқазан-ішектен қан кету (ГИСІ бар пациенттерде ең көп жиі білінді), кекіру, мелена, эзофагит, асцит, асқазан ойық жаралары, гематемез, хейлит, дисфагия, панкреатит; сирек – колит, ішек бітелісі, ішектің қабыну аурулары; белгісіз – ішек бітелісі/ішек обструкциясы*, асқазан-ішек жолының тесілуі*, дивертикулит*, асқазанның антральді бөлігінің тамырлы эктазиясы*.
Бауыр және өт шығару жолдары тарапынан: жиі – қандағы бауыр ферменттері деңгейлерінің жоғарылауы; жиі емес – гипербилирубинемия, гепатит, сарғаю; сирек – бауыр жеткіліксіздігі (бауыр жеткіліксіздігі және өліммен аяқталатын бауыр некрозы дамыған бірнеше жағдай мәлімделді), бауыр некрозы.
Тері және тері асты шелі тарапынан: өте жиі – периорбитальды, дерматит/экзема/бөртпе; жиі – қышыну, беттің ісінуі, терінің құрғап кетуі, эритема, алопеция, түнгі тершеңдік, фотосенсибилизация реакциялары; жиі емес – пустулезді бөртпе, қанталаулар, қатты тер бөлінісі, есекжем, экхимоз, гематомалар түзілуіне жоғары бейімділік, гипотрихоз, тері гипопигментациясы, эксфолиативті дерматит, тырнақ сынғыштығы, фолликулит, петехиялар, псориаз, пурпура, тері гиперпигментациясы, буллезді бөртпе, панникулит (түйінді эритеманы қоса); сирек – жедел фебрильді нейтрофильді дерматоз (Свит синдромы), тырнақ түсінің өзгеруі, ангионевроздық ісіну, везикулалық бөртпе, мультиформалы эритема, лейкоцитокластты васкулит, Стивенс-Джонсон синдромы, жедел жайылған экзантематозды пустулез, пемфигус*, уытты эпидермалық некролиз*, жалған порфирия*; белгісіз – алақан-табан эритродизестезиясы*, лихеноидты кератоз*, қызыл жалпақ теміреткі*, эозинофилиямен және жүйелі симптомдармен дәрілік бөртпе (DRESS-синдромы)*.
Қаңқа-бұлшықет және дәнекер тін тарапынан: өте жиі – бұлшықеттердің түйілуі және құрысулар, сүйек-бұлшықет ауыруы, миалгияны4, артралгияны, сүйек ауыруын5 қоса; жиі – буындардың ісінуі; жиі емес – бұлшықеттер мен буындар қарысуы, остеонекроз*; сирек – бұлшықет әлсіздігі, артрит, рабдомиолиз/миопатия; белгісіз – балалардағы өсу кідірісі*.
Бүйрек және несеп шығару жолдары тарапынан: жиі емес – бүйрек аумағының ауыруы, гематурия, бүйректің жедел жеткіліксіздігі, несеп шығарудың жиілеуі; белгісіз – бүйректің созылмалы жеткіліксіздігі.
Жыныс мүшелері мен сүт безі тарапынан: жиі емес – гинекомастия, эректильді дисфункция, меноррагия, етеккір оралымының бұзылуы, сексуалдық дисфункция, емшек ұштарының ауырсынуы, сүт бездерінің үлкеюі, ұманың ісінуі; сирек – сары денеге қан құйылу/аналық бездің геморрагиялық кистасы.
Жалпы бұзылыстар және енгізген жердегі бұзылулар: өте жиі – сұйықтық іркілісі және ісінулер, шаршау; жиі – әлсіздік, дене температурасының көтерілуі, анасарка, қалтырау, діріл; жиі емес – кеуде қуысының ауыруы, дімкәстану.
Зертханалық және құралмен тексеру зерттеулерінің нәтижелеріне әсері: өте жиі – дене салмағының артуы; жиі – дене салмағының төмендеуі; жиі емес – қанда креатинин концентрациясының жоғарылауы, қанда креатинфосфокиназа концентрациясының жоғарылауы, қанда лактатдегидрогеназа концентрациясының жоғарылауы, қанда сілтілі фосфатаза концентрациясының жоғарылауы; сирек – қанда амилаза концентрациясының жоғарылауы.
* Өздігінен келіп түскен ерікті хабарламалар туралы есептерді қоса, көбінесе маркетингтен кейінгі кезеңде мәлімделген жағымсыз реакциялар, сондай-ақ жалғасатын зерттеулерде, кеңейтілген қолжетімді бағдарламаларда, клиникалық-фармакологиялық зерттеулерде және препаратты бекітілмеген көрсеткіштер бойынша қолдану кезіндегі ізденістік зерттеулерде тіркелген ауыр жағымсыз реакциялар. Осы жағымсыз реакциялар туралы хабарламалар көлемі белгісіз қауымнан алынғандықтан, олардың жиілігін нақты бағалау немесе иматинибті қолданумен себеп-салдарлы байланысын анықтау мүмкіндігі жоқ.
1 Жүрек тарапынан бұзылулар, оның ішінде жүректің іркілісті жеткіліксіздігі, созылмалы СМЛ бар пациенттерге қарағанда, СМЛ трансформацияланған пациенттерде бәрінен жиі білінді (пациент-жыл негізінде есептеу).
2 Қан кернеулер ГИСІ бар пациенттерде ең көп жиі білінді; қан кету (гематома, қан құйылу) ГИСІ бар және СМЛ трансформацияланған (акселерация фазасы және бластты криз фазасы) пациенттерде ең көп жиі тіркелді.
3 Плевралық жалқық, созылмалы СМЛ бар пациенттерге қарағанда, ГИСІ бар пациенттерде және СМЛ трансформацияланған (акселерация фазасы және бластты криз фазасы) пациенттерде жиірек тіркелді.
4 Сүйек-бұлшықет ауыруы иматинибпен ем аясында және маркетингтен кейінгі кезеңде оны тоқтатудан кейін білінді.
5 Сүйек-бұлшықет ауыруы және онымен байланысты бұзылулар, ГИСІ бар пациенттерге қарағанда, СМЛ бар пациенттерде жиірек тіркелді.
Зертханалық көрсеткіштердің бұзылуы
Гематологиялық көрсеткіштер
СМЛ бар пациенттерде барлық зерттеуде цитопения, әсіресе, нейтропения және тромбоцитопения иматинибті 750 мг және одан көп жоғары дозаларда қолдану (I фаза зерттеуі) кезінде тіркелді. Алайда, цитопения дамуының да ауру сатысымен нақты өзара байланысы бар; бластты криз кезінде және акселерация фазасында (тиісінше, нейтропения және тромбоцитопения үшін 59-64% және 44-63%) 3-ші немесе 4-ші дәрежедегі нейтропениялардың (қандағы нейтрофилдердің абсолютті саны < 1,0*109/л) және тромбоцитопениялардың (қандағы тромбоциттер саны < 50*109/л) туындау жиілігі созылмалы фазада СМЛ алғаш диагностикаланған пациенттердегі осындайынан 4-6 есе (нейтропения үшін 16,7% және тромбоцитопения үшін 8,9%) асып түседі. Созылмалы фазада СМЛ алғаш диагностикаланған пациенттерде нейтропения (қандағы нейтрофилдердің абсолютті саны < 0,5*109/л) және тромбоцитопения (қандағы тромбоциттер саны < 10*109/л) 4-ші дәрежесінде, тиісінше, пациенттердің 3,6%-да және 1%-дан азында тіркелді. Нейтропения мен тромбоцитопения көріністерінің ұзақтық медианасы көбінесе, тиісінше, 2-3 апта және 3-4 аптаға созылды. Жоғарыда көрсетілген өзгерістер, әдетте, иматиниб дозасын төмендету немесе емді уақытша тоқтату кезінде жоғалып кетуі мүмкін, сирек жағдайларда олар емді тоқтатуға себеп бола алады. СМЛ бар балаларда нейтропения, тромбоцитопения және анемияны қоса, 3-ші немесе 4-ші дәрежедегі цитопениялар ең көп жиі жағымсыз реакциялар болып табылады. Көптеген жағдайда олар емнің алғашқы бірнеше айының ішінде туындайды.
Биохимиялық көрсеткіштер
СМЛ бар пациенттерде қанда трансаминазалар (< 5%) немесе билирубин (< 1%) деңгейлерінің айқын жоғарылауы білінді; көптеген жағдайда жоғарыда көрсетілген өзгерістер иматиниб дозасын төмендету немесе емді уақытша тоқтату кезінде жоғалып кетті (осындай көріністер ұзақтығының медианасы 1 аптаға жуық). СМЛ бар пациенттердің 1%-дан азы бауырдың функционалдық көрсеткіштерінің бұзылуларымен байланысты емдеуді тоқтатты. ГИСІ бар пациенттерде (В2222 зерттеуі) жағдайлардың 6,8%-да 3-ші немесе 4-ші дәрежеде қандағы аланинаминотрансфераза (АЛТ) деңгейінің жоғарылауы тіркелді, ал жағдайлардың 4,8%-да 3-ші немесе 4-ші дәрежеде қандағы аспартатаминотрансфераза деңгейінің жоғарылауы болды. Қандағы билирубин деңгейінің жоғарылауы пациенттердің 3%-дан азында тіркелді. Цитолиздік және холестаздық гепатит және бауыр жеткіліксіздігінің туындау жағдайлары, оның ішінде өліммен аяқталуы хабарланды (бір пациент парацетамолды жоғары дозаларда алды).
Жекелеген жағымсыз реакциялар сипаттамасы
ВГВ қайта белсенуі
ВСR-АВL тирозинкиназа тежегіштері тобының препараттарымен ем кезінде ВГВ қайта белсенуі мәлімделді. Кейбір жағдайларда бауыр трансплантациясымен қатар жүрген немесе өліммен аяқталған бауырдың жедел жеткіліксіздігінің немесе фульминантты гепатиттің дамуы хабарланды.
Жағымсыз дәрілік реакциялар туындағанда медициналық қызметкерге, фармацевтикалық қызметкерге немесе, дәрілік препараттардың тиімсіздігі туралы хабарламаларды қоса, дәрілік препараттарға болатын жағымсыз реакциялар (әсерлер) жөніндегі ақпараттық дерекқорға тікелей хабарласу керек
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитеті «Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сараптау ұлттық орталығы» ШЖҚ РМК
http://www.ndda.kz