Психолептиктер. Антипсихотиктер. Басқа антипсихотиктер. Карипразин
АТХ коды N05AX15
Әсер ету механизмі
Карипразиннің әсер ету механизмі толық белгілі емес. Дегенмен, карипразиннің емдік әсері D3-, D2-дофаминді рецепторларға (Ki шамасы 0,49-0,71 нмоль/л-мен салыстырғанда, тиісінше 0,085-0,3 нмоль/л) және 5-HT1A-серотониндік рецепторларға (Ki шамасы 1,4–2,6 нмоль/л) қатысты ішінара агонизмінің және 5-HT2B-ға және 5-HT2A-серотониндік рецепторларға және Н1-гистаминдік рецепторларға (Ki мәндері, сәйкесінше, 0,58–1,1 нмоль/л, 18,8 нмоль/л және 23,3 нмоль/л) қатысты антагонизмінің біріктірілімімен қамтамасыз етіледі деп болжам жасалады. Карипразин 5-НТ2С-серотониндік және альфа1-адренорецепторларға (Ki мәндері, сәйкесінше, 134 нмоль/л және 155 нмоль/л) аффинділігі төмен. Карипразиннің мускариндік холинергиялық рецепторларға (ТК50 > 1000 нмоль/л) маңызды аффинділігі болмайды. Негізгі белсенді екі метаболит – дезметилкарипразиннің және дидезметилкарипразиннің бастапқы әсер етуші затпен бірге ұқсас рецепторлармен байланысу бейіні және функциялық белсенділігінің бейіні бар.
Фармакодинамикалық әсерлері
In vivo жағдайларындағы клиникаға дейінгі зерттеулер карипразиннің фармакологиялық тиімді дозаларда D3-рецепторлармен D 2-рецепторлармен бірдей дәрежеде байланысатынын көрсетті. Шизофрениясы бар пациенттерде емдік ауқымды дозаларда 15 тәулік ішінде карипразиннің мидың D3 және D2-дофаминдік рецепторларымен (көбіне D3-рецепторлары басым аймақтарда) дозаға тәуелді байланысуы байқалды.
Карипразиннің QT аралығына ықпалы шизофрениясы бар немесе шизоаффектілі бұзылыстары бар пациенттерде зерттелді. Препаратты тағайындағанға дейін және тепе-тең жағдайға жеткізуге қатысты 129 пациентте 12 сағат ішінде ЭКГ-ні холтерлік мониторингтеу деректері алынды. Карипразинді емдік дозалардан асып кететін дозаларда (тәулігіне 9 мг немесе тәулігіне 18 мг) қолданғанда QT аралығының ұзаруы байқалған жоқ. Карипразин қабылдаған пациенттерде бастапқы көрсеткіштен QTc аралығының ≥ 60 мс ұзаруы да, QTc > 500 мс ұзаруы да тіркелген жоқ.
Клиникалық тиімділігі
Қысқамерзімді қолдану тиімділігі
Жедел шизофрения кезінде карипразиннің тиімділігі 18-60 жас аралығындағы 1754 пациенттің қатысуымен жүргізілген 6 апталық көпорталықты, халықаралық, рандомизацияланған, жасырын салыстырмалы, плацебо-бақыланатын үш зерттеуде зерттелді. Жедел шизофренияның барлық зерттеулеріндегі бастапқы ақырғы нүкте 6 аптадан кейін оң және теріс синдромдар шкаласы бойынша бастапқы жалпы бағалаудың (PANSS) өзгеруі, екінші ақырғы нүкте 6 апта емдеуден кейін аурудың ауырлығына (CGI-S) жалпы клиникалық әсер шкаласы бойынша бастапқы бағалаудың өзгеруі болды. Талдау сезімталдығы үшін 1,5 мг, 3,0 мг және 4,5 мг карипразиннің және 4,0 мг рисперидонның бекітілген дозаларын қолдана отырып, жүргізілген халықаралық плацебо-бақыланатын зерттеуде плацебоға қарағанда карипразиннің барлық дозалары және белсенді бақылау үшін бастапқы және қайталама ақырғы нүктелердің статистикалық тұрғыдан анық жақсаруы көрсетілді. Карипразиннің 3,0 мг және 6,0 мг және арипипразолдың 10 мг бекітілген дозаларын қолдана отырып, басқа халықаралық плацебо-бақыланатын зерттеуде талдау сезімталдығы үшін карипразиннің екі дозасы және белсенді бақылау плацебоға қарағанда бастапқы және қайталама ақырғы нүктенің статистикалық тұрғыдан анық жақсаруына әкелді. Карипразиннің 3,0-6,0 мг және 6,0-9,0 мг бекітілген/өзгертілетін дозаларын қолдана отырып, жүргізілген үшінші халықаралық плацебо-бақыланатын зерттеуде карипразин дозаларының екі тобы плацебоға қарағанда бастапқы және қайталама ақырғы нүктенің статистикалық анық жақсаруына әкелді.
1-кесте. Шизофренияның өршуіне жүргізілген зерттеулерде 6 аптадан кейін PANSS шкаласы бойынша бастапқы жалпы бағалаудың өзгеруі – ITT іріктемесі
Бастапқы Орташа ± SD — Өзгеріс Орташа ЕКӘ (SE) — Препарат пен плацебо арасындағы айырмашылықтар (95% СА) — Р мәні
PANSS шкаласы бойынша жалпы бағалау (MMRM моделі)
RGH-MD-16 зерттеуі (n=711)
Плацебо — 97,3 ± 9,22 — –13,29 (1,82) — — — —
Карипразин тәулігіне 1,5 мг — 97,1 ± 9,13 — –21,27 (1,77) — –7,97 (–12,94, –3,01) — 0,0017
Карипразин тәулігіне 3 мг — 97,2 ± 8,66 — –21,45 (1,74) — –8,16 (–13,09, –3,22) — 0,0013
Карипразин тәулігіне 4,5 мг — 96,7 ± 9,01 — –23,77 (1,74) — –10,48 (–15,41, –5,55) — < 0,0001
Рисперидон тәулігіне 4 мг — 98,1 ± 9,50 — –29,27 (1,74) — –15,98 (–20,91, –11,04) — < 0,0001*
RGH-MD-04 зерттеуі (n=604)
Плацебо — 96,5 ± 9,1 — –14,3 (1,5) — — — —
Карипразин тәулігіне 3 мг — 96,1 ± 8,7 — –20,2 (1,5) — –6,0 (–10,1, –1,9) — 0,0044
Карипразин тәулігіне 6 мг — 95,7 ± 9,4 — –23,0 (1,5) — –8,8 (–12,9, –4,7) — < 0,0001
Арипипразол тәулігіне 10 мг — 95,6 ± 9,0 — –21,2 (1,4) — –7,0 (–11,0, –2,9) — 0,0008*
RGH-MD-05 зерттеуі (n=439)
Плацебо — 96,6 ± 9,3 — –16,0 (1,6) — — — —
Карипразин тәулігіне 3-тен 6 мг дейін — 96,3 ± 9,3 — –22,8 (1,6) — –6,8 (–11,3, –2,4) — 0,0029
Карипразин тәулігіне 6-дан 9 мг дейін — 96,3 ± 9,0 — –25,9 (1,7) — –9,9 (–14,5, –5,3) — < 0,0001
СА – сенімді аралық; ITT - барлық рандомизацияланған пациенттердің іріктемесі; ЕКӘ– ең аз квадраттар әдісі; PANSS – оң және теріс синдромдардың шкаласы.
*плацебомен салыстырғанда.
Ұзақмерзімді қолдану тиімділігі
Карипразиннің психозға қарсы әсерінің сақталуы препаратты қолдануды рандомизациялап тоқтатумен жүргізілген ұзақмерзімді клиникалық зерттеуде зерттелді. Шизофренияның өршу симптомдары бар жалпы 751 пациент 20 апта ішінде тәулігіне 3-9 мг дозада карипразинді қабылдады, бұл ретте 337 пациент тәулігіне 3-тен 6 мг дозада карипразин қабылдады. Пациенттердің жағдайы тұрақтанғаннан кейін карипразинді бекітілген 3 немесе 6 мг дозада (n=51) немесе плацебоны (n=51) 72 аптаға дейін жасырын салыстырмалы режимде қабылдауға рандомизацияланды. Зерттеудің бастапқы ақыоғы нүктесі қайталанудың дамуына дейінгі уақыт болды. Зерттеудің соңында плацебо қабылдаған пациенттердің 49,0% - ында және карипразин қабылдаған пациенттердің 21,6% - ында шизофрения белгілері қайта басталды. Осылайша, карипразин тобындағы қайталанудың дамуына дейінгі уақыт (326 күнмен салыстырғанда 92 күн, 25-процентиль негізінде) плацебо тобына қарағанда (p=0,009) анық ұзағырақ болды.
Теріс симптомдардың басым болуымен байқалатын шизофрениямен ауыратын пациенттерде тиімділігі
Теріс симптомдардың басым болуымен көрінетін шизофренияны емдеудегі карипразиннің тиімділігі 26 апталық көпорталықты, белсенді бақылаумен жүргізілетін жасырын салыстырмалы клиникалық зерттеуде зерттелді. Карипразин (3-6 мг доза ауқымы, 4,5 мг мақсатты доза) басым тұрақты теріс симптоматикамен байқалатын шизофрениямен ауыратын пациенттерде рисперидонмен (3-6 мг доза ауқымы, 4 мг мақсатты доза) салыстырылып бағаланды (n=461). Пациенттердің 86% - ы 55 жасқа толмаған, олардың 54% - ы ер адамдар.
Басым тұрақты теріс симптоматика кем дегенде 6 айға созылатын, теріс симптомдардың деңгейі жоғары және оң симптомдардың деңгейі төмен симптоматика[(PANSS≥24 шкаласы бойынша теріс симптомдар факторын бағалау, PANSS 3 тармағының 2 бойынша ≥4 бағалау (N1: жазыңқы аффект; N4: абулия; N6: сөйлеудің шектелуі) және PANSS ≤19 шкаласы бойынша оң симптом факторын бағалау ретінде анықталды. Екінші жағымсыз симптоматикасы бар, мысалы, орташа немесе ауыр депрессия симптомдары және клиникалық айқын паркинсонизм (ЭПС) бар пациенттер зерттеуден шығарылды.
Карипразин тобында да, рисперидон тобында да пациенттерде тиімділігінің бастапқы ақырғы нүктесінің бастапқы шамасы – PANSS (PANSS-FSNS) (p<0,001) шкаласы бойынша теріс симптомдар факторын бағалау статистикалық тұрғыдан анық жақсарғаны байқалды. Алайда, 14-аптадан бастап рисперидонмен салыстырғанда карипразиннің пайдасына статистикалық анық айырмашылықтар (p=0,002) байқалды (2-кесте). Карипразин тобында да, рисперидон тобында да пациенттерде тиімділігінің екінші ақырғы нүктесінің бастапқы шамасының – жеке және әлеуметтік қызмет шкаласы бойынша жалпы бағалаудың (PSP) (p<0,001) статистикалық анық жақсарғаны байқалды. Алайда, 10-аптадан бастап рисперидонмен салыстырғанда карипразиннің пайдасына статистикалық анық айырмашылықтар (p<0,001) байқалды.
Аурудың ауырлығы туралы (p=0,005) және жақсару туралы (p<0,001) жалпы клиникалық әсер шкаласы бойынша бағалаулардағы айырмашылықтар, сондай-ақ PANSS-FSNS шкаласы бойынша жақсару деңгейі (26-аптада PANSS FSNS ≥30% бойынша жақсару; p= 0,003) тиімділігінің бастапқы және екінші ақырғы нүктелерін бағалау нәтижелерін растады.
2-кестеRGH-188-005 зерттеуі нәтижелерінің қысқаша түйіндемесі
Тиімділік көрсеткіші — Карипразин Орташа ЕКӘ — Рисперидон Орташа ЕКӘ — Препараттар арасындағы есептік айырмашылықтар — 95% СА — Р мәні
PANSS-FSNS бастапқы бағалау — 27,8 — 27,5 — - — - — -
26-аптада PANSS-FSNS бағалау — 18,5 — 19,6 — - — - — -
26-аптаға қарай PANSS-FSNS CfB бағалау — -8,9 — -7,4 — 1,5 — -2,4; -0,5 — 0,002
PSP жалпы бастапқы бағалау — 48,8 — 48,2 — - — - — -
26-аптада PSP жалпы бағалау — 64,0 — 59,7 — - — - — -
26-аптаға қарай PSP CfB жалпы бағалау — 14,3 — 9,7 — 4.6 — 2,7; 6,6 — <0,001
CfB – бастапқы бағалауға қатысты өзгеріс.