Амнезия
Бензодиазепиндер антероградты амнезияны тудыруы мүмкін. Антероградты амнезия емдік дозаларды қабылдағанда туындауы мүмкін, ал жоғарырақ дозаларында қауіп артады. Амнезиялық әсерлер әдеттен тыс мінез-құлықпен қатар жүруі мүмкін. Көбінесе бұл жай-күй бензодиазепиндерді қолданудан кейін бірнеше сағат өткен соң пайда болады. Оның пайда болу қаупін азайту үшін, егер бұл мүмкін болса, пациенттерге қолданудан кейін 7-8 сағат бойы үзіліссіз ұйықтау үшін жағдай қамтамасыз етілу қажет.
Емдеу ұзақтығы
Диазепаммен емдеу ұзақтығы, мүмкіндігінше, қысқалау болуы тиіс. Емдеу, әдетте, препаратты тоқтату кезеңін қоса, 8-12 аптадан артық уақытқа созылмайды. Емдеу ұзақтығы тек пациенттің жай-күйін мұқият бағалаудан кейін ғана арттырылады. Пациенттерді емдеудің басталуынан және ұзақтығынан хабардар етіп, дозаны қалай біртіндеп төмендетуге болатынын түсіндіру керек. Пациенттердің бәріне бірдей сай келетін бензодиазепиндер дозасын біртіндеп төмендетудің стандартты сызбалары болмайды. Әр пациент үшін жеке жоспар пайдаланып, диазепам дозасын біртіндеп төмендету керек. Пациентке оның мазасыздығын төмендету үшін диазепаммен емді тоқтатқанда тоқтату синдромының туындауы мүмкін екенін ескерту маңызды. Ұзақ әсер ететін бензодиазепиндерді қолдану кезінде қысқа әсер ететін препараттарға ауысқанда тоқтату симптомдары пайда болуы мүмкін.
Психикалық және парадокстық реакциялар
Бензодиазепиндерді қолданғанда мазасыздық, ажитация, ашушаңдық, озбырлық, үрей, сандырақ, ыза, түнгі қорқынышты түстер, елестеулер, психоздар, әдеттен тыс мінез-құлық және басқа мінез-құлық бұзылыстары сияқты парадоксты реакциялар пайда болуы мүмкін. Осындай симптомдар пайда болған жағдайларда Реланиум препаратын қолдануды тоқтату керек. Ондай реакциялар балалар мен егде жастағы пациенттерде жиірек кездеседі.
Алкогольді/орталық жүйке жүйесін (ОЖЖ) бәсеңдететін заттарды бір мезгілде қабылдау
Диазепам мен алкоголь тұтынуды немесе ОЖЖ бәсеңдететін басқа заттарды бір мезгілде қолданбаған дұрыс. Бір мезгілде қолдану клиникалық мәнді тыныс тарылуына және/немесе жүрек-қантамыр жүйесінің бәсеңдеуіне, комаға немесе өлімге әкелуі мүмкін қатты тыныштандыру әсері сияқты болжамды зардаптарымен диазепамның клиникалық әсерін күшейтуі мүмкін. Соңғысынан жедел тоқтату симптомдарын емдеуге айрықша ден қойылады. Пациентті, осылай біріктіру екі заттың да жағымсыз әсерлерін күшейтуі мүмкін екендіктен, бір мезгілде алкоголь тұтынудан сақтандыру керек.
Анамнездегі алкоголь немесе есірткілерді шамадан тыс тұтыну
Диазепам анамнезінде алкогольге, есірткіге немесе дәрілік тәуелділігі бар пациенттерде ерекше сақтықпен қолданылу керек. Алкогольді қоса, ОЖЖ бәсеңдететін заттарға тәуелділігі бар пациенттерде диазепамды қолданбаған дұрыс. Абстиненцияның жедел реакцияларын емдеуге айрықша ден қойылады. Пациентке дозаны және/немесе енгізу жиілігін барынша азайту және жинақталу салдарынан артық дозалануын болдырмау үшін пациентті жүйелі бақылап отыру керек.
Апиындармен қолдану
Реланиум препаратын апиындармен бір мезгілде қолдану тыныштануға, тыныс тарылуына, комаға және өлімге әкелуі мүмкін. Осыған байланысты, бензодиазепин туындылары немесе осыған ұқсас апиындары бар препараттар сияқты тыныштандыратын дәрілік заттарды бір мезгілде қолдануды тағайындау емдеудің баламалы нұсқалары мүмкін болмайтын пациенттерге ғана шектелуі тиіс. Егер Реланиум апиындармен бір мезгілде тағайындалса, ең төмен тиімді дозаны тағайындау керек, ал емдеу ұзақтығы мүмкіндігінше қысқалау болуы тиіс. Пациенттер тыныстың тарылуы мен тыныштандыратын әсерінің күшею белгілері мен симптомдарының дамуына қатысты қырағы қадағалауда болуы тиіс. Пациенттер мен оларға күтім жасайтын тұлғаларды (егер бұл өзекті болса) осы симптомдардың туындау мүмкіндігінен хабардар етуге кеңес беріледі.
Төзімділік
Диазепамды белгілі бір кезең ішінде көп рет қолданудан кейін бензодиазепиндер әсеріне жауаптың белгілі бір төмендеуі болуы мүмкін.
Тәуелділік
Бензодиазепиндерді қолдану физикалық және психикалық тәуелділікке әкелуі мүмкін. Бұл қауіп ұзақ уақыт қолданғанда, жоғары дозаларда және алкогольді және/немесе дәрілік препараттарды/есірткіні шамадан тыс тұтынy жағдайлары белгілі пациенттерде артады. Есірткінің бірнеше түрін тұтынатын адамдарда шамадан тыс қолданылуы туралы мәліметтер бар. Анамнезінде алкоголь немесе есірткіні шамадан тыс тұтынуы болған пациенттерде диазепамды айрықша сақтықпен қолдану керек.
Тоқтату симптомдары
Тоқтату симптомдары негізінен қолдануды күрт тоқтатудан туындайды, жеңілірек жағдайларда олар тремор, мазасыздық, ұйқысыздық, шектен тыс үрей, ширығу, бас ауыру, диарея, бұлшықет ауыруы, сананың шатасуы, ашушаңдық және зейін қоюдың нашарлауымен шектеледі. Тершеңдік, бұлшықет және абдоминальді түйілу, сезімталдықтың бұзылуы, ал сирек жағдайларда делирий мен құрысулар сияқты симптомдар да туындауы мүмкін. Ауыр жағдайларда келесі симптомдар: іс жүзіндегі сезімді жоғалту, өзін-өзі танымау, аяқ-қолдың ұюы мен шаншуы, жарыққа, дыбысқа және денемен жанасуға жоғары сезімталдық, елестеулер пайда болуы мүмкін.
Абстиненттік синдром басталуы препараттың әсер ету ұзақтығына қарай емді тоқтатудан кейін бірнеше сағаттан бір аптаға және одан көп уақытқа дейін ауытқиды.
Тәуелділік қаупін барынша азайту үшін бензодиазепиндерді тек көрсетілімдерді мұқият бағалаудан кейін тағайындау және мүмкіндігінше қысқалау мерзім ішінде (мысалы, ұйықтататын дәрі ретінде, әдетте, төрт аптадан асырмай) ғана қабылдау керек. Емдеуді жалғастыру қажеттілігін мезгіл-мезгіл тексеріп отыру керек. Ұзағырақ емдеу тек белгілі бір пациенттерге (мысалы, паникалық бұзылыстарда) көрсетіледі, ал оның пайдасы қаупінен азырақ көрінеді.
Тоқтату синдромын болдырмау үшін дозаны біртіндеп төмендетіп, үнемі препаратты біртіндеп тоқтатуға кеңес беріледі. Абстинентті синдром туындағанда жиі жүйелі дәрігерлік қадағалау және пациентті демеу қажет.
Бензодиазепиндерді қолданғанда жартылай шығарылу кезеңі едәуір қысқалау бензодиазепиндерге ауысу тоқтату синдромына алып келуі мүмкін.
«Рикошет» феномені
Бұл диазепам емдеу үшін қолданылған симптомдардың күшеюімен қатар жүретін транзиторлы синдроммен түсіндіріледі. Ол емдеуді тоқтатқанда болуы мүмкін. Басқа реакциялармен, мысалы, көңіл-күй тұрақсыздығы, қорқыныш, ұйқы бұзылыстары және мазасыздықпен де қатар жүруі мүмкін.
Тоқтату синдромы мен «рикошет» феноменінің қаупі емдеуді күрт тоқтатудан кейін артатындықтан, дозаны біртіндеп төмендету ұсынылады.
Арнайы сақтандырулар
Диазепам вена ішіне енгізілгенде ерекше сақтық шарасын қадағалау керек. Апноэ немесе жүректің тоқтап қалуы, бәрінен бұрын, егде жастағы және ауыр науқас пациенттерде, сондай-ақ жүрек немесе тыныс алу жеткіліксіздігі бар пациенттерде хабарланды.
Инъекциялар үшін өте ұсақ веналарды пайдалануға болмайды. Атап айтқанда, мүмкіндігінше артерияішілік инъекциялар мен экстравазаттардан аулақ болу керек, өйткені вена ішіне жылдам инъекциялар веналық тромбозға, флебитке, жергілікті тітіркенуге, ісінуге немесе сирегірек тамыр өзгерістеріне әкелуі мүмкін.
Бауыр функциясының бұзылуы бар пациенттер
Бауыр жеткіліксіздігі ауыр пациенттерде жекелеген жағдайларда бензодиазепиндер қолдану бауыр энцефалопатиясы көріністерінің пайда болуына әкелуі мүмкін. Сондықтан диазепам ауырлығы жеңіл және орташа дәрежедегі бауыр функциясының бұзылуы бар пациенттерде қолданылғанда ерекше сақ болу талап етіледі.
Бүйрек жеткіліксіздігі
Бүйрек функциясының бұзылулары бар пациенттерде дозаны түзету қажет емес.
Пациенттердің осы тобында, жалпы алғанда, дәрілік препараттардың өзара әрекеттесуіне болуы мүмкін жоғары сезімталдығына орай клиникалық мониторинг өткізу қажет.
Егде жастағы пациенттер
Егде жастағы пациенттер мен әлсіреген пациенттер бензодиазепиндердің ОЖЖ-не әсеріне өте сезімтал, сондықтан бұл пациенттерде аз дозаларын қолдану керек.
Тыныс алу жеткіліксіздігі
Белгілі жүрек-тыныс алу жеткіліксіздігінде ерекше сақ болу керек, өйткені тыныштандыратын препараттар, мысалы, диазепам бұрыннан бар тыныс тарылуын күшейтуі мүмкін.
Созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігі бар пациенттерге тыныстың тарылу қаупі салдарынан төменірек доза ұсынылады.
Пациенттердің жекелеген топтары
Суицидке бейімділігі ықтималды адамдарға артық дозалану қаупіне байланысты диазепамның көп мөлшері қолжетімді болмауы тиіс.
ОЖЖ бәсеңдететін және/немесе миорелаксанттар қасиеттеріне ие болатын кез келген басқа заттармен болатын жағдайдағы сияқты, бұрын туындаған бұлшықет әлсіздігіне орай, миастения бар пациенттерге диазепам тағайндалғанда ерекше сақ болу керек.
Бүйрек жеткіліксіздігі немесе бауыр функциясының бұзылулары бар пациенттерге медициналық бақылау қажет, өйткені, бүйрек функциясының бұзылуы (жедел тубулярлы некроз), бүйректің жедел жеткіліксіздігі және бауырдың жедел жеткіліксіздігі сияқты құрамында пропиленгликоль болуына байланысты әртүрлі жағымсыз реакциялар хабарланды.
Бензодиазепиндермен емдеуді күрт тоқтату кезіндегі эпилепсия ұстамаларының туындау қаупін ескере отырып, оларды эпилепсияға шалдыққан пациенттерде қолдану кезінде ерекше көңіл бөлу керек.
Ұйқыдағы апноэ бар пациенттерде диазепамды инъекцияларда қолданғанда, бұл бұрыннан бар тыныс тарылуын күшейтуі мүмкін екендіктен, сақ болу керек.
Анамнезінде жүрек және/немесе тыныс алу жеткіліксіздігі бар пациенттерде диазепам қолданылғанда сақ болу керек. Апноэ және/немесе жүректің тоқтап қалуы туындауы мүмкін екендіктен, егде жастағы пациенттерге, ауыр науқастарға, сондай-ақ жүрек немесе өкпе қоры шектелген егде жастағы пациенттерге диазепам инъекция түрінде, әсіресе, вена ішіне енгізілгенде ерекше сақ болу керек.
Барбитураттарды, алкоголь немесе ОЖЖ бәсеңдететін басқа дәрілерді бір мезгілде қолдану апноэ қаупінің артуымен жүрек немесе өкпе депрессиясын өршітеді. Реанимациялық, оның ішінде респираторлық көмек үшін қажетті құрал-жабдық оңай қолжетімді болуы тиіс.
Балалар
Бензодиазепиндерді балаларда қолдану қажеттілігін мұқият бағалап алмай қолдануға болмайды. Емдеу ұзақтығы барынша қысқа болу керек.
Диазепамның 6 айлық жасқа дейінгі балалардағы қауіпсіздігі мен тиімділігі анықталмаған.
Балаларда бензодиазепиндердің ОЖЖ әсеріне сезімталдығы жоғары. Пациенттердің осы санатында метаболизмнің толық дамуға қабілетсіздігі белсенді емес метаболиттер түзілуін кедергілеуі немесе оны толық емес күйде қалдыруы мүмкін.
Қосымша заттар
Препарат құрамында бензил спирті, этанол, натрий бензоаты, натрий және пропиленгликоль бар.
5 жасқа дейінгі балаларда және пациенттердің басқа ерекше топтарында қосымша заттардың жиналу және уыттылық қаупі.
Бензил спирті, этанол және пропиленгликоль алкогольдегидрогеназа субстраттары болып табылады, әрі зат алмасуды қанықтыруы және қосымша заттардың жиналу қаупін арттыруы мүмкін, бұл уыттануға алып келуі мүмкін. 5 жасқа дейінгі балалар жетілмеген бүйрек функциясына және метаболизмдік қабілеті салдарынан осы қауіпке ерекше бейім. Қауіп тобына бауыр немесе бүйрек жеткіліксіздігі бар пациенттер, жүкті және бала емізетін әйелдер, сондай-ақ алкогольдік және альдегиддегидрогеназа ферменттік жүйесінің бұзылулары бар пациенттер де кіреді.
Басқа алкогольдегидрогеназа субстраттарымен бір мезгілде қолдану нәтижесінде туындайтын күнделікті жиынтық метаболизм жүктемесін есепке алу маңызды. Бірнеше дозасын енгізу кезінде ерекше сақ болу керек.
Жекелеген қосымша заттармен байланысты қосымша қауіптер
Препараттың қосымша заты болып табылатын бензил спирті шала туған, жаңа туған нәрестелерге және 3 жасқа дейінгі балаларға қарсы көрсетілімді. Бір ампуланың ішінде 3 жасқа дейінгі балаларда уытты және аллергиялық реакциялар тудыруы мүмкін 30 мг бензил спирті (15 мг/мл) бар.
Препарат құрамында 1 мл мөлшерінде 100 мг этанол бар - бұл жүкті немесе бала емізетін әйелдерге, жоғары қауіп тобындағы, мысалы, бауыр аурулары, эпилепсиясы бар балалар мен пациенттерге және алкогольге тәуелділігі бар тұлғаларға тағайындау кезінде ескерілу керек.
Құрамында натрий бензоатының (48,8 мг/мл) болуына байланысты, препарат жаңа туған нәрестелерде сарғаюдың пайда болу қаупін арттыруы мүмкін.
Препарат құрамында 1 мл мөлшерінде 7,8 мг натрий (2 мл ампулада 15,6 мг натрий) бар. Бұл тұзсыз диетаны ұстанатын пациенттерге тағайындалғанда ескерілу керек.
Препарат құрамында 1 мл мөлшерінде 450 мг пропиленгликоль бар, бұл алкоголь тұтынудан туындағанға ұқсас симптомдарға түрткі болуы және жағымсыз әсерлерінің көрініс беру мүмкіндігін арттыруы мүмкін.
Анамнезінде спиртті немесе дәрілік заттарды шамадан тыс тұтынатын пациенттерде бензодиазепиндерді қолдана отырып, ерекше сақтық шарасын қадағалау керек.
Препараттың көлік құралын немесе қауіптілігі зор механизмдерді басқару қабілетіне әсер ету ерекшеліктері
Инъекция түрінде диазепаммен ем алып жүрген пациенттер автокөлікті басқармауы немесе механизмдермен жұмыс істемеуі тиіс.
Диазепам көлік құралдарын немесе механизмдерді басқару қабілетіне айқын әсерін көрсетеді. Диазепамды қолданар алдында пациенттерге олар сауығып шыққанша көлік құралдарын басқаруға немесе механизмдермен жұмыс істеуге тыйым салынғаны туралы ескерту керек. Бұл қызмет түрлерін жаңғырту мүмкіндігі туралы шешімді дәрігер қабылдауы тиіс.
Пациенттерді бір мезгілде алкоголь тұтынудан да сақтандыру керек, өйткені осындай біріктіру екі заттың да жағымсыз әсерін күшейтуі мүмкін. Ұйқы ұзақтығының жеткіліксіздігі немесе алкоголь тұтыну кезінде зейін қоюдың төмендеу ықтималдығы артады.