Антиретровирустық ем көмегімен вирусты тиімді бәсеңдетудің жұқтыру қаупін едәуір төмендететіні дәлелденген, алайда қалдық қауіп жоққа шығарылмайды. Жұқтыруды болдырмауға қатысты алдын ала сақтану шаралары ұлттық нұсқауларға сәйкес қабылданады.
Ретровир қабылдап жүрген немесе кез келген басқа антиретровирустық емнен өтетін пациенттерде де АИТВ инфекциясынан емдеп жазбайды, оппортунистік инфекциялардың және АИТВ инфекциясының басқа асқынуларының даму қаупі сақталады.
Рифампицин немесе ставудинді зидовудинмен бір мезгілде қабылдамау керек.
Гематологиялық жағымсыз реакциялар:
Анемия (әдетте, Ретровир препаратын қолданудың басталуынан 6 апта өткен соң байқалады, бірақ кейде ертерек дамуы мүмкін); нейтропения (әдетте, Ретровир препаратымен емдеудің басталуынан 4 апта өткен соң дамиды, бірақ кейде ертерек туындайды); лейкопения (әдетте, нейтропения аясында), әсіресе, жоғары дозаларда (1200 мг-1500 мг/тәулік) Ретровир қабылдап жүрген және емдеу басталғанша сүйек кеміктік қан түзілуі төмен болатын АИТВ инфекциясының толық клиникалық көрінісі бар пациенттерде кездесуі мүмкін.
Гематологиялық көрсеткіштерді мұқият бақылап отыру керек.
Ретровир препаратын қабылдау кезінде АИТВ инфекциясының толық клиникалық көрінісі бар пациенттерде емнің алғашқы 3 айы ішінде 2 аптада бір реттен сиретпей, ал артынан ай сайын қан талдауларын бақылап отыру қажет. Қан талдаулары пациенттің жалпы жай-күйіне қарай 1-3 айда бір рет сирек орындалады. Егер гемоглобин мөлшері 75-90 г/л (4.65-5.59 ммоль/л) дейін азайса немесе нейрофилдер саны 0.75x109/л-1.0x109/л дейін төмендесе, Ретровир препаратының тәуліктік дозасы қан көрсеткіштері қалпына келгенше азайтылуы тиіс немесе Ретровир қан көрсеткіштерінің қалыпқа келуіне дейін 2-4 аптаға тоқтатылады. Әдетте, қан көрінісі 2 апта өткенде қалпына келеді, одан кейін Ретровир препаратын төмендетілген дозада қайта тағайындауға болады. Ретровир препаратының дозасын төмендетуге қарамастан, айқын анемия бар пациенттерге қан құю қажет болады.
Лактоацидоз
Нуклеозидтердің антиретровирустық аналогтарын қолдану кезінде, әдетте, гепатомегалиямен және бауырдың майлы дистрофиясымен байланысқан сүт қышқылды ацидоз жағдйлары тіркелді. Сүт қышқылды ацидоз дамуының ерте симптомдары (симптоматикалық гиперлактатемия) ас қорыту жүйесімен байланысты симптомдар (жүрек айну, құсу және іштің ауыруы), жалпы әлсіздік, тәбеттен айрылу, салмақ жоғалту, респираторлық симптомдар (жиі және/немесе терең тыныс алу) немесе неврологиялық симптомдар (оның ішінде қозғалу әлсіздігі ) болуы мүмкін.
Сүт қышқылды ацидоздың өлімге ұшырату деңгейі жоғары және панкреатит, бауыр жеткіліксіздігі немесе бүйрек жеткіліксіздігімен байланысты болуы мүмкін.
Сүт қышқылды ацидоз, әдетте, бірнеше ай емделуден кейін туындайды.
Нуклеозидтер аналогтарымен емдеу симптоматикалық гиперлактатемия және метаболизмдік/сүт қышқылды ацидоз, үдемелі гепатомегалия немесе аминотрансфераза деңгейлері жылдам жоғарылаған жағдайда тоқтатылуы тиіс.
Гепатомегалия, гепатит немесе бауыр ауруларымен және бауырдың майлы дистрофиясымен байланысты басқа белгілі қауіп факторлары бар пациентке (атап айтқанда, толық әйелдерге) нуклеозидтер аналогтарын (оның ішінде кейбір дәрілік препараттар және алкоголь) абайлап тағайындау керек. Ерекше қауіп тобына С гепатитінің инфекциясы бар әрі альфа-интерферонмен және рибавиринмен ем қабылдап жүрген пациенттер кіреді.
Жоғары қауіп тобының пациенттері мұқият қадағалауда болуы тиіс.
Нуклеозидті және нуклеотидті аналогтардың жатыр ішінде әсер етуінен кейінгі митохондриялық дисфункция.
Нуклеозидті және нуклеотидті аналогтар митохондрия функциясына әртүрлі дәрежеде ықпал етуі мүмкін, бұл ставудин, диданозин және зидовудин қолдану кезінде көбірек білінеді. Нуклеозидті аналогтардың жатырішілік және/немесе постнатальді әсеріне ұшыраған АИТВ-теріс сәбилердегі митохондриялық дисфункция туралы хабарламалар бар; бұл жағдайлар көбінесе зидовудин қамтылған емдеу сызбаларына қатысты. Негізгі мәлімделген жағымсыз реакциялар гематологиялық бұзылыстар (анемия, нейтропения), зат алмасу бұзылулары (гиперлактатемия, гиперлипаземия) болды. Осы реакциялар жиі өтпелі сипатта болды. Кеш басталатын неврологиялық бұзылыстардың (гипертония, конвульсиялар, қалыптан тыс мінез-құлық) аздаған саны хабарланды. Неврологиялық бұзылыстардың өткінші немесе тұрақты сипатта болу-болмауы қазіргі уақытта белгісіз. Аталған құбылыстардың болу мүмкіндігін, этиологиясы белгісіз ауыр клиникалық белгілері, атап айтқанда, неврологиялық бұзылулары болса, нуклеозидті және нуклеотидті аналогтардың жатырішілік әсеріне ұшыраған әр сәбиде қарастыру керек. Осы нәтижелер тікелей АИТВ берілісін болдырмау үшін жүкті әйелдерде антиретровирустық емді пайдалану жөніндегі ағымдағы ұлттық нұсқауларға ықпал етпейді.
Липодистрофия
Зидовудинмен емдеу өз кезегінде митохондриялық уыттылықпен байланысты болатын тері асты шелмайынан арылтуға ықпал етеді. Липоатрофияның туындау жиілігі мен ауырлығы жинақталу әсерімен байланысты. Беттен, аяқ-қол мен бөкседен көбірек байқалатын майдан арылу зидовудиннен бос режимге ауысқанда қайтымсыз болуы мүмкін. Пациенттерге зидовудинмен және құрамында зидовудин бар препараттармен (Комбивир және Тризивир®) ем кезінде липоатрофия белгілерінің бар-жоғы тұрғысынан жүйелі тексеру өткізу керек. Егер липоатрофия дамуына күмән болған жағдайда баламалы емдеуді қарастыру қажет.
Дене салмағы және метаболизм параметрлері
Антиретровирустық ем жүргізілгенде дене салмағының және қандағы липидтер мен глюкоза концентрацияларының артуы болуы мүмкін. Осындай өзгерістер ауруларды емдеумен және өмір салтымен жартылай байланысты болуы мүмкін. Осылайша, липидтер үшін кейбір жағдайларда емдеу әсерінің дәлелдері бар, ал дене салмағының артуына қатысты қандай да бір нақты емдеумен байланысты ешқандай нақты дәлелдер жоқ. Қандағы липидтер және глюкоза концентрациясын бақылау үшін АИТВ емі бойынша нұсқауларға сүйену керек. Липидтік бұзылулар клиникалық практикаға сәйкес түзетілуі тиіс.
Бауыр функциясының бұзылуы бар пациенттер
Бауырдың циррозсыз орташа және ауыр дәрежедегі бауыр функциясының бұзылулары [Чайлд-Пью шкаласы бойынша 5-6 балл] бар пациенттерде зидовудин клиренсі дені сау адамдарда байқалатын креатинин клиренсіне ұқсас, сондықтан зидовудин дозасын түзету қажет емес. Орташа және ауыр дәрежедегі бауыр функциясының бұзылулары [Чайлд-Пью шкаласы бойынша 7-15 балл] пациенттерге дозалау жөнінде арнаулы нұсқаулар беру мүмкін емес, ол зидовудиннің әркелкі әсер етуі себебінен болады. Демек, пациенттердің осы тобында зидовудин енгізу ұсынылмайды.
Біріктірілген антиретровирустық ем көмегімен емдеуден өтетін созылмалы B гепатиті немесе C гепатитінен зардап шегетін пациенттер бауыр тарапынан күрделі және өлімге ұшыратуы ықтимал құбылыстарлың даму қаупі жоғары топқа жатады. B гепатиті немесе C гепатитіне бір мезгілде жүргізілген вирусқа қарсы емдеу жағдайында, медициналық препараттар туралы тиісті ақпаратпен танысып шығу керек.
Осының алдында бауыр функциясының бұзылуы, оның ішінде созылмалы белсенді гепатит болған пациенттерде біріктірілген антиретровирустық ем жүргізу үдерісінде бауыр функциясы көрсеткіштерінің бұзылуы жиірек байқалады және осындай пациенттер стандартты практикаға сәйкес қадағалауға жатады. Осындай пациенттерде бауырдың үдемелі ауруының белгілері болған жағдайда емдеуді үзу немесе тоқтату мүмкіндігін қарастыру керек.
Иммундық реактивация синдромы
Ауыр иммун тапшылығымен АИТВ инфекциясын жұқтырған пациенттерде біріктірілген антиретровирустық ем (БАРЕ) басталған уақытта күрделі клиникалық жай-күйлерді немесе симптомдар өршуін тудыруы мүмкін симптомсыз немесе қалдық оппортунистік инфекцияларға қабыну реакциясы туындауы мүмкін. Әдетте, осындай реакциялар БАРЕ басталуынан кейін алғашқы бірнеше апта немесе ай ішінде байқалды. Осындай жай-күйлердің типтік мысалдары цитомегаловирусты ретинит, жайылған және/немесе ошақтық микобактериялық инфекциялар және Pneumocystis jirovecii (P. carinii) тудырған пневмония болып табылады. Кез келген қабыну симптомдарын кідіріссіз бағалау, ал қажет болса, емдеуді бастау керек. Иммунитеттің қайта белсенділенуі аясында аутоиммундық аурулар (Грейвс ауруы, аутоиммунды гепатит) байқалды, алайда бастапқы көріністерінің уақыты өзгерумен болды, ал ауру емдеудің басталуынан кейін көп ай өткен соң білінуі мүмкін.
Пациенттерге дәрілік препараттарды бір мезгілде өз бетінше қабылдау кезінде сақ болу қажеттілігін ескерту керек.
Остеонекроз
Этиологиясы көп факторлы болып саналса да (кортикостероидтар пайдалануды, алкоголь тұтынуды, иммунитеттің ауыр бәсеңдеуін, дене салмағының жоғары индексін қоса), әсіресе, АИТВ ауруының кешірек сатыларында және/немесе ұзақ уақыт біріктірілген антиретровирустық ем алып жүрген пациенттерде остеонекроз жағдайлары мәлімделді. Пациенттер, егер олар буындар сырқырауын және ауырсынуын, буындар қимылының шектелісін немесе қозғалыс кезіндегі қиындықтарды сезінетін болса, дәрігерге қаралу керек.
Қатарлас С вирустық гепатиті бар пациенттер
Зидовудин препаратын рибавиринмен бір мезгілде тағайындағанда анемия дамуы мүмкін, осыған байланысты, аталған біріктірілім ондай пациенттерге ұсынылмайды.
Қосымша заттар:
Гидрогенделген глюкоза шәрбаты (сұйық мальтит): Фруктоза жақпаушылығының сирек тұқым қуалайтын кінәраттары бар пациенттерге Ретровир қабылдауға болмайды.
Натрий бензоаты: оны альбуминнен ығыстырып шығарудан кейін билирубинемияның күшеюі жаңа туған нәрестелердің сарғаюын күшейтуі мүмкін, ол ядролық сарғаюға ұласып кетуі мүмкін (ми тініндегі конъюгацияланбаған билирубин шөгінділері).
Натрий: осы дәрілік зат құрамында доза бірлігіне 1 ммоль мөлшерінен аз (23 мг) натрий бар, яғни мүлде натрий жоқ деуге болады.
Пропиленгликоль: этанол сияқты алкогольдегидрогеназаның кез келген субстратымен бірге қолдану жаңа туған нәрестелерде күрделі жағымсыз әсерлер туғызуы мүмкін.
Арнайы сақтандырулар
Жүктілік
Жүкті әйелдерде, әдетте, АИТВ инфекциясын емдеу үшін антиретровирустық препараттарды пайдалану шешімін қабылдағанда, соның салдарынан, тікелей АИТВ берілу қаупін төмендету үшін клиникаға дейінгі зерттеулерден алынған деректерді, сондай-ақ жүкті әйелдердегі клиникалық тәжірибені ескеру керек. Аталған жағдайда зидовудинді жүкті әйелдерде қолданып, одан кейін жаңа туған нәрестелерді емдеудің анадан шаранаға АИТВ берілу жылдамдығын төмендететіні көрсетілді.
Жүкті әйелдердегі көп деректер көлемі (бірінші триместрдегі 3000-нан аса нәтиже әрі екінші және үшінші триместрлердегі 3000-нан аса нәтиже) тератогенді уыттылығының болмауын көрсетеді. Ретровир препаратын, егер бұл клиникалық көрсетілімдер бойынша қажет болса, жүктілік уақытында пайдалануға болады. Айтылған деректердің ауқымды саны негізінде адамдарда даму ақауларының қаупі болу ықтималдығы аз.
Зидовудин жануарлардағы тұқым өрбіту уыттылығына жүргізілген зерттеулер нәтижелерімен байланысты болды. Ретровир препаратының белсенді ингредиенттері жасушалық ДНҚ репликациясын тежеуі мүмкін, ал жануарларда жүргізілген бір зерттеуде зидовудиннің плацента аралық канцероген екені көрсетілді. Осы нәтижелердің клиникалық маңызы белгісіз. Адамдарда зидовудиннің плаценталық берілісі болатыны көрсетілді.
Митохондриялық дисфункция: нуклеозидтер мен нуклеотидтер аналогтарының әртүрлі дәрежеде митохондриялар зақымдануын тудыратыны in vitro және in vivo көріністелді. Нуклеозидтер аналогтарының жатырішілік және/немесе постнатальді әсеріне ұшыраған АИТВ-теріс сәбилердегі митохондриялық дисфункция туралы хабарламалар бар.
Лактация
АИТВ инфекциясын жұқтырған әйелдерге зидовудиннің 200 мг бір реттік дозасын енгізуден кейін ана сүтінде және қан сарысуында зидовудиннің орташа концентрациясы ұқсас болды. АИТВ инфекциясын жұқтырған аналарға АИТВ берілуіне жол бермеу үшін қандай жағдаяттарда да өз сәбилерін емізбеуге кеңес беріледі.
Препараттың көлік құралын немесе қауіптілігі зор механизмдерді басқару қабілетіне әсер ету ерекшеліктері
Ретровир препаратының автокөлік жүргізу немесе механизмдермен жұмыс істеу қабілетіне ықпал етуіне зерттеулер жүргізілмеген. Бұдан бөлек, дәрілік препараттың фармакологиялық деректерінің негізінде оның осы сипатта белсенділікке қолайсыз әсерін жорамалдауға болмайды. Дегенмен де, пациенттің автокөлікті басқару немесе механизмдермен жұмыс істеу қабілетін бағалау барысында пациенттің клиникалық статусын және Ретровир препаратының жағымсыз реакциялар бейінін есепке алу керек.