Әсер ету механизмі
Розувастатин А 3-гидрокси-3-метилглутарилкоэнзимін холестерин ізашары - мевалонатқа айналдыратын фермент – ГМГ-КоА редуктазаның cелективті бәсекелес тежегіші болып табылады. Розувастатиннің негізгі әсер ету нысанасы бауыр болып табылады, онда холестерин (ХС) синтезі жүзеге асады. Розувастатин бауыр жасушаларының беткейінде ТТЛП-рецепторларының санын арттырып, тығыздығы төмен липопротеиндер (ТТЛП) қармалуы мен катаболизмін жақсартады, сондай-ақ ол ТӨТЛП синтезін тежеп, сол арқылы ТӨТЛП және ТТЛП жалпы санын қысқартады.
Фармакодинамикалық әсерлері
Розувастатин ТТЛП-холестерин (ТТЛП-ХС), жалпы холестерин, триглицеридтердің (ТГ) жоғары мөлшерін төмендетеді, тығыздығы жоғары липопротеиндер холестерині (ТЖЛП-ХС) мөлшерін арттырады, сондай-ақ аполипопротеин В (АпоВ), ТЖЛП емес-ХС, ТӨТЛП-ХС, ТӨТЛП-ТГ мөлшерін төмендетеді және аполипопротеин А-І (АпоА-І) деңгейін арттырады, ТТЛП-ХС/ТЖЛП-ХС, жалпы ХС/ТЖЛП-ХС және ТЖЛП емес-ХС/ТЖЛП-ХС арақатынасын және АпoВ/АпoA-І арақатынасын төмендетеді.
3 кесте. Алғашқы гиперхолестеринемия (IIa және IIb типі) бар пациенттерде дозаға тәуелділік (бастапқы деңгейден түзетілген орташа пайыздық өзгеріс)
Доза — Саны — ТТЛП-ХС — Жалпы холестерин — ТЖЛП-ХС — Тригли-церид — ТЖЛП емес- ХС — АпоВ — АпоА-I
Плацебо — 13 — –7 — –5 — 3 — –3 — –7 — –3 — 0
5 — 17 — –45 — –33 — 13 — –35 — –44 — –38 — 4
10 — 17 — –52 — –36 — 14 — –10 — –48 — –42 — 4
20 — 17 — –55 — –40 — 8 — –23 — –51 — –46 — 5
40 — 18 — –63 — –46 — 10 — –28 — –60 — –54 — 0
Емдік әсер розувастатинмен ем басталған соң бір апта ішінде пайда болады және 2 апта емдеуден кейін ең жоғары болжамды әсерінің 90%-на жетеді. Ең жоғары емдік әсеріне, әдетте, 4-ші аптаға қарай жетеді және жүйелі қабылдағанда сақталады.
Клиникалық тиімділігі және қауіпсіздігі
Розувастатин нәсіліне, жынысына немесе жасына байланыссыз гипертриглицеридемиямен немесе онсыз гиперхолестеринемия бар ересек пациенттерде және пациенттердің ерекше топтары, мысалы, қант диабеті бар пациенттер немесе отбасылық гиперхолестеринемиямен пациенттер үшін тиімді.
Зерттеулердің III фазасының біріктірілген деректеріне сай, розувастатин Еуропалық атеросклерозды зерттеу жөніндегі қоғамның (EAS; 1998) мақсатты бағдарлары болып табылатын IIa және IIb типті (ТТЛП-ХС орташа бастапқы мәні 4,8 ммоль/л жуық) гиперхолестеринемия бар пациенттердің көпшілігін емдегенде тиімділігін көрсетті. Препаратпен 10 мг дозада ем қабылдаған пациенттердің 80% жуығы ТТЛП-ХС деңгейлері үшін (< 3 ммоль/л) EAS мақсатты көрсеткіштеріне қол жеткізді.
Гетерозиготалы отбасылық гиперхолестеринемия бар 435 пациенттің қатысуымен ірі зерттеуде пациенттер розувастатинді күшейтілген титрлеу режимінде 20-дан 80 мг дейінгі дозада қабылдады. Барлық дозалар липидтер параметрлеріне және нысаналы көрсеткіштерге жету үшін емдеуге жағымды әсерін көріністеді. Күнделікті 40 мг дозасына дейін (12 апта емдеу) титрлеуден кейін ТТЛП-ХС деңгейі 53% төмендеді. Пациенттердің 33%-ы ТТЛП-ХС деңгейлері үшін (< 3 ммоль/л) EAS нұсқаулығымен регламенттелген көрсеткіштерге жетті.
Күшейтілген титрлеумен ашық зерттеу аясында 42 пациентте (балалар жасындағы 8 пациентті қоса) 20 мг-ден 40 мг дейінгі дозада розувастатинге берілген жауапты бағалау жүргізілді. Жалпы қауымда ТТЛП-ХС деңгейінің орташа төмендеуі 22% құрады.
Пациенттердің шектеулі санына жүргізілген клиникалық зерттеулер барысында розувастатин фенофибратпен біріктіріп пайдаланғанда триглициридтер деңгейін төмендетуде және ниацинмен біріктіргенде ТЖЛП-ХС деңгейлерін жоғарылатуда қосымша тиімділігінің болатынын көрсетті.
Гипертриглицеридемиясы бар пациенттерде 273 мг/дл-ден 817 мг/дл дейінгі ТГ бастапқы концентрациясы 6 апта ішінде тәулігіне 1 рет 5 мг-дан 40 мг дейінгі дозада розувастатин алғанда қан плазмасындағы ТГ айтарлықтай төмендеді. Аддитивті әсер Хс-ТЖЛП концентрациясына липид азайтатын дозаларда никотин қышқылына қатысты және ТГ концентрациясына қатысты фенофибратпен біріктірілімде байқалады.
Мультиорталықтық салыстырмалы жасырын плацебо-бақыланатын клиникалық зерттеуде (METEOR) жүректің ишемиялық ауруының даму қаупі төмен (Фрамингем қауіп шкаласы бойынша 10 жыл бойы < 10% анықталады), ТТЛП-ХС орташа деңгейі 4,0 ммоль/л (154,5 мг/дл), бірақ субклиникалық атеросклероз бар (күретамырдың интима-медиалық қабат қалыңдығы бойынша анықталады) 45-тен 70 жасқа дейінгі 984 пациент розувастатинді күніне бір рет 40 мг дейінгі дозада қолданған топқа және 2 жыл бойы плацебо қабылдайтын топқа рандомизацияланды.
Розувастатин, плацебомен салыстырғанда, күретамыр артериясының 12 аймағының интима-медиа кешенінің ең қалың қабатының үдеу жылдамдығын – 0,0145 мм/жыл (СА 95% – 0,0196, – 0,0093; Р < 0,0001) едәуір баяулатты. Бастапқы деңгеймен салыстырғанда өзгеріс, плацебо тобындағы + 0,0131 мм/жыл (1,12%/жыл (p < 0,0001)) үдеумен салыстырғанда, розувастатин тобында – 0,0014 мм/жыл (– 0,12%/жыл, бұл елеусіз болып табылады). Қазіргі таңда интима-медиа кешені қалыңдығының жұқаруы мен жүрек-қантамыр ауруларының туындау қаупінің төмендеуі арасында тікелей өзара байланыс анықталмады. METEOR зерттеуінің аясында зерттелетін қауым жүректің ишемиялық ауруына шалдығу қаупі төмен аймақта болады және 40 мг дозадағы розувастатинмен емдеу үшін мақсатты қауым болып табылмайды. 40 мг доза жүрек-қантамыр ауруларының қаупі жоғары болғанда ауыр гиперхолестеринемия бар пациенттерге ғана тағайындалуы тиіс.
Статиндерді бастапқы профилактикада пайдалануды негіздеу үшін розувастатин бағалауын интервенциялық зерттеу (JUPITER) шеңберінде 17 802 ер (≥ 50 жас) және әйелде (≥ 60 жас) атеросклероз аясында жүрек-қантамыр ауруларының негізгі құбылыстарының туындауына розувастатиннің әсер етуіне баға берілді. Зерттеуге қатысушылар кездейсоқ ретпен плацебо қабылдайтын топқа (n = 8901) және күніне бір рет 20 мг дозада розувастатин қолданатын топқа (n = 8901) бөлініп, осы пациенттер топтарына, орта есеппен, 2 жыл қадағалау жүргізілді. Плацебо қабылдау тобымен салыстырғанда, розувастатин қолданатын топта ТТЛП холестеринінің концентрациясы 45% (p < 0,001) төмен болды.
Жоғары қауіп пен Фрэмингем бойынша > 20% базалық қауіп көрсеткіші бар пациенттердің қосалқы тобын (1558 субъект) ретроспективті талдауда, плацебомен салыстырғанда, розувастатинмен ем кезінде жүрек-қантамыр ауруларынан, инсульт пен миокард инфарктісінен (р = 0,028) өлімге ұшыраудың біріктірілген соңғы нүктесіне жетудің едәуір төмендеуі аталды. Қауіптің оқиғалар жиілігіне қатысты абсолютті төмендеуі 1000 пациент-жылға 8,8 құрады. Жалпы өлімге ұшырау осы жоғары қауіп тобында өзгеріссіз қалды (p = 0,193). Жоғары қауіп (барлығы 9302 пациент) пен SCORE шкаласы (өлімге соқтыратын жүрек-қантамыр ауруларының қаупін 10 жыл бойы бағалау үшін әзірленген шкала) бойынша ≥ 5% базалық қауіп мәні бар (65 жастан асқан субъектілерді қосу үшін кеңейтілген) пациенттердің қосалқы тобын ретроспективті талдауда розувастатинмен ем кезінде, плацебомен салыстырғанда, жүрек-қантамыр ауруларынан, инсульт пен миокард инфарктісінен (р = 0,0003) өлімге ұшыраудың біріктірілген соңғы нүктесінің едәуір төмендеуі аталды. Қауіптің оқиғалар жиілігіне қатысты абсолютті төмендеуі 1000 пациент-жылға 5,1 құрады. Жалпы өлімге ұшырау осы жоғары қауіп тобында өзгеріссіз қалды (p = 0,076).
JUPITER зерттеуінің аясында розувастатин қабылдау тобынан 6,6% субъект және плацебо қабылдау тобынан 6,2% субъект жағымсыз құбылыстар дамуына байланысты емделуін тоқтатты. Емді тоқтатуға әкелген ең көп таралған жағымсыз құбылыстар: миалгия (розувастатин тобында 0,3%, плацебо тобында 0,2%), іштің ауыруы (розувастатин тобында 0,03%, плацебо тобында 0,02%) және бөртпе (розувастатин тобында 0,02%, плацебо тобында 0,03%) болды. Саны жағынан плацебодан асып кететін немесе оған тең ең көп таралған жағымсыз құбылыстар: несеп шығару жолдарының инфекциялары (розувастатин тобында 8,7%, плацебо тобында 8,6%), ринофарингит (розувастатин тобында 7,6%, плацебо тобында 7,2%), арқаның ауыруы (розувастатин тобында 7,6%, плацебо тобында 6,9%) және миалгия (розувастатин тобында 7,6%, плацебо тобында 6,6%) болды.
Балалар
Салыстырмалы жасырын рандомизацияланған көп орталықтық плацебо-бақыланатын 12-апталық зерттеуде (n = 176, 97 ер жынысты және 79 әйел жынысты) розувастатинді титрлеудің 40-апталық фазасымен (n = 173, 96 ер жынысты және 77 әйел жынысты) жалғасып, гетерозиготалы отбасылық гиперхолестеринемиясы бар 10-нан 17 жасқа дейінгі пациенттер (II–V Таннер шкаласы, әйел жыныстылар алғашқы етеккір басталуынан кейін кемінде 1 жыл) 5, 10 немесеи 20 мг дозаларда розувастатин немесе 12 апта бойы күнделікті плацебо қабылдады, ал артынан барлығы 40 апта бойы күнделікті розувастатин қабылдады. Зерттеуге қосылған сәтте пациенттердің 30% жуығы 10-нан 13 жасқа дейін болды, ал тиісінше 17, 18, 40 және 25% шамасы II, III, IV және V Таннер шкаласына сәйкес келді.
Розувастатин 5, 10 және 20 мг дозаларда қабылданғанда, тиісінше, плацебо алу кезіндегі 0,7 %-бен салыстырғанда, ТТЛП-ХС деңгейлері 38,3, 44,6 және 50,0% төмендеді.
Күніне бір рет ең жоғары 20 мг дозаға жету үшін 40-апталық ашық титрлеу аяқталғанда 173 пациенттің 70-і (40.5 %) 2.8 ммоль/л мөлшерінен аз ТТЛП-ХС деңгейіне жетті. Зерттелетін препаратты 52 апта қабылдаудан кейін бой, салмақ, дене салмағы индексіне және жыныстық жетілуге ешқандай ықпалы анықталмады. Аталған зерттеу (n = 176) сирек жағымсыз реакцияларды салыстыруға сай келмеді.
Розувастатин зерттеуі, сонымен қатар, гетерозиготалы отбасылық гиперхолестеринемия бар 6-дан 17 жасқа дейінгі (88 ер жынысты және 110 әйел жынысты пациент, Таннер бойынша сатысы < II–V) 198 баланың қатысуымен мақсатты көрсеткіштер таңдалғанша титрлеудің ашық 2 жылдық зерттеу аясында жүргізілген. Барлық пациенттер үшін розувастатиннің бастапқы дозасы 5 мг құрады. 6-дан 9 жасқа дейінгі пациенттерге (n = 64) розувастатинді күніне бір рет 10 мг ең жоғары дозасына дейін, ал 10-нан 17 жасқа дейінгі пациенттерге (n = 134) күніне бір рет 20 мг ең жоғары дозасына дейін қабылдау мүмкін болды.
Розувастатинмен 24 ай емдеуден кейін ТТЛП-ХС концентрациясы төмендеуінің (ең аз квадраттар әдісімен (ЕКӘ) алынған) орташа пайыздық мәні, бастапқы мәнмен салыстырғанда, 43% құрады (бастапқы деңгей: 236 мг/дл, 24-ші ай: 133 мг/дл). Әр жас тобы үшін ТТЛП-ХС концентрациясы төмендеуінің орташа пайыздық мәні (ЕКӘ кезінде алынған), бастапқы мәнмен салыстырғанда, 6-дан 10 жасқа дейінгі, 10-нан 14 жасқа дейінгі және 14-тен 18 жасқа дейінгі жас топтарында, тиісінше, – 43% (бастапқы деңгей: 234 мг/дл, 24-ші ай: 124 мг/дл), – 45% (бастапқы деңгей: 234 мг/дл, 24-ші ай: 124 мг/дл) және – 35% (бастапқы деңгей: 241 мг/дл, 24-ші ай: 153 мг/дл) құрады.
Розувастатин 5, 10 және 20 мг дозада мынадай екіншілік липидтік және липопротеиндік ауыспалы мәндер үшін бастапқы деңгейден статистикалық маңызды орташа өзгерістерге жетті: ТЖЛП-ХС, жалпы холестерин, ТЖЛП емес-ХС, ТТЛП-ХС/ТТЛП-ХС, жалпы холестерин/ТЖЛП-ХС, жалпы триглицерид/ТЖЛП-ХС, ТЖЛП емес-ХС/ТЖЛП-ХС, АпоB, АпоB/Апо-I. Бұл өзгерістер липидтік реакцияларды жақсартуға бағытталған және 2 жыл бойы сақталған.
Зерттелетін препаратты 24 ай қабылдаудан кейін бой, салмақ, дене салмағы индексіне және жыныстық жетілуге әсері анықталмады.
Рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын, мультиорталықты айқаспалы плацебо-бақыланатын зерттеу аясында гомозиготалы отбасылық гиперхолестеринемиядан зардап шегіп жүрген 14 бала мен жасөспірімнің қатысуымен (6-дан 17 жасқа дейінгі), плацебомен салыстырғанда, күніне бір рет 20 мг дозада розувастатин сынағы өткізілді. Зерттеуде пациенттер 10 мг дозада розувастатин қабылдаған диетаның белсенді 4 апталық кіріспе фазасы, оған дейінгі немесе одан кейінгі 6 апталық плацебо қабылдау кезеңімен 20 мг дозада розувастатинмен емдеудің 6 апталық кезеңінен тұратын айқаспалы фаза, барлық пациенттер 20 мг розувастатин қабылдаған 12 апталық демеуші саты қамтылды. Эзетимибпен немесе аферезбен емдеу зерттеуге енгізілген пациенттер бүкіл зерттеу бойы розувастатин зерттеуіне қатысуды жалғастырды.
Плацебомен салыстырғанда, 20 мг дозада розувастатинмен 6 апта емдеуден кейін ТТЛП-ХС деңгейінің статистикалық мәнді (р = 0,005) төмендеуі (22,3%, 8,4 мг/дл немесе 2,2 ммоль/л) байқалды. Сондай-ақ жалпы холестерин (20,1%, p = 0,003), ТЖЛП емес-ХС (22,9%, p = 0,003) және АпоB (17,1%, p = 0,024) деңгейлерінің статистикалық мәнді төмендеуі байқалған.
Сонымен қатар, плацебомен салыстырғанда, 20 мг дозада розувастатинмен 6 апта емдеуден кейін тетраглициридтер, ТТЛП-ХС/ТЖЛП-ХС, жалпы холестерин/ТЖЛП-ХС, ТЖЛП емес-ХС/ТЖЛП-ХС және АпоB/АпоA-I деңгейлерінің төмендеуі байқалды. Розувастатинмен 20 мг дозада 6 апта емдеуден кейін және плацебомен 6 апта емдеуден кейін ТТЛП-ХС деңгейінің төмендеуі үздіксіз емнің 12 аптасы бойы сақталды. Бір пациентте дозаны арттырған соң 40 мг дозамен 6 апта емдеуден кейін ТТЛП-ХС (8,0%), жалпы холестерин (6,7%) және ТЖЛП-ХС (7,4%) деңгейлерінің одан әрі төмендеуі байқалған.
Осы пациенттердің ішінде 90 аптаға дейінгі уақыт бойы 20 мг розувастатинмен емделген 9 пациентте кеңейтілген ашық емдеу кезінде ТТЛП-х деңгейінің төмендеуі –12,1-ден –21,3% дейінгі диапазонда сақталды.
Күшейтілген титрлеумен ашық зерттеуде бағаланған гомозиготалы отбасылық гиперхолестеринемиядан зардап шегіп жүрген 7 бала мен жасөспірімде (8-ден 17 жасқа дейінгі) ТТЛП-ХС (21,0%), жалпы холестерин (19,2%) және ТЖЛП емес-ХС (21,0%) деңгейінің бастапқы деңгейден төмендеу пайызы 20 мг дозадағы розувастатинмен 6 апта емдеуден кейін жоғарыда аталған зерттеуде гомозиготалы отбасылық гиперхолестеринемия бар балалар мен жасөспірімдерде байқалған мәндерге сәйкес болды.
Еуропаның дәрілік заттар жөніндегі агенттігі гомозиготалы отбасылық гиперхолестеринемияны, алғашқы біріктірілген (аралас) дислипидемияны емдеу кезде және жүрек-қантамыр ауруларының профилактикасында балалар жасындағы пациенттердің барлық қосалқы топтарында розувастатинмен жүргізілген зерттеулердің нәтижелерін ұсыну міндеттемесінен бас тартты.