Әсер ету механизмі
Вирусқа қарсы препарат. Осельтамивир - бұл ізашар дәрі болып табылады, оның белсенді метаболиті (осельтамивир карбоксилаты, ОК) − инфекция жұқтырған жасушалардан жаңадан пайда болған вирустық бөлшектердің босап шығу процесін, олардың тыныс алу жолдары эпителийінің инфекция жұқтырмаған жасушаларына енуін және вирустың организмге одан әрі таралуын катализдейтін фермент - А және В типті тұмау вирустары нейраминидазасының жоғары тиімді және селективті тежегіші.
Фармакодинамика
Осельтамивир карбоксилаты А және В типті тұмаудың нейраминидазаларын тежейді.
Нейраминидазаны 50% in vitro тежеу үшін қажетті ОК концентрациясы төменгі наномолярлық ауқымда болады.
Тұмау вирусының in vitro өсуін тежейді және вирустың репликациясын және оның патогенділігін in vivo тежейді, организмнен А және В тұмауы вирустарының бөлінуін азайтады.
Клиникалық тиімділігі
Жүргізілген зерттеулерде осельтамивир тұмауға қарсы антиденелердің түзілуіне, оның ішінде белсенділігі жойылған тұмауға қарсы вакцинаны енгізуге жауап ретінде антиденелердің өндірілуіне әсер еткен жоқ.
Табиғи тұмау инфекциясын зерттеу
Ересектер мен ≥13 жас жасөспірімдердегі тұмауды емдеу
1997-1998 жылдары Солтүстік жарты шарда маусымдық тұмау инфекциясы кезінде жүргізілген осельтамивирдің ІІІ фазалық клиникалық зерттеулерінде пациенттер осельтамивирді тұмау инфекциясының алғашқы белгілері пайда болғаннан кейін 40 сағаттан кешіктірмей ала бастады. Пациенттердің 97%-ы А тұмауы вирусын және пациенттердің 3% - ы В тұмауы вирусын жұқтырған. Осельтамивир тұмау инфекциясының клиникалық көріністерін едәуір қысқартты (32 сағатқа). Осельтамивир қабылдаған, тұмау диагнозы расталған пациенттерде симптомдардың жиынтық индексі үшін қисық астындағы аудан ретінде айқындалған аурудың ауырлығы плацебо қабылдаған пациенттермен салыстырғанда 38% - ға аз болды. Сонымен қатар, қатар жүретін аурулары жоқ жас пациенттерде осельтамивир антибиотиктерді (бронхит, пневмония, синусит, ортаңғы отит) қолдануды талап ететін тұмау асқынуларының даму жиілігін шамамен 50% - ға төмендетті. Вирусқа қарсы белсенділікке жататын тиімділіктің салдарлы критерийлеріне қатысты препарат тиімділігінің нақты дәлелдері алынды: осельтамивир вирустың организмнен шығарылу уақытының қысқаруын да, «вирустық титр-уақыт» қисығы астындағы ауданның кішіреюін туындатты.
Егде жастағы және кәрілік жастағы пациенттерде осельтамивирмен емдеу бойынша зерттеуден алынған деректер 5 күн ішінде тәулігіне 2 рет 75 мг дозада осельтамивирді қабылдау жасырақ жастағы ересек пациенттерде осыған ұқсас тұмау инфекциясының клиникалық көріністері кезеңі медианасының клиникалық елеулі азаюымен қатар жүргенін көрсетеді, алайда айырмашылықтар статистикалық елеулі болуға жеткен жоқ. Тағы бір зерттеуде жүрек-қантамыр және/немесе тыныс алу жүйелерінің қатарлас созылмалы аурулары бар 13 жастан асқан тұмаумен ауыратындар сондай дозалау режимінде осельтамивир немесе плацебо қабылдады. Осельтамивир және плацебо топтарындағы тұмау инфекциясының клиникалық көріністері азайғанға дейінгі кезеңнің медианасында айырмашылықтар болған жоқ, бірақ осельтамивир қабылдаған кезде температураның жоғарылауы шамамен 1 күнге қысқарды. Вирусты 2 және 4-күні шығаратын пациенттердің үлесі едәуір азайды. Қауіп тобындағы пациенттерде осельтамивирдің қауіпсіздік бейіні ересек пациенттердің жалпы қауымындағы осындай бейіннен ерекшеленбеді.
Тұмау профилактикасы
Оселтамивирдің табиғи тұмау инфекциясының алдын алудағы тиімділігі осы аурумен ауырған отбасы мүшесімен немесе тұрақты ортадағы адаммен қатынасқаннан кейін қарым-қатынастан кейінгі профилактиканың бір зерттеуінде және маусымдық профилактиканың екі зерттеуінде расталды. Осы зерттеулердің барлығының тиімділігінің негізгі параметрі тұмаудың зертханалық расталған жағдайларының жиілігі болды.
Тұмау эпидемиясының вируленттілігін болжау мүмкін емес және аймақ ішінде және маусымнан маусымға дейін өзгереді, сондықтан тұмау жағдайының алдын алу үшін профилактикалық емдеуді қажет ететін науқастардың саны да + емдеуді қажет ететін науқастардың саны (CHN). өзгереді .
Қарым-қатынастан кейінгі профилактика
Бір зерттеуде осельтамивир 75 мг дозада күніне бір рет тұмауы бар адаммен қарым-қатынаста болған адамдарға (тұмауға қарсы вакцинацияланғандардың 12,6%) тағайындалды (индекстік жағдай), индекстік жағдайда симптомдар пайда болғаннан кейін 2 күн ішінде басталып, 7 күн ішінде қолданылады. Тұмау диагнозы 377 бастапқы жағдайдың 163-да расталды. Осельтамивир тұмаудың расталған жағдайларымен қарым-қатынаста болған кезде тұмаудың клиникалық жағдайларының жиілігін плацебо тобындағы 24/200-ден (12%) осельтамивир тобындағы 2/205-ке (1%) дейін айтарлықтай төмендетті (92% төмендеу, (95% сенімділік аралығы) 6-16), р<0,0001). Тұмаудың нақты жағдайлары бар NNT емдеуді қажет ететін пациенттердің саны индекстің инфекциялық статусына қарамастан, бүкіл қауымда (ITT) 10 (95% сенімділік аралығы 9-12) және 16 (95% сенімділік аралығы 15-19) болды.
Оселтамивирдің табиғи тұмау инфекциясындағы профилактикалық тиімділігі ересектерде, жасөспірімдерде және 1 жастан 12 жасқа дейінгі балаларда ауру отбасы мүшесімен немесе тұрақты ортадағы адаммен қарым-қатынаста болғаннан кейін көрсетілді. Тиімділіктің негізгі параметрі зертханалық расталған тұмау инфекциясының жиілігі болды. Осельтамивирдің алдын алу 10 күнге созылды*. Жалпы қауымда үй шаруашылықтарында зертханалық расталған клиникалық тұмаумен сырқаттанушылықтың профилактикасын қабылдамаған топта 20%–дан (27/136) профилактикасын қабылдаған топта 7%-ға (10/135) дейін төмендеуі байқалды (62,7% - ға төмендеу, [95% сенімділік аралығы 26,0-81,2]; p = 0,0042). Тұмауды жұқтырудың индекстік жағдайлары бар үй шаруашылықтарында тұмаумен сырқаттанушылықты алдын-алған топтағы 26%–дан (23/89) алдын-алмаған топтағы 11% - ға (9/84) дейін төмендеді (58,5% - ға төмендеді) 95% сенімділік аралығы 15,6-79,6]; р = 0,0114).
Қосалқы топтық талдау деректері бойынша 1 жастан 12 жасқа дейінгі балаларда зертханалық расталған клиникалық тұмаумен сырқаттанушылықты алдын-алмаған топта 19% - дан (21/111) 7% - ға (7/104) дейін анық төмендеді және алдын-алған топта (64,4%–ға төмендеу, [95% сенімділік аралығы 15,8-85,0]); р = 0,0188). Бастапқы деңгейде вирус анықталмаған балаларда зертханалық расталған клиникалық тұмаудың жиілігі алдын-алмаған топтағы 21%–дан (15/70) алдын-алған топтағы 4% - ға (2/47) дейін өсті. (төмендеу 80,1% құрады, [95% сенімділік аралығы 22,0-94,9]; p = 0,0206). Бүкіл педиатриялық қауым үшін NNT сәйкесінше 9 (95% 7-24 сенімділік аралығы) және 8 (95% сенімділік аралығы 6, жоғарғы шекті анықтау мүмкін емес) жалпы қауымда (ITT) және жұқтырған индекстік жағдайлармен (ITTII) педиатриялық қарым-қатынаста болды.
* Жасына байланысты доза: 1-2 жас: күніне 30 мг, 3-5 жас: күніне 45 мг, 6-12 жас: күніне 60 мг, > 12 жас: күніне 75 мг.
Халық арасында эпидемия кезінде тұмау профилактикасы
Егілмеген, бірақ дені сау ересектерге жүргізілген екі қосымша зерттеулердің біріккен талдауында 6 апта бойы күніне бір рет 75 мг осельтамивирді қабылдау плацебо тобында тұмаудың клиникалық жағдайларының жиілігін 25/519 (4,8%) 6/520 дейін. 1,2%) осельтамивир тобында (76% төмендеу, [95% сенімділік аралығы) 1,6–5,7]; р = 0,0006) халық арасында тұмаудың өршуі кезінде айтарлықтай төмендетті. Бұл зерттеуде ЕҚНС 28 құрады (95% сенімділік аралығы 24-50).
80% - ы маусымында егілген қарттар үйіндегі егде жастағы және қарт адамдарда зерттеу жүргізілгенде 6 апта ішінде күніне бір рет 75 мг дозада осельтамивир тұмаудың клиникалық жағдайларының жиілігін 272-ден 12-ге (4.4 %), плацебо дл 1/276 тобында айтарлықтай төмендетті (0.4 %) осельтамивир тобында 92%, [95% сенімділік аралығы 1,5-6,6]; р = 0,0015) төмендетті. Бұл зерттеудегі NNT 25 (95% сенімділік аралығы23–62) құрады
Асқыну қаупінің төмендеуін бағалау бойынша нақты зерттеулер жүргізілген жоқ.
Тұмауды жоғары қауіпті топтарда емдеу
Тұмау ауруының орташа ұзақтығы егде жастағы пациенттерде (≥65 жас) және оселтамивир қабылдаған созылмалы жүрек және/немесе тыныс алу аурулары бар пациенттерде (5 күн бойы күніне екі рет 75 мг) айтарлықтай қысқарған жоқ. Осельтамивир қабылдаған топтарда қызбаның жалпы ұзақтығы бір күнге қысқарды. Егде жастағы тұмауы бар пациенттерде осельтамивир антибиотиктермен емделген төменгі тыныс жолдарының кейбір асқынуларының (негізінен бронхит) жиілігін плацебо тобындағы 19% - дан (52/268) осельтамивир қабылдаған пациенттер тобында 12% - ға (29/250) дейін айтарлықтай төмендетті (р = 0,0156).
Созылмалы жүрек және/немесе тыныс алу ауруларымен тұмауы бар пациенттерде антибиотиктермен емделген төменгі тыныс жолдарының (негізінен бронхит) асқынуларының жиынтық жиілігі плацебо тобында 17% (22/133) және плацебо тобында 14% (16/118) құрады. Осельтамивир қабылдаған топ (p = 0,5976).
Иммунитеті әлсіреген адамдарда тұмау профилактикасы
1 жастан 12 жасқа дейінгі 18 баланы қоса, иммунитеті әлсіреген 475 пациентте маусымдық тұмау профилактикасы үшін салыстырмалы жасырын, плацебо бақыланатын, рандомизацияланған зерттеу жүргізілді. Бұл зерттеудің бастапқы соңғы нүктесі вирустық өсірінді және/немесе HAI антидене титрінің 4 есе ұлғаюы арқылы анықталған тұмаудың зертханалық расталған жағдайларының жиілігі болды. Зертханалық расталған клиникалық тұмаудың жиілігі плацебо тобындағы 7/238-ден (2,9%) осельтамивир тобындағы 5/237–ге (2,1%) дейін төмендеді (28,3% төмендеді, [95% сенімділік аралығы-2,3-4,1; р = 0,772]).
Клиникалық симптоматологиямен бірге жүретін тұмаудың зертханалық расталған инфекциясы тұмау вирусының РНҚ-сына кері транскриптаза полимеразды тізбекті реакциясының оң нәтижесі диагнозымен анықталды.
Пациенттерде вирус бөлінбеген жағдайда, осельтамивирдің бастапқы профилактикалық қолданылуы клиникалық симптоматикамен бірге жүретін тұмаудың зертханалық расталған инфекциясының 0.4% - ға (1/232) дейін төмендеуіне әкелді, плацебо тобындағы 3% - бен (7/231) салыстырғанда (төмендеу 85,8% құрады, [95% сенімділік аралығы
0,1-5,7; р = 0,037]).
Вирустық нейраминидаза сезімталдығының төмендеуі
Тұмауды емдеу
Оселтамивирге сезімталдығы немесе төзімділігі төмен пациенттерде тұмау вирустарының пайда болу қаупі осы вирусты уақытша тасымалдаған және негізгі белгілердің өршуін сезінбеген клиникалық зерттеулер арқылы бағаланды. Балаларда ересектер мен жасөспірімдерге қарағанда резистенттіліктің жоғары пайызы анықталды. Кейбір педиатриялық пациенттерде осельтамивирге төзімді вирус осельтамивирге сезімтал вирусы бар пациенттерге қарағанда ұзағырақ анықталды, бұл ретте, пациенттерде тұмау симптомдарының ұзақтығы артқан жоқ.
Жалпы алғанда, осельтамивирге резистенттіліктің жоғары жиілігі осельтамивир қабылдаған және жалпы дені сау ересектер мен жасөспірімдердегі зерттеу деректерімен салыстырғанда, 10 күн ішінде стандартты дозаны немесе осельтамивирдің қосарлы дозасын қабылдаған [14,5% (10/69) стандартты доза тобында және 2,7% (2/74) қосарлы доза тобында]. иммунитеті әлсіреген ересектер мен жасөспірімдерде анықталды. Резистенттілік дамыған ересек пациенттердің көпшілігі трансплантат реципиенттері болды (стандартты доза тобындағы пациенттердің 8/10 және қосарлы доза тобындағы пациенттердің 2/2). Оселтамивирге төзімді вирусы бар пациенттердің көпшілігі А типті тұмауды жұқтырған және вирустың ұзақ уақыт шығарылуы болған.
Резистенттілікті бағалау бойынша екі зерттеуде осетамивирмен емделген иммунитеті әлсіреген балаларда осельтамивирге резистенттілік жиілігі 20,7% (6/29) құрады. Емдеу кезінде оселтамивирге төзімділігі анықталған иммунитеті әлсіреген 6 баланың 3-і стандартты дозаны, ал 3-і жоғары дозаны (екі немесе үш есе доза) қабылдады. Олардың көпшілігі жедел лимфоидты лейкозбен ауырды және 5 жасқа толмаған болды.
2 Кесте. Клиникалық зерттеулерде осельтамивирге резистенттіліктің жалпы даму жиілігі
Пациенттер қауымы — Резистенттілікке әкелетін мутациялары бар пациенттер
Фенотиптеу* — Гено- және фенотиптеу*
Ересектер мен жасөспірімдер — 21/2382 (0.88 %) — 27/2396 (1.13 %)
Балалар (1-12 жас) — 71/1726 (4.11 %) — 78/1727 (4.52 %)
1 жастан асқан балалар — 13/71 (18.31 %) — 13/71 (18.31 %)
* Толық генотиптеу зерттеулердің ешқайсысында жүргізілген жоқ.
Тұмау профилактикасы
Иммундық жүйенің қалыпты функциясы бар адамдарда қарым-қатынастан кейінгі профилактика (7 күн), отбасымен қарым-қатынастағы адамдардың профилактикасы (10 күн) және маусымдық профилактика (42 күн) мақсатында осельтамивирді қабылдаған кезде препаратқа резистенттілік жағдайлары байқалған жоқ.
Иммунитеті әлсіреген адамдарда маусымдық профилактика бойынша 12 апталық зерттеуде резистенттіліктің пайда болу жағдайлары да байқалған жоқ.
Жекелеген клиникалық жағдайлар мен бақылау зерттеулерінің деректері
Осельтамивир қабылдамаған пациенттерде табиғи жағдайда туындайтын осельтамивирге сезімталдығы төмен болған А және В тұмауы вирусының мутациялары анықталды. 2008 жылы Еуропада айналымда болған H275Y типінің алмасуы бойынша резистенттілікті туындататын мутация 2008 H1N1 вирусының 99% - дан астам штамдарында анықталды. 2009 H1N1 тұмау вирусы («шошқа тұмауы») көп жағдайда осельтамивирге сезімтал болды. Осельтамивирге төзімді штаммдар иммундық жүйенің қалыпты функциясы бар адамдарда және осельтамивир қабылдаған иммунитеті әлсіреген адамдарда табылды. Осельтамивирге сезімталдықтың төмендеу дәрежесі және мұндай вирустардың пайда болу жиілігі жыл мезгіліне және аймаққа байланысты өзгеруі мүмкін. Осельтамивирге төзімділік препаратты емдеу үшін де, профилактика үшін де қабылдаған H1N1 пандемиялық тұмауы бар пациенттерде анықталған.
Резистенттіліктің кездесу жиілігі неғұрлым жас пациенттерде және иммунитеті әлсіреген пациенттерде жоғары болуы мүмкін. Осельтамивирмен ем қабылдаған пациенттерде тұмау вирусының осельтамивирге төзімді зертханалық штаммдары және тұмау вирустары N1 және N2 нейраминидаза мутациялары болады. Тұрақтылыққа әкелетін мутациялар көбінесе нейраминидазаның спецификалық қосалқы типтеріне тән.
Осельтамивирді қолдану туралы шешім қабылдаған кезде тұмау вирусының препаратқа маусымдық сезімталдығын ескеру қажет (соңғы ақпаратты ДДҰ сайтынан табуға болады).
В тұмау инфекциясын емдеу
Тұмауды жұқтырған халықтың жалпы 15%-ы В тұмауының инфекциясын жұқтырған; жекелеген зерттеулерде бұл үлес 1-ден 33% - ға дейін болды. В тұмауының инфекциясын жұқтырған пациенттердегі аурудың орташа ұзақтығы жеке зерттеулерде емдік топтар арасында айтарлықтай айырмашылықтарды анықтаған жоқ. В тұмауының инфекциясын жұқтырған 504 пациенттің деректері барлық зерттеулерде талданды. Осельтамивир барлық симптомдардың басылу уақытын 0,7 күнге (95% сенімділік аралығы 0,1–1,6 күн; р = 0,022) және плацебомен салыстырғанда бір күндік қызбаның (≥37,8°C), жөтелдің және суық тиюдің ұзақтығын (95% сенімділік аралығы 0,4) -1,7 күн; р <0,001) қысқартты.
Педиатриялық пациенттердегі қауіпсіздік және тиімділік.
Балалардағы тұмауды емдеу
Салыстырмалы жасырын, плацебо-бақыланатын емдік зерттеу қызбасы (>37,8°C), жөтелі немесе риниті бар 1 жастан 12 жасқа дейінгі (орташа жасы 5,3 жас) 695 балаға жүргізілді. Бұл зерттеуде тұмау инфекция жұқтырған пациенттердің 67%-ы А тұмауын, ал 33% - ы В тұмауы инфекциясын жұқтырған.
Осельтамивир алғашқылар пайда болғаннан кейін 48 сағаттан кешіктірмей қабылдағанда аурудың ұзақтығын (жөтелдің, мұрынның бітелуінің, қызбаның басылуы және қалыпты денсаулық пен белсенділікке оралу уақыты ретінде анықталатын) плацебомен салыстырғанда 35,8 сағатқа қысқартты. Жедел ортаңғы отиті бар пациенттердің үлесі плацебо қабылдаған балаларға қарағанда осельтамивир қабылдаған балаларда 40% - ға төмен болды. 5 жасқа дейінгі балалардың қосалқы тобында осельтамивир ортаңғы отитттіңдаму қаупін 56%-ға төмендетті. Антибиотиктердің жалпы тұтынуы плацебо тобына қарағанда оселтамивир тобында 40% төмен болды. Оселтамивир қабылдаған балалар плацебо қабылдағаннан 2 күн бұрын қалыпты денсаулық пен белсенділікке оралды.
Екінші зерттеу 6 мен 12 жас аралығындағы 334 демікпесі бар балада жүргізілді. 53,6% тұмауға оң нәтиже берді. Осельтамивир қабылдаған топта аурудың орташа ұзақтығы айтарлықтай қысқарған жоқ.