Әсер ету механизмі
Осельтамивир фосфаты белсенді метаболиттің (осельтамивир карбоксилат) препараты болып табылады, ол вирион беткейінің гликопротеині болып табылатын тұмау вирусының нейраминидазасын іріктеп тежейді. Нейраминидаза вирусының белсенділігі вирустың инфекция жұқтырмаған жасушаларға енуіне, вирусты бөлшектердің инфекцияланған жасушалардан босатылуына, демек, вирустың организмде таралуына ықпал етеді. Осельтамивир карбоксилат А және B in vitro тұмауы вирустарының нейраминидазасын тежейді. Осельтамивир фосфаты in vitro тұмауы вирусының инфекциясын және репликациясын тежейді. Пероральді қолдану кезінде осельтамивир А және B тұмауы вирустарының репликациясын және оның in vivo патогендігін жануарларда антивирусты экспозициясы, тиісінше күніне екі рет 75 мг препаратты қабылдаған ересек адамдардағы экспозициясы кезінде тұмаудың инфекциясы үлгілерінде тежейді.
Осельтамивирдің вирусқа қарсы белсенділігі дені сау еріктілердің қатысуымен түрткі сынақтарда А және B тұмауы вирусына қатысты расталды.
А тұмауы вирусының клиникалық изоляттарының нейраминидазасының белсенділігін тежеу үшін қажетті осельтамивирдің IC50 концентрациясы 0,1-1,3 нМ, B тұмауы 2,6 нМ құрады. Жарияланған зерттеулердің деректеріне сәйкес, B тұмауының вирусы үшін IC50 мәнінің медианасы біршама жоғары және 8,5 нМ құрайды.
Клиникалық тиімділік және қауіпсіздік
Тұмау инфекциясын емдеу
Селтавир препаратын тағайындалуы А тұмауы басым табиғи тұмау инфекциясының клиникалық зерттеулеріне негізделген.
Осельтамивир тұмау вирусынан туындаған ауруларға қарсы ғана тиімді, сондықтан статистикалық талдау тек тұмауы бар пациенттер үшін ғана келтіріледі. Вирусологиялық талдаудың оң және теріс нәтижесімен (ITT-популяция) қатысушылар кірген біріккен популяциядағы тұмауды емдеудің зерттеу аясында тиімділіктің негізгі көрсеткіші теріс нәтижемен адамдардың санына пропорционалды түрде азайды. Жалпы популяцияда тұмау инфекциясы пациенттердің 67%-да (46-74% диапазонында) расталған. Егде жастағы адамдар популяциясында вирусологиялық талдаудың оң нәтижесі 64%, созылмалы кардиологиялық және респираторлық аурулары бар пациенттерде — 62% болды. Тұмаудың үшінші сатысындағы емдеудің барлық зерттеулерінде пациенттерді тұмау жергілікті жерде таралғанда ғана зерттеуге қабылдаған.
Ересектер мен 13 жастан асқан жасөспірімдер: егер олар симптомдар пайда болғаннан кейін 36 сағат ішінде қаралса және дене температурасы ≥ 37,8 °C болса, онда ең кемі бір респираторлық (жөтел, тұмау немесе тамақтың ауыруы) және жүйелік симптом (миалгия, қалтырау немесе тершеңдік, дімкәстік, шаршау немесе бас ауруы) бірге жүрсе зерттеу өлшемдеріне сәйкес келеді. Тұмауды емдеу зерттеулеріне енгізілген, тұмаудың диагнозы расталған (n = 2413) барлық ересектер мен жасөспірімдердің біріктірілген талдауында осельтамивирді 75 мг дозада күніне екі рет 5 күн бойы қолдану тұмаумен сырқаттанудың орташа ұзақтығын шамамен плацебо тобында 5,2 күннен (95% СА 4,9–5,5 күн) бір күнге, 4,2 күнге дейін (95% СА 4,0-4,4 күн; р ≤ 0,0001) қысқартты.
Антибиотиктермен емдеуді талап ететін төменгі тыныс алу жолдарында (негізінен бронхит) көрсетілген асқынулар дамыған қатысушылардың пайызы плацебо тобындағы 12,7% - дан (135/1063) осельтамивир алған топта 8,6% - ға (116/1350) дейін қысқарды (р = 0,0012).
Асқынулардың даму қаупі жоғары популяцияларда тұмауды емдеу: егде жастағы (≥ 65 жас) пациенттерде және 5 күн ішінде күніне екі рет 75 мг осельтамивир қабылдаған созылмалы респираторлық немесе кардиологиялық аурулары бар пациенттерде тұмаумен сырқаттанудың орташа ұзақтығы айтарлықтай төмендеген жоқ. Қызбаның жалпы ұзақтығы осельтамивир қабылдаған топтарда бір күнге төмендеді. Тұмаудың диагнозы расталған егде жастағы пациенттерде осельтамивир антибиотиктерді қолдануды талап ететін төменгі тыныс алу жолдарында (негізінен бронхит) көрсетілген асқынулардың жиілігін 19% - дан (52/268) осельтамивир (р = 0,0156) алған топта плацебо тобында 12% - ға (29/250) дейін айтарлықтай төмендетті.
Созылмалы респираторлық немесе кардиологиялық аурулары бар вирусологиялық талдаудың оң нәтижесі бар пациенттерде антибиотиктерді қолдануды талап ететін төменгі тыныс алу жолдарында (негізінен бронхит) асқынулардың жиынтық жиілігі плацебо тобында 17% (22/133) және осельтамивир (p = 0,5976) алған топта 14% (16/118) құрады.
Жүкті әйелдерде тұмауды емдеу: жүкті әйелдерде осельтамивирді қолданудың бақыланатын клиникалық зерттеулері жүргізілген жоқ,алайда постмаркетингтік және ретроспективті бақылау зерттеулері осы популяция үшін аурудың/өлімнің неғұрлым төмен деңгейінде көрінетін ағымдағы қолдану сызбасының пайдасын көрсетеді. Фармакокинетикалық талдау нәтижелері белсенді метаболит экспозициясының төмендеуін көрсетеді, алайда жүкті әйелдерде тұмауды емдеу немесе профилактика кезінде дозаны түзету ұсынылмайды (5.2-бөлімін қараңыз).
Балалардағы тұмауды емдеу: 1-12 жастағы (орташа жасы 5,3 жас), қызба болған (≥37,8 °C) (65% тұмау диагнозы расталған), сондай - ақ жөтел немесе ринит болған дені сау балаларды алғашқы зерттеуде, тұмау диагнозымен расталған пациенттердің 67%–ы А тұмауын, ал 33% - ы В тұмауын жұқтырған. Симптомдар пайда болғаннан кейін 48 сағат ішінде басталған осельтамивирмен емдеу плацебо қабылдаумен салыстырғанда 1,5 күнге (95% СА 0,6–2,2 күн; р <0,0001) аурудың ұзақтығын едәуір қысқартты (қалыпты белсенділікке қайтып оралғанға және жөтелді басуға, мұрынның бітелуіне, қызбаның жоғалуына дейінгі уақыт ретінде анықталады). Осельтамивир жедел ортаңғы отитпен сырқаттанушылықты плацебо тобында 26,5% - дан (53/200) осельтамивир (р = 0,013) алған топта 16% - ға (29/183) дейін төмендетті. Екінші зерттеуге 6-12 жастағы демікпесі бар 334 бала қатысты, оның 53,6%-ында тұмау диагнозы расталған. Осельтамивир алған топта аурудың орташа ұзақтығы айтарлықтай төмендеген жоқ. 6-шы күні (емдеудің соңғы күні) осельтамивир алған топта осы популяциядағы плацебо тобындағы (р = 0,0148) 4,7% - бен салыстырғанда ҚТК1 10,8% - ға өсті.
1 жастан кіші балаларда қолданылуы үлкен жастағы балалардағы тиімділік жөніндегі деректерді экстраполяциялауға негізделген. Ұсынылатын доза фармакокинетикалық үлгілеу деректеріне негізделген (5.2-бөлімді қараңыз).
В тұмауын емдеу: жалпы алғанда, тұмау диагнозы расталған популяцияның 15% - ы В тұмауы инфекциясын жұқтырды, жекелеген зерттеулерде бұл сан 1-ден 33% - ға дейін өзгереді. В тұмауы бар пациенттерде аурудың орташа ұзақтығы жекелеген зерттеулерде емдеу топтары арасында айтарлықтай ерекшеленбеген. В тұмауы бар 504 пациенттің зерттеу деректері талдау үшін біріктірілді. Осельтамивирді қолдану плацебо тобымен салыстырғанда барлық симптомдарды тоқтатуға дейінгі кезеңді 0,7 күнге (95% СА 0,1–1,6 күн; р = 0,022), қызба ұзақтығын (≥ 37,8 °С), жөтел мен ринитті — 1 күнге (95% СА 0,4–1,7 күн; р <0,001) қысқартты.
Тұмаудың профилактикасы
Табиғи тұмау инфекциясының профилактикасындағы осельтамивирдің тиімділігі отбасы аясындағы жанасудан кейін тұмаудың профилактикасын зерттеуде және маусымдық профилактикасының екі зерттеулерінде расталды. Барлық осы зерттеулердегі тиімділіктің негізгі параметрі зертханалық расталған тұмау инфекциясының жиілігі болды. Тұмау вирусының вируленттілігі болжанбайды және аймақ шегінде және маусымнан маусымға қарай өзгеріп отырады; демек, тұмаумен (NNT) аурудың бір жағдайын болдырмау үшін емделуі қажет науқастардың саны да өзгереді.
Жанасудан кейінгі профилактика: Тұмауды тасымалдаушымен байланыста (тұмауға қарсы егілгендер 12,6%) болған қатысушыларын зерттеуде күніне бір рет 75 мг осельтамивирді қолдану тұмауды тасымалдаушыда симптомдар пайда болғаннан кейін 2 күн ішінде басталып, 7 күн бойы жалғасты. Тұмау 377 жағдайдың 163-інде расталды. Осельтамивир клиникалық симптоматикасы бар тұмаумен ауыруды едәуір төмендетті, ол тұмау диагнозы расталған адамдармен байланыста болған қатысушыларда плацебо тобындағы 24/200 (12%) - дан осельтамивир алған топта (92% - ға [95% СА 6-16; p ≤ 0,0001] төмендеуі) 2/205 (1%) - ға дейін байқалды. Тұмаудың диагнозы расталған адамдармен байланыста болған қатысушылар арасында емді қажет ететін науқастардың саны (NNT) тұмау тасымалдаушысының инфекциялық статусына қарамастан, барлық популяцияда (ITT) 10 (95% СА 9-12) және 16 (95% СА 15-19) болды.
Осельтамивирдің табиғи тұмау инфекциясының профилактикасындағы тиімділігі ересектер, жасөспірімдер және 1-12 жастағы балалар ауру тасымалдаушысы ретінде және олармен жанасқан адамдар ретінде отбасында жанасудан кейін тұмаудың профилактикасын зерттеуде дәлелденген. Бұл зерттеуде тиімділіктің негізгі параметрі отбасы ортасындағы клиникалық симптоматикасы бар зертханалық расталған тұмау инфекциясының жиілігі болды. Осельтамивирді профилактикалық қолдану 10 күнге созылды. Жалпы популяцияда клиникалық симптоматикасы бар зертханалық расталған тұмау инфекциясының жиілігі отбасы аясында профилактикадан өтпеген топтағы 20%-дан (27/136) профилактикадан өткен топта 7% - ға (10/135) дейін (62,7% - ға [95% СА 26,0-81,2; р = 0,0042] төмендеуі) төмендеді. Тұмау тасымалдаушылары бар отбасыларында тұмаумен аурушаңдық профилактикадан өтпеген топтағы 26%–дан (23/89) профилактикадан өткен топтағы 11% - ға (9/84) дейін (58,5% - ға төмендеді (95% СА 15,6-79,6; р = 0,0114]) төмендеді.
Талдаудың деректері бойынша 1-12 жастағы балалардағы қосалқы топтарда клиникалық симптоматикасы бар зертханалық расталған тұмау инфекциясының жиілігі профилактикадан өтпеген топтағы 19%–дан (21/111) 7% - ға (7/104) дейін профилактикадан өткен топта айтарлықтай төмендеді (64,4% - ға (95% СА 15,8-85,0; р = 0,0188] төмендеуі).
Бастапқы вирус бөлмеген балаларда клиникалық симптоматикасы бар зертханалық расталған тұмау инфекциясы жиілігі профилактикадан өтпеген топта 21% - дан (15/70) 4% - ға (2/47) дейін профилактикадан өткен топта төмендеді (80,1% - ға төмендеуі [95% СА 22,0-94,9; р = 0,0206]).
NNT барлық балалар үшін 9 (95% СА 7-24) және 8 (95% СА 6, жоғарғы шегі бағаланбайды) барлық популяция үшін (ITT) және ауру тасымалдаушылармен (ITTII) байланыста болған балалар үшін тиісінше.
Пандемия кезінде 1 жасқа дейінгі балаларда тұмаудың жанасудан кейінгі профилактикасы: тұмаудың пандемиясы кезіндегі профилактика 0-12 айлық балаларда бақыланатын клиникалық зерттеулерде зерттелмеген. Экспозицияның имитациясы туралы толық ақпаратты 5.2-бөлімінен қараңыз.
Тұрғындар арасындағы тұмау індеті кезіндегі профилактика: жалпы вакцинацияланбаған дені сау ересектерде басқа 2 зерттеудің біріккен талдауында 6 апта ішінде күніне бір рет 75 мг осельтамивирді қолдану тұмаудың клиникалық түрімен ауыруды тұрғындар арасында тұмаудың өршуі кезінде плацебо тобындағы 25/519 (4,8%)–дан осельтамивир алатын топтағы 6/520 (1,2%) - ға дейін елеулі төмендетті (76% -ға төмендеген [95% СА 1,6-5,7; р = 0,0006]). Бұл зерттеуде NNT 28 (95% СА 24-50) болды.
Медициналық қызмет көрсететін интернат-үйлердің қарт тұрғындарын зерттеу барысында қатысушылардың 80% - ы зерттеу кезінде вакцинацияланған, 6 апта ішінде күнініе бір рет 75 мг осельтамивирді қолдану тұмаумен ауыруды плацебо тобындағы клиникалық симптоматикасы бар 12/272 (4,4%) бастап осельтамивир алатын топта 1/276 (0,4%) дейін едәуір төмендетті (92% [95% СА 1,5–6,6; р = 0,0015]).
Бұл зерттеуде NNT 25 (95% СА 23-62) болды.
Иммунитеті әлсіз пациенттерде тұмаудың профилактикасы: иммунитеті әлсіз 475 пациентте, оның ішінде 1-12 жастағы 18 бала бар (паренхиматоздық органдарды трансплантациялаумен 388 пациентте [195 плацебо тобында; 193 осельтамивир алушы топта], гемопоэздік дің жасушаларын трансплантациялаумен 87 пациентте [43 плацебо тобында; 44 осельтамивир алушы топта, иммунитет әлсіреуінің басқа да себептері бар пациенттер болмады) тұмаудың маусымдық профилактикасына салыстырмалы жасырын рандомизацияланған плацебо-бақыланатын зерттеу жүргізілді. Бұл зерттеудің алғашқы соңғы нүктесі вирустық өсірінді немесе HAI антиденелер деңгейінің төрт есе артуы бойынша анықталатын клиникалық симптоматикасы бар тұмаудың зертханалық расталған диагнозының жиілігі болды. Клиникалық симптоматикасы бар тұмаудың зертханалық расталған диагнозының жиілігі плацебо тобында 2,9% (7/238) және осельтамивир алатын топта 2,1% (5/237) (95% СА 2,3-4,1%; р = 0,772) құрады. Асқыну қаупін төмендетуді бағалау үшін негізгі зерттеулер жүргізілген жоқ.
Озельтамивирге резистенттілігі
Сезімталдығы төмен немесе осельтамивирге резистенттілігі айқындалған тұмау вирустарының пайда болу қаупі Roche компаниясы демеушілік көрсеткен клиникалық зерттеулер барысында зерттелді. Осельтамивир-резистентті вирус анықталған барлық пациенттерде бұл уақытша құбылыс болды, вирустың элиминациясына әсер етпеді және клиникалық жағдайының нашарлауына әкеп соқпады.
Пациенттер популяциясы — Резистенттілікке әкелетін мутациялары бар пациенттер
Фенотиптеу* — Гено- және фенотиптеу*
Ересектер мен жасөспірімдер — 21/2382 (0,88%) — 27/2396 (1,13%)
Балалар (1–12 лет) — 71/1726 (4,11%) — 78/1727 (4,52%)
Балалар 1 жасқа дейін — 13/71 (18,31%) — 13/71 (18,31%)
*Зерттеудің ешбірінде толық генотиптеу жүргізілімеген.
Жанасудан кейінгі топтың профилактикасы (7 күн), отбасы аясындағы жанасудан кейінгі профилактика (10 күн) және тұмаудың маусымдық профилактикасы (42 күн) топтарының клиникалық зерттеулерінде иммунокомпетентті пациенттерде осельтамивирге резистенттілік жағдайлар байқалған жоқ. Иммунитеті әлсіреген пациенттерде тұмаудың профилактикасын 12 апталық зерттеуде резистенттілік пайда болған жағдайлар да байқалған жоқ.
Клиникалық зерттеулер мен фармакологиялық қадағалау деректері: осельтамивир алмаған пациенттерде осельтамивирге сезімталдығы төмен A және В тұмауы вирустарының invitro өздігінен болатын мутациялары анықталды. Осельтамивирмен емдеу барысында резистентті штаммдар иммунокомпетентті пациенттерде де, иммунитеті әлсіреген пациенттерде де бөлінді. Иммунитеті әлсіз пациенттерде және кішкентай балаларда емдеу кезінде осельтамивирге резистенттіліктің қалыптасу қаупі жоғары.
Осельтамивир қабылдаған пациенттерде бөлінген осельтамивирге резистентті вирустарында және тұмау вирустарының осельтамивир- резистентті зертханалық штаммдарында N1 және N2 нейраминидазаларының мутациясы болады. Резистенттілікке әкелетін мутациялар вирустың қосалқы типтері үшін спецификалық болып табылады. 2007 жылдан бастап резистенттілікпен астасқан H1N1 маусымдық штаммдарында H275Y мутациясы кең тараған. Осельтамивирге сезімталдық және мұндай вирустардың таралуы шамамен маусым мен аймаққа байланысты өзгереді. 2008 жылы H275Y мутациясы Еуропада тараған H1N1 тұмауының изоляттарының > 99%-да анықталған. 2009 жылғы H1N1 тұмауының вирусы («шошқа тұмауы») көп жағдайларда осельтамивирге сезімтал болды, тұмауды емдеу және профилактикалау үдерісіндегі резистенттіліктің бірлі-жарым жағдайлары туралы ғана хабарланған.