Әсер ету механизмі
Хантер синдромы (II типті мукополисахаридоз) организмде идуронат-2-сульфатаза лизосомалық ферменті жеткіліксіз деңгейі туындататын Х-тіркескен рецессиялық тұқым қуалайтын ауру түрінде болады. Идуронат-2-сульфатаза функциясы олигосахарид байланысқан сульфат жартыларының ыдырауы арқылы дерматансульфат және гепарансульфат гликозаминогликандарының (ГАГ) катаболизмі болып табылады. Хантер синдромы бар пациенттерде идуронат-2-сульфатаза ақаулы ферментінің болмауына немесе болуына байланысты, жасушалар лизосомаларында ГАГ үдемелі жиналып, жасушалық шамадан тыс қанығуға, органомегалияға, тіндердің ыдырауына және ағзалар функциясының бұзылуына әкеледі.
Идурсульфаза – бұл ферменттің табиғи бейініне ұқсас адамда гликозилдену бейінін қамтамасыз ететін, адамның жасушалар желісінен алынған идуронат-2-сульфатазаның лизосомалық ферментінің тазартылған түрі.
Идурсульфаза 525-аминқышқылды гликопротеин түрінде секрецияланады және күрделі гибридтік олигосахаридтер, сондай-ақ манноза мөлшері көп олигосахаридтер тізбектері орналасқан 8 N-байланысқан гликозилденген бөліктері бар. Идурсульфазаның молекулалық салмағы шамамен 76 кДа құрайды.
Фармакодинамикалық әсерлері
Хантер синдромы бар пациенттерге вена ішіне енгізілетін Элапраза жасушалық лизосомаларға экзогендік фермент түсуін қамтамасыз етеді. Олигосахаридтік тізбектердегі манноза-6-фосфатты (М6Ф) қалдықтар ферментке жасуша бетіндегі М6Ф-рецепторлармен спецификалық байланысуға мүмкіндік береді, бұл жасуша ішіндегі лизосомаларға бағытталған ферменттің қармалуға және кейіннен жиналған ГАГ катаболизміне әкеледі.
Клиникалық тиімділігі және қауіпсіздігі
Элапраза препаратының қауіпсіздігі мен тиімділігі клиникалық үш зерттеуде: ересектерде және 5 жастан үлкен балаларда жүргізілген рандомизацияланған, плацебо-бақыланатын екі (TKT008 және TKT024) клиникалық зерттеуде және 16 айлығынан бастап 7,5 жасқа дейінгі балаларда жүргізілген қауіпсіздігіне қатысты бір ашық зерттеуде (HGT-ELA-038) берілді.
Жалпы жиынтығы, Хантер синдромы мен кең ауқымды симптомдары бар ер жынысты 108 пациент рандомизацияланған плацебо-бақыланатын екі зерттеуге қосылды, оның 106-ы кеңейтілген ашық екі зерттеу барысында емді жалғастырды.
52 апта бойы жүргізілген рандомизацияланған, салыстырмалы жасырын плацебо-бақыланатын зерттеу барысында 5-тен 31 жасқа дейінгі 96 пациент Элапраза препаратын аптасына 1 рет 0,5 мг/кг дозада (n=32) немесе 2 аптада 1 рет 0,5 мг/кг дозада (n=32) немесе плацебо (n=32) қабылдады. Зерттеуге идуронат-2-сульфатаза ферменті белсенділігінің тапшылығы құжат жүзінде расталған, болжамды жеделдетілген өкпенің тіршілік сыйымдылығының (ӨТС) үлесі < 80% және аурудың клиникалық айқындылық диапазоны кең пациенттер қамтылды.
Тиімділігін бағалаудың бастапқы критерийі зерттеудің басынан соңына дейін төзімділік көрсеткіші ретінде 6 мин ішінде жүріп өткен қашықтықтың (6-минуттық жүру тестісі немесе 6-МТ) өзгеру рангілерінің қосындысы және өкпе функциясының көрсеткіші ретінде болжамды жеделдетілген ӨТС пайызы негізінде біріктірілген екі компонентті көрсеткіш болды. Бұл критерий апта сайын ем қабылдаған пациенттерде плацебо тобындағысынан едәуір ерекшеленді (p=0,0049). Клиникалық тиімділігіне қосымша талдау бастапқы біріктірілген критерийдің жекелеген компоненттері, ӨТС абсолюттік өзгерістері, несептегі ГАГ концентрациясының және бауыр мен көкбауыр көлемдерінің өзгерістері, алғашқы секундта жеделдетілген дем шығару көлемі (ЖДК1) және сол жақ қарынша салмағының (СҚС) динамикасы бойынша жүргізілді.
Бағалау критерийі — 52 апталық емдеу 0,5 мг/кг аптасына 1 рет
Маргинальді өлшенген (OM) (орташа (SE) — Плацебо тобымен салыстырғанда, емдеу тобындағы орташа өзгеріс — P-мәні (плацебомен салыстырғанда)
Идурсульфаза — Плацебо
Біріктірілген критерий (6-МТ және % ӨТС) — 74.5 (4.5) — 55.5 (4.5) — 19.0 (6.5) — 0.0049
6-МТ (м) — 43.3 (9.6) — 8.2 (9.6) — 35.1 (13.7) — 0.0131
% болжамды ӨТС — 4.2 (1.6) — -0.04 (1.6) — 4.3 (2.3) — 0.0650
ӨТС, абсолютті көлемі (л) — 0.23 (0.04) — 0.05 (0.04) — 0.19 (0.06) — 0.0011
Несептегі ГАГ концентрациясы (мкг ГАГ/мг креатинин) — -223.3 (20.7) — 52.23 (20.7) — -275.5 (30.1) — <0.0001
% бауыр көлемінің өзгерісі — -25.7 (1.5) — -0.5 (1.6) — -25.2 (2.2) — <0.0001
% көкбауыр көлемінің өзгерісі — -25.5 (3.3) — 7.7 (3.4) — -33.2 (4.8) — <0.0001
Жалпы алғанда, апта сайын емдеу тобындағы 31 пациенттің 11-де (36%) зерттеу кезінде немесе оны аяқтау алдында, плацебо тобындағы 31 пациенттің 5-мен (16%) салыстырғанда, ЖДК1 мәні, ең кемінде, 0,02 л артты, бұл тыныс жолдары обструкциясының дозаға тәуелді төмендеуін көрсетеді. Апта сайынғы ем тобындағы пациенттерде зерттеу аяқталған сәтте ЖДК1, орта есеппен, 15% едәуір жақсарды.
Несептегі ГАГ концентрациясы апта сайын препаратпен ем қабылдаған пациенттердің 50%-да қалыптың жоғары шегінен төмен азайды (126,6 мкг ГАГ/мг креатинин ретінде анықталады).
Зерттеудің басында апта сайын препаратпен ем қабылдаған гематомегалия бар 25 пациенттің 80%-да (20 пациент) зерттеу соңында бауыр көлемінің қалып шегіне дейін кемуі білінді.
Апта сайын емделу тобында көкбауыр көлемінің бастапқы ұлғаюы бар 9 пациенттен 3 пациентте көкбауыр көлемі зерттеу соңында қалыпты күйіне келді.
Күн сайын емдеу тобындағы пациенттердің шамамен жартысында (32-ден 15; 47%) зерттеудің басында сол жақ қарынша гипертрофиясы анықталды, ол СҚС > 103 г/м2 индексі бойынша анықталды. Осы пациенттердің 6-да (40%) зерттеудің соңында СҚС қалыпқа түсті.
Барлық пациенттер қосымша кеңейтілген зерттеу (TKT024EXT) аясында 3,2 жыл бойы апта сайын идурсульфаза қабылдады.
TKT024 зерттеуі аясында апта сайын идурсульфаза қабылдаған пациенттердегі рандомизацияда 6 мин ішінде өткен арақашықтықтың барынша орташа жақсаруы 20-шы айда басталды, ал болжамды ӨТС орташа үлесі жоғарғы шегіне 16-шы айда жетті.
Емдеудің басынан бағалау уақытының көптеген сәттерінде пациенттердің бәрінде 6 мин ішінде жүріп өткен арақашықтықтың статистикалық мәнді орташа ұзаруы байқалды (идурсульфаза қабылдаған пациенттер үшін басталуы TKT024 зерттеудің басында, ал плацебо қабылдаған пациенттер үшін басталуы 53-ші аптада болды), осы орайда жүру арақашықтығының елеулі ортаңғы және ұзару үлесі 13,7-ден 41,5 м дейін (көп дегенде 20-шы айда) және 6,4-тен бастап 13,3% дейін (көп дегенде 24-ші айда) өзгеріске түсті. TKT024 зерттеуі аясында бастапқыда апта сайын ем қабылдаған пациенттердегі анықтау уақытының көптеген сәттерінде олардың жүру арақашықтығы, басқа екі емдеу тобына қарағанда, көп дәрежеде жақсарды.
Болжамды ӨТС ортаңғы үлесі барлық пациенттерде 16-шы айда едәуір артты, әйтсе де, ол 36-шы айда бастапқы мәніне ұқсас болды. Зерттеудің басында өкпенің өте ауыр аурулары бар пациенттерде (болжамды ӨТС % үлесінің өлшеуіне сай) тым аз жақсару байқалды.
Ем басынан ӨТС абсолютті көлемінің мәнді ұлғаюы TKT024 зерттеуі аясында осының алдындағы әр емдеу тобындағы қаралу уақытының көпшілігінде байқалды. Орташа мәндердің 0,07-ден 0,31 л дейін өзгерістері мен үлестері 6,3-тен 25,5% (көп дегенде 30-шы айда) дейін өзгеріске түсті. TKT024 зерттеуі аясында апта сайын емдеу тобында емдеудің басталуынан әрбір уақыт сәтінде орташа мәндердің және пайыз үлестерінің өзгеруі көбірек болды.
TKT024 зерттеуі аясындағы соңғы қаралу уақытында апта сайын емдеу тобындағы пациенттердің 21/31, 2 аптада 1 рет емдеу тобындағы пациенттердің 24/32 және плацебо тобындағы пациенттердің 18/31 бөлігінде қалыптың жоғары шегінен төмен болған несептегі ГАГ концентрациясының түпкілікті қалыпқа түсуі байқалды. Несептегі ГАГ концентрацияларының өзгерістері идурсульфазамен ем аясындағы клиникалық жақсарудың ең ерте белгілері болды, ал несепте ГАГ концентрациясының ең көп төмендеуі барлық емдеу тобында емдеудің алғашқы 4 айы ішінде байқалды; 4 айдан 36 айға дейінгі өзгерістері мардымсыз болды. Зерттеудің басында несептегі ГАГ концентрациясы жоғары болған сайын идурсульфазамен емдеу кезеңінде несептегі ГАГ концентрациясы көп дәрежеде төмендейді.
TKT024 зерттеуінің соңында (53-ші апта) байқалған бауыр мен көкбауыр көлемдерінің кемуі, осының алдында топтарға бөлінуіне қарамастан, (TKT024EXT) қосымша зерттеу кезінде пациенттердің бәрінде сақталды. Зерттеудің басында гепатомегалия болған пациенттердің 73%-да (71-ден 52) бауыр көлемі 24-ші айда қалыпты күйіне дейін келді. Бұдан бөлек, бауыр көлемдері бұрын ем қабылдаған пациенттердің бәрінде 8-ші айда, орта есеппен, ең жоғары дәрежеде қысқарды, осы орайда 36-шы айға қарай бауыр көлемінің мардымсыз ұлғаюы байқалды. Бауыр көлемінің азаюы жас шамасына, ауру ауырлығына, антиденелердің немесе бейтараптандыратын антиденелердің болуына тәуелді болмады. TKT024 зерттеуі барысында көкбауыр көлемі апта сайын ем қабылдаған спленомегалия бар пациенттердің 9,7%-да 12-ші және 24-ші айда қалыпты күйіне дейін келді.
TKT024 зерттеуі барысында СҚС орташа индексі барлық емдеу топтарында идурсульфазамен емнің 36 айы ішінде тұрақты күйінде қалды.
TKT024 және TKT024EXT зерттеулерінде иммуногенділіктің ретроспективті талдауында (4.8 бөлімін қараңыз) пациенттерде не миссенс-мутация, немесе «шектен ығысу» мутациясы/нонсенс-мутация болғанын көрсетті. Элапраза препаратымен 105 апта емделуден кейін не антиденелер статусы, не генотип бауыр мен көкбауыр көлемдерінің кішіреюіне немесе 6 минуттық тест барысында өткен арақашықтыққа, немесе өкпенің жеделдетілген тіршілік сыйымдылығын өлшеуге ықпал етпеді. Антиденелерге оң нәтижелі пациенттерде, антиденелер нәтижесі теріс пациенттермен салыстырғанда, несептегі гликозаминогликандардың азырақ төмендеуін көрсетті. Антиденелер дамуының клиникалық нәтижеге ұзақ мерзімді ықпалы анықталмады.
HGT-ELA-038 зерттеуі Хантер синдромы бар 16 айлықтан бастап және 7,5 жастағы пациенттерде Элапраза препаратының инфузиясына жүргізілген ашық, көп орталықты, салыстырмалы емес зерттеу болды.
Элапраза препаратымен емдеу несепте гликозаминогликандар көлемінің 60% дейін төмендеуіне, сондай-ақ бауыр мен көкбауыр көлемдерінің кішіреюіне әкелді: нәтижелер TKT024 зерттеуіндегі нәтижелермен салыстырмалы болды. Айқын төмендеу 18 аптада білініп, 53 аптаға дейін сақталды. Анденелердің жоғары титрі түзілген пациенттер несептегі гликозаминогликандар деңгейін, бауыр мен көкбауыр көлемдерін бағалау бойынша Элапраза препаратына жауап азаюын көрсетті.
HGT-ELA-038 зерттеуінде пациенттер генотиптерін талдау
Пациенттер келесі топтарға бөлінді: миссенс (13), гендер бірізділігінің толық болмауы (делеция)/елеулі өзгеруі (қайта құрылым) (8), сондай-ақ «шектен ығысу» мутациясы/ сплайсинг сайт мутациясы (5). Бір пациент жіктелмеді/ жіктеуге келмеді.
Гендер бірізділігінің толық болмауы (делеция)/елеулі өзгеруі (қайта құрылым), бәрінен жиірек, Элапраза препаратына антидененің және бейтараптандыратын антиденелердің жоғары титрінің дамуымен астасты және, бәрінен бұрын, Элапраза препаратына бәсең жауабын көрсетті. Дегенмен де, антиденелер өндірілуі немесе генотип негізінде жеке клиникалық нәтижесін дәл болжау мүмкін емес.
Аурудың неврологиялық көріністері бойынша оң әсерін көріністейтін клиникалық деректер жоқ.
Бұл дәрілік зат «айрықша жағдаяттар» ережелеріне сәйкес тіркелді. Бұл, аурудың сиректігі салдарынан, осы дәрілік зат жөнінде толық ақпарат алу мүмкіндігі болмағанын білдіреді.